મત્તૈર્મધુકરૈશ્ચપિ સર્વત્ર પરિનાદિતમ્ । એવં સર્વગુણોપેતં દદર્શ સર ઉત્તમમ્
મધુરસમાં મસ્ત થયેલા મધમાખીઓના ગુંજનથી સર્વત્ર ગુંજતું હતું; એ રીતે રાજાએ સર્વ ગુણોથી યુક્ત ઉત્તમ સરોવર જોયું.
પંચયોજનવિસ્તીર્ણં દશયોજનદીર્ઘકમ્ । તડાગં સર્વતોભદ્રં દિવ્યભાવૈરલંકૃતમ્
પાંચ યોજન પહોળાઈ અને દસ યોજન લંબાઈ ધરાવતું એ તળાવ ચારે બાજુથી શુભ હતું અને દિવ્ય ગુણોથી અલંકૃત હતું.
રથવેગેન સંખિન્નઃ કિંચિચ્છ્રમનિપીડિતઃ । નિષસાદ તટે તસ્ય ચૂતચ્છાયાં સુશીતલામ્
રથની ઝડપથી થાકેલા અને થોડા કંટાળેલા, તે નદીના કિનારે આમ્રવૃક્ષની ઠંડી છાંયમાં બેઠા.
સ્નાત્વા પીત્વા જલં શીતં પદ્મસૌગંધ્યવાસિતમ્ । સર્વશ્રમોપશમનમમૃતોપમમેવ તત્
સ્નાન કરીને અને કમળની સુગંધવાળું ઠંડું પાણી પીધા પછી, તેની આખી થાક દૂર થઈ ગઈ, જાણે અમૃત પીધું હોય.
વૃક્ષચ્છાયે તતસ્તસ્મિન્નુપવિષ્ટેન ભૂભૃતા । ગીતધ્વનિઃ સમાકર્ણિ ગીયમાનો યથા તથા
વૃક્ષની છાંયમાં બેઠેલા રાજાને ત્યાં ગીતની ધ્વનિ સંભળાઈ, જે રીતે ગીત ગવાય છે એ રીતે.
યથા સ્ત્રી ગાયતે દિવ્યા તથાયં શ્રૂયતે ધ્વનિઃ । ગીતપ્રિયો મહારાજ એવ ચિંતાં પરાં ગતઃ
ધ્વનિ એવી હતી કે જાણે કોઈ દિવ્ય સ્ત્રી ગીત ગાઈ રહી હોય; સંગીતપ્રેમી મહારાજા ઊંડા વિચારમાં લીન થઈ ગયા.
ચિંતાકુલસ્તુ ધર્માત્મા યાવચ્ચિંતયતે ક્ષણમ્ । તાવન્નારી વરા કાચિત્પીનશ્રોણી પયોધરા
ધર્મનિષ્ઠ રાજા વિચારમાં પડેલા અને થોડા સમય વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે જ એક સુંદર સ્ત્રી, ભરપૂર કટિ અને ઉન્નત સ્તનવાળી, ત્યાં દેખાઈ.
નૃપતેઃ પશ્યતસ્તસ્ય વને તસ્મિન્સમાગતા । સર્વાભરણશોભાંગી શીલલક્ષણસંપદા
રાજાની નજર સામે, તે વનમાં આવી, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત અને સારા સ્વભાવના લક્ષણો ધરાવતી.
તસ્મિન્વને સમાયાતા નૃપતેઃ પુરતઃ સ્થિતા । તામુવાચ મહારાજઃ કા હિ કસ્ય ભવિષ્યસિ
તે વનમાં આવી અને રાજાના સામે ઊભી રહી; મહારાજાએ પૂછ્યું, 'તું કોણ છે અને કોની બનશે?'
કિમર્થં હિ સમાયાતા તન્મે ત્વં કારણં વદ । પૃષ્ટા સતી તદા તેન ન કિંચિદપિ પિપ્પલ
'તમે અહીં કેમ આવી છો? મને એ કારણ કહો.' રાજાએ પૂછ્યું ત્યારે, એ સ્ત્રીએ કંઈ જ બોલ્યું નહીં, પિપ્પલ.
શુભાશુભં ચ ભૂપાલં પ્રત્યવોચદ્વરાનના । પ્રહસ્યૈવ ગતા શીઘ્રં વીણાદંડકરાઽબલા
તેણે તેજસ્વી ચહેરાથી રાજાને શુભ અને અશુભ વિશે જવાબ આપ્યો, પછી હસતી હસતી, વીણા પકડેલી સ્ત્રી ઝડપથી ચાલતી ગઈ.
વિસ્મયેનાપિ રાજેંદ્રો મહતા વ્યાપિતસ્તદા । મયા સંભાષિતા ચેયં માં ન બ્રૂતે સ્મ સોત્તરમ્
રાજા ખૂબ આશ્ચર્યમાં પડ્યા, કેમ કે મેં એ સ્ત્રી સાથે વાત કરી, છતાં તેણે મને કોઈ જવાબ આપ્યો નહીં.
પુનશ્ચિંતાં સમાપેદે યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ । યો વૈ મૃગો મયા દૃષ્ટશ્ચતુઃશૃંગઃ સુવર્ણકઃ
પૃથ્વીના રાજા યયાતિ ફરીથી વિચારમાં પડ્યા: 'જે ચાર શિંગાવાળું, સોનાનું પ્રાણી મેં જોયું—'
તસ્માન્નારી સમુદ્ભૂતા તત્સત્યં પ્રતિભાતિ મે । માયારૂપમિદં સત્યં દાનવાનાં ભવિષ્યતિ
'તેમાંથી આ સ્ત્રી ઉત્પન્ન થઈ છે; મને એ સાચું લાગે છે. આ માયાનું રૂપ છે, નિશ્ચયે દાનવોનું જ હશે.'
ચિંતયિત્વા ક્ષણં રાજા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ । યાવચ્ચિંતયતે રાજા તાવન્નારી મહાવને
થોડા સમય વિચાર કર્યા પછી, નહુષપુત્ર યયાતિ રાજા, જ્યારે હજુ વિચારતા હતા, ત્યારે એ સ્ત્રી મહાવનમાં—
અંતર્ધાનં ગતા વિપ્ર પ્રહસ્ય નૃપનંદનમ્ । એતસ્મિન્નંતરે ગીતં સુસ્વરં પુનરેવ તત્
—બ્રાહ્મણ, રાજાના પુત્રને હસતી હસતી, અદૃશ્ય થઈ ગઈ. એ જ સમયે, ફરીથી મીઠું ગીત સંભળાયું.
શુશ્રુવે પરમં દિવ્યં મૂર્છનાતાનસંયુતમ્ । જગામ સત્વરં રાજા યત્ર ગીતધ્વનિર્મહાન્
તેને પરમ દિવ્ય સંગીત સંભળાયું, જે વિવિધ સ્વરો અને તાલથી ભરપૂર હતું; રાજા તુરંત ત્યાં ગયા, જ્યાં ગીતની મહાન ધ્વનિ હતી.
જલાંતે પુષ્કરં ચૈવ સહસ્રદલમુત્તમમ્ । તસ્યોપરિ વરા નારી શીલરૂપગુણાન્વિતા
પાણીના કિનારે એક શ્રેષ્ઠ હજાર પાંદડાવાળું કમળ હતું, અને તેના ઉપર એક ઉત્તમ સ્ત્રી, ગુણ, રૂપ અને સારા સ્વભાવથી યુક્ત, બેઠી હતી.
દિવ્યલક્ષણસંપન્ના દિવ્યાભરણભૂષિતા । દિવ્યૈર્ભાવૈઃ પ્રભાત્યેકા વીણાદંડકરાવિલા
તે દિવ્ય લક્ષણો અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભિત હતી, દિવ્ય ભાવે ઝળહળતી, વીણાની દંડ પકડીને.
ગાયંતી સુસ્વરં ગીતં તાલમાનલયાન્વિતમ્ । તેન ગીતપ્રભાવેણ મોહયંતી ચરાચરાન્
તે મીઠા સ્વરમાં ગીત ગાઈ રહી હતી, તાલ અને લય સાથે; તેના સંગીતના પ્રભાવથી ચાલતા અને અચળ બધા જીવોને મોહિત કરી રહી હતી.
દેવાન્મુનિગણાન્સર્વાન્દૈત્યાન્ગંધર્વકિન્નરાન્ । તાં દૃષ્ટ્વા સ વિશાલાક્ષીં રૂપતેજોપશાલિનીમ્
એવી વિશાળ ને સુંદર આંખો ધરાવતી સ્ત્રીને જોઈને, દેવો, ઋષિગણો, દૈત્યો, ગંધર્વો અને કિન્નરો—all stunned and captivated by her તેજસ્વી રૂપ.
સંસારે નાસ્તિ ચૈવાન્યા નારીદૃશી ચરાચરે । પુરા નટો જરાયુક્તો નૃપતેઃ કાયમેવ હિ
આ સંસારમાં આવી બીજી કોઈ ચાલતી કે અચલ સ્ત્રી નથી. પહેલાં તો એક વૃદ્ધ નટ રાજાના શરીરમાં જીવંત દેખાતો હતો.
સંચારિતો મહાકામસ્તદાસૌ પ્રકટોભવત્ । ઘૃતં સ્પૃષ્ટ્વા યથા વહ્ની રશ્મિવાન્સંપ્રજાયતે
પછી તો મહાન કામના જગાઈ અને સ્પષ્ટ દેખાઈ, જેમ ઘીનો સ્પર્શ થતાં અગ્નિ તેજસ્વી બની ઊઠે છે.
તાં ચ દૃષ્ટ્વા તથા કામસ્તત્કાયાત્પ્રકટોઽભવત્ । મન્મથાવિષ્ટચિત્તોસૌ તાં દૃષ્ટ્વા ચારુલોચનામ્
એવી રીતે તેને જોઈને કામ રાજાના શરીરમાં સ્પષ્ટ દેખાવા લાગ્યું; મનમાં કામના ઘેરાઈ ગઈ, કારણ કે તે સુંદર આંખોવાળી યુવતી હતી.
ઈદૃગ્રૂપા ન દૃષ્ટા મે યુવતી વિશ્વમોહિની । ચિંતયિત્વા ક્ષણં રાજા કામસંસક્તમાનસઃ
આવી રૂપાળી, સમગ્ર જગતને મોહી લે તેવી યુવતી મેં ક્યારેય જોઈ નથી; રાજા કામનામાં લીન થઈને ક્ષણભર વિચારતો રહ્યો.
તસ્યાઃ સવિરહેણાપિ લુબ્ધોભૂન્નૃપતિસ્તદા । કામાગ્નિના દહ્યમાનઃ કામજ્વરેણપીડિતઃ
તેની વિરુદ્ધમાં પણ રાજા તેની તરફ આકર્ષિત રહ્યો; કામાગ્નિમાં દઝાતો અને કામજ્વરે પીડાતો રહ્યો.
કથં સ્યાન્મમ ચૈવેયં કથં ભાવો ભવિષ્યતિ । યદા માં ગૂહતે બાલા પદ્માસ્યા પદ્મલોચના
આ યુવતી કેવી રીતે મારી બની શકે? આવું ભાવ ક્યારે ઉદ્ભવશે—જ્યારે એ કમળમુખી, કમળનેત્રવાળી કન્યા મને આલિંગન આપશે?
યદીયં પ્રાપ્યતે તર્હિ સફલં જીવિતં ભવેત્ । એવં વિચિંત્ય ધર્માત્મા યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ
જો એ મને મળે તો જ જીવનનું ફળ મળશે—આવી રીતે વિચારતા ધર્મનિષ્ઠ પૃથ્વીના રાજા યયાતિએ—
તામુવાચ વરારોહાં કા ત્વં કસ્યાપિ વા શુભે । પૂર્વં દૃષ્ટા તુ યા નારી સા દૃષ્ટા પુનરેવ ચ
તે સુંદરાંગી સ્ત્રીને પૂછ્યું: 'તું કોણ છે? કોની પુત્રી છે, શુભે? જે સ્ત્રીને પહેલાં જોયી, એ ફરીથી આજે સામે આવી છે.'
તાં પપ્રચ્છ સ ધર્માત્મા કા ચેયં તવ પાર્શ્વગા । સર્વં કથય કલ્યાણિ અહં હિ નહુષાત્મજઃ
પછી ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ પૂછ્યું: 'આ તારી બાજુમાં કોણ છે? બધું કહો, કલ્યાણી, હું નહુષનો પુત્ર છું.'