યૂયં ગચ્છન્તુ ભૂર્લોકં મયાદિષ્ટા ન સંશયઃ । કામ ઉવાચ- યુવયોસ્તુ પ્રિયં પુણ્યં કરિષ્યામિ ન સંશયઃ
તમે બધા મારા આદેશ મુજબ ભૂલોકમાં જાઓ, કોઈ શંકા રાખશો નહીં. કામદેવે કહ્યું: હું બંને માટે ચોક્કસપણે શુભ અને પ્રિય કાર્ય કરું.
રાજાનં પશ્ય માં ચૈવ સ્થિતં ચૈવ સમા યુધિ । તથેત્યુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે યત્ર રાજા સ નાહુષિઃ
રાજા અને મને, બંનેને, યુદ્ધમાં સમાન રીતે જુઓ. આવું કહીને બધા ત્યાં ગયા જ્યાં રાજા નાહુષ હતો.
નટરૂપેણ તે સર્વે કામાદ્યાઃ કર્મણા દ્વિજ । આશીર્ભિરભિનંદ્યૈવ તે ચ ઊચુઃ સુનાટકમ્
કામદેવ અને અન્ય બધા નટરૂપે આવ્યા, અને આશીર્વાદ આપી સુંદર નાટક રજૂ કર્યું.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ । સભાં ચકાર મેધાવી દેવરૂપાં સુપંડિતૈઃ
તેના શબ્દો સાંભળીને પૃથ્વીના રાજા યયાતિએ, વિદ્વાનોએ ભરેલી, દેવોની સભા જેવી પોતાની સભા બનાવી.
સમાયાતઃ સ્વયં ભૂપો જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદઃ । તેષાં તુ નાટકં રાજા પશ્યમાનઃ સ નાહુષિઃ
જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનમાં નિપુણ રાજા પોતે આવ્યો; અને નાહુષે તેમનું નાટક જોયું.
ચરિતં વામનસ્યાપિ ઉત્પત્તિં વિપ્રરૂપિણઃ । રૂપેણાપ્રતિમા લોકે સુસ્વરં ગીતમુત્તમમ્
તેમણે વામનના કાર્યો અને જન્મ, બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે, અનન્ય સુંદરતા અને ઉત્તમ ગીત સાથે રજૂ કર્યા.
ગાયમાના જરા રાજન્નાર્યારૂપેણ વૈ તદા । તસ્યા ગીતવિલાસેન હાસ્યેન લલિતેન ચ
તે સમયે જરા આર્ય સ્ત્રીના રૂપે ગાઈ; તેના ગીતની કળા, રમૂજી હાસ્ય અને લયથી...
મધુરાલાપતસ્તસ્ય કંદર્પસ્ય ચ માયયા । મોહિતસ્તેન ભાવેન દિવ્યેન ચરિતેન ચ
મધુર વાતચીત અને કામદેવની માયાથી, રાજા એ ભાવ અને દિવ્ય નાટકથી મોહિત થયો.
બલેશ્ચૈવ યથારૂપં વિંધ્યાવલ્યા યથા પુરા । વામનસ્ય યથારૂપં ચક્રે મારોથ તાદૃશમ્
જે રીતે પહેલા બલેશ અને વિંધ્યાવલી સાથે, એ રીતે મારાએ વામન જેવું સ્વરૂપ બનાવ્યું.
સૂત્રધારઃ સ્વયં કામો વસંતઃ પારિપાર્શ્વકઃ । નટીવેષધરા જાતા સા રતિર્હૃષ્ટવલ્લભા
કામદેવ પોતે સૂત્રધાર, વસંત સહાયક, અને રતિ આનંદિત થઈ નટિનો વેશ ધારણ કર્યો.
નેપથ્યાંતશ્ચરી રાજન્સા તસ્મિન્નૃત્યકર્મણિ । મકરંદો મહાપ્રાજ્ઞઃ ક્ષોભયામાસ ભૂપતિમ્
રાજા, એ નૃત્યમાં રતિ પૃષ્ઠભૂમિમાં ફરતી હતી; મહાપ્રજ્ઞ મકરંદે રાજાને ઉશ્કેરવા શરૂ કર્યું.
યથાયથા પશ્યતિ નૃત્યમુત્તમં ગીતં સમાકર્ણતિ સ ક્ષિતીશઃ । તથાતથા મોહિતવાન્સ ભૂપતિં નટીપ્રણીતેન મહાનુભાવઃ
જેમ જેમ રાજા ઉત્તમ નૃત્ય અને ગીત સાંભળતો ગયો, તેમ તેમ તે મહાન નટિની રજૂઆતથી વધુ મોહિત થયો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને માતાપિતૃતીર્થે યયાતિચરિત્રે ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડના વેનોપાખ્યાનમાં માતાપિતૃ તીર્થે યયાતિની કથા નો છટ્ઠોતેર અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સુકર્મોવાચ- કામસ્ય ગીતલાસ્યેન હાસ્યેન લલિતેન ચ । મોહિતો રાજરાજેંદ્રો નટરૂપેણ પિપ્પલ
સુકર્માએ કહ્યું: કામદેવના ગીત, નૃત્ય, હાસ્ય અને કળાથી, રાજાઓના રાજા પિપ્પલાને નટના રૂપે મોહિત કરી દીધો.
કૃત્વા મૂત્રં પુરીષં ચ સ રાજા નહુષાત્મજઃ । અકૃત્વા પાદયોઃ શૌચમાસને ઉપવિષ્ટવાન્
નહુષના પુત્ર એ રાજાએ મૂત્ર અને વિસર્જન કર્યા પછી પગ ધોઈયા વિના પોતાના આસન પર બેસી ગયો.
તદંતરં તુ સંપ્રાપ્ય સંચચાર જરા નૃપમ્ । કામેનાપિ નૃપશ્રેષ્ઠ ઇંદ્રકાર્યં કૃતં હિતમ્
એ વચ્ચે જ રાજામાં વૃદ્ધાવસ્થા આવી ગઈ; છતાં, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઈન્દ્રનું કાર્ય તેના હિત માટે પૂર્ણ થયું.
નિવૃત્તે નાટકે તસ્મિન્ગતેષુ તેષુ ભૂપતિઃ । જરાભિભૂતો ધર્માત્મા કામસંસક્તમાનસઃ
જ્યારે નાટક પૂર્ણ થયું અને બધા લોકો ચાલ્યા ગયા, ત્યારે ધર્મપ્રિય રાજા વૃદ્ધાવસ્થાથી પીડાયેલો હતો અને તેનું મન કામમાં લાગી ગયું હતું.
મોહિતઃ કામમોહેન વિહ્વલો વિકલેંદ્રિયઃ । અતીવ મુગ્ધો ધર્માત્મા વિષયૈશ્ચાપવાહિતઃ
કામના મોહથી મોહિત થઈ, ઈન્દ્રિયો દુર્બળ થઈ ગઈ, અને ધર્મપ્રિય રાજા અત્યંત મોહિત થઈ વિષયસુખોમાં વહેતો ગયો.
એકદા તુ ગતો રાજા મૃગયા વ્યસનાતુરઃ । વને ચ ક્રીડતે સોપિ મોહરાગવશં ગતઃ
એક વખત રાજા શિકારની લતથી પીડાઈને જંગલમાં ગયો અને ત્યાં મોહ અને રાગના વશમાં આવી રમતો રહ્યો.
સરસં ક્રીડમાનસ્ય નૃપતેશ્ચ મહાત્મનઃ । મૃગશ્ચૈકઃ સમાયાતશ્ચતુઃશૃંગો હ્યનૌપમઃ
જ્યારે મહાન આત્માવાળા રાજા સરોવર પાસે રમતો હતો, ત્યારે એક અનોખો ચાર શિંગાળો હરણ ત્યાં આવ્યો.
સર્વાંગસુંદરો રાજન્હેમરૂપતનૂરુહઃ । રત્નજ્યોતિઃ સુચિત્રાંગો દર્શનીયો મનોહરઃ
હે રાજા, એ હરણના બધા અંગ સુંદર હતા, તેનો વાળ સોનાની જેમ ઝગમગતો હતો, રત્નોની જેમ તેજસ્વી, અદભુત આકારવાળું અને જોવામાં મનોહર હતું.
અભ્યધાવત્સ વેગેન બાણપાણિર્ધનુર્દ્ધરઃ । ઇત્યમન્યત મેધાવી કોપિ દૈત્યઃ સમાગતઃ
ધનુષ અને બાણ હાથમાં લઈને એ રાજા ઝડપથી હરણ તરફ દોડી ગયો અને વિચાર્યું, 'ખરેખર કોઈ ચતુર દૈત્ય અહીં આવ્યો છે.'
મૃગેણ ચ સ તેનાપિ દૂરમાકર્ષિતો નૃપઃ । ગતઃ સરથવેગેન શ્રમેણ પરિખેદિતઃ
એ હરણ પાછળ દોડતા-દોડતા રાજા દૂર સુધી ખેંચાઈ ગયો અને રથની ઝડપથી ગયો, પણ થાકથી ખૂબ જ કંટાળાઈ ગયો.
વીક્ષમાણસ્ય તસ્યાપિ મૃગશ્ચાંતરધીયત । સ પશ્યતિ વનં તત્ર નંદંનોપમમદ્ભુતમ્
જ્યારે એ રાજા ચારે બાજુ જોઈ રહ્યો હતો, ત્યારે હરણ અદૃશ્ય થઈ ગયું; ત્યાં તેણે નંદનવન જેવું અદભુત જંગલ જોયું.
ચારુવૃક્ષસમાકીર્ણં ભૂતપંચકશોભિતમ્ । ગુરુભિશ્ચંદનૈઃ પુણ્યૈઃ કદલીખંડમંડિતૈઃ
એ જંગલ સુંદર વૃક્ષોથી ભરેલું હતું, પાંચ તત્વોથી શોભિત હતું, અને પુણ્યવાન ચંદન તથા કેળાના ઝાડના જૂથોથી સજ્જ હતું.
બકુલાશોકપુંનાગૈર્નાલિકેરૈશ્ચ તિંદુકૈઃ । પૂગીફલૈશ્ચ ખર્જૂરૈઃ કુમુદૈઃ સપ્તપર્ણકૈઃ
ત્યાં બકુલ, અશોક, પુન્નાગ, નાળિયેર, તિંડુક, પૂગી, ખજુર, કુમુદ અને સપ્તપર્ણના વૃક્ષો હતા.
પુષ્પિતૈઃ કર્ણિકારૈશ્ચ નાનાવૃક્ષૈઃ સદાફલૈઃ । પુષ્પિતામોદસંયુક્તૈઃ કેતકૈઃ પાટલૈસ્તતઃ
ત્યાં ફૂલેલા કર્ણિકાર અને અનેક પ્રકારના સદા ફળ આપતા વૃક્ષો હતા, અને ચારે બાજુ સુગંધિત કેતકી અને પાટલના ફૂલો ફૂલેલા હતા.
વીક્ષમાણો મહારાજ દદર્શ સર ઉત્તમમ્ । પુણ્યોદકેન સંપૂર્ણં વિસ્તીર્ણં પંચયોજનમ્
એ મહારાજાએ ત્યાં એક ઉત્તમ સરોવર જોયું, જે પવિત્ર પાણીથી ભરેલું હતું અને પાંચ યોજન જેટલું વિશાળ હતું.
હંસકારંડવાકીર્ણં જલપક્ષિવિનાદિતમ્ । કમલૈશ્ચાપિ મુદિતં શ્વેતોત્પલવિરાજિતમ્
એ સરોવર હંસ અને કરંડવોથી ભરેલું હતું, જળપંખીઓના અવાજોથી ગુંજતું હતું, કમળો અને સફેદ ઉટપલોથી શોભિત હતું.
રક્તોત્પલૈઃ શોભમાનં હાટકોત્પલમંડિતમ્ । નીલોત્પલૈઃ પ્રકાશિતં કલ્હારૈરતિશોભિતમ્
એ સરોવર લાલ કમળોથી ઝગમગતું હતું, સોનાના કમળોથી સજ્જ હતું, નિલ કમળોથી પ્રકાશિત હતું અને કલ્હારના ફૂલો તેને વધુ સુંદર બનાવતા હતા.