શુભાશુભફલં ચાપિ ભુજ્યતે સર્વદેહિભિઃ । શિવધર્મસ્ય ચૈકસ્ય ફલં તત્રોપભુજ્યતે
સર્વે શરીરધારીઓ સારા-ખરાબ ફળ ભોગવે છે; અને ત્યાં તો એક પણ શિવધર્મનું ફળ પણ ભોગવવામાં આવે છે.
યસ્ય યાદૃગ્ભવેત્પુણ્યં શ્રદ્ધાપાત્રવિશેષતઃ । ભોગાઃ શિવપુરે તસ્ય જ્ઞેયાઃ સાતિશયાઃ શુભાઃ
જેના પાસે જેવું પુણ્ય અને શ્રદ્ધાનું પાત્રત્વ હોય, તેના માટે શિવપુરમાં મળતાં સુખ ખૂબ જ શુભ અને વિશેષ હોય છે.
સ્થાનપ્રાપ્તિઃ પરં તુલ્યા ભોગાઃ શાંતિમયાઃ સ્થિતાઃ । કુર્યાત્પુણ્યં મહત્તસ્માન્મહાભોગજિગીષયા
તે સ્થાનની પ્રાપ્તિ સર્વે માટે સમાન અને ઉત્તમ છે, અને ત્યાંના સુખ શાંતિથી ભરેલા છે. તેથી મહાન ભોગની ઇચ્છાથી મોટું પુણ્ય કરવું જોઈએ.
સર્વાતિશયમેવૈકં ભાવિતં ચ સુરોત્તમૈઃ । આત્મભોગાધિપત્યં સ્યાચ્છિવઃ સર્વજગત્પતિઃ
જ્યારે કોઈ એક વસ્તુ, દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા પોષાય છે અને સર્વે કરતાં શ્રેષ્ઠ બને છે, ત્યારે પોતાના આનંદ પર અધિકાર મળે છે—શિવ સર્વે જગતના સ્વામી છે.
કેચિત્તત્રૈવ મુચ્યંતે જ્ઞાનયોગરતા નરાઃ । આવર્તંતે પુનશ્ચાન્યે સંસારે ભોગતત્પરાઃ
કેટલાક લોકો ત્યાં જ જ્ઞાનયોગમાં તત્પર રહી મુક્તિ પામે છે; જયારે બીજા ભોગમાં આસક્ત રહી ફરીથી સંસારમાં પાછા આવે છે.
તસ્માદ્વિમુક્તિમિચ્છંસ્તુ ભોગાસક્તિં ચ વર્જયેત્ । વિરક્તઃ શાંતચિત્તાત્મા શિવજ્ઞાનમવાપ્નુયાત્
આથી, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, તેને ભોગની આસક્તિ છોડવી જોઈએ; જે નિરાસક્ત અને શાંત મનવાળો છે, તે શિવજ્ઞાન પામે છે.
યે ચાપીશાન્યહૃદયા યજંતીશં પ્રસંગતઃ । તેષામપિ દદાતીશઃ સ્થાનં ભાવાનુરૂપતઃ
અને જેમના હૃદયમાં ઈશ્વર માટે ભક્તિ નથી, પણ સંયોગવશતઃ પૂજા કરે છે, તેમને પણ શિવ તેમના ભાવ પ્રમાણે સ્થાન આપે છે.
તત્રાર્ચયંતિ યે રુદ્રં સકૃદુચ્છિન્નકલ્મષાઃ । તેષાં પિશાચલોકેષુ ભોગાનીશઃ પ્રયચ્છતિ
જે લોકો ત્યાં રુદ્રની એકવાર પણ પૂજા કરે છે અને જેમના પાપ નાશ પામે છે, તેમને શિવ પિશાચલોકોમાં પણ સુખ આપે છે.
સંતપ્તા દુઃખભારેણ મ્રિયંતે સર્વદેહિનઃ । અન્નદઃ પુણ્યદઃ પ્રોક્તઃ પ્રાણદશ્ચાપિ સર્વદઃ
દરેક જીવો દુઃખના ભારથી પીડાય છે અને અંતે મરી જાય છે. જે અન્ન આપે છે, તે પુણ્ય આપે છે અને જીવન પણ આપે છે.
તસ્માદન્નપ્રદાનેન સર્વદાનફલં લભેત્ । ત્રૈલોક્યે યાનિ રત્નાનિ ભોગસ્ત્રીવાહનાનિ ચ
એથી, અન્નદાનથી બધા દાનનું ફળ મળે છે. ત્રણેય લોકમાં જેટલા રત્નો, ભોગ, સ્ત્રીઓ અને વાહનો છે, તે બધું મળે છે.
અન્નદાનપ્રદઃ સર્વમિહામુત્ર ફલં લભેત્ । યસ્યાન્નપાનપુષ્ટાંગઃ કુરુતે પુણ્યસંચયમ્
અન્ન આપનારને અહીં અને પરલોકમાં બધું ફળ મળે છે. જેનું શરીર અન્ન અને પાણીથી પોષાય છે, તે પુણ્ય એકઠું કરે છે.
અન્નપ્રદાતુસ્તસ્યાર્ધં કર્તુશ્ચાર્ધં ન સંશયઃ । ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દેહઃ પરમસાધનમ્
અન્ન આપનારને અડધું પુણ્ય મળે છે અને અડધું કરનારને મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. ધર્મ, સંપત્તિ, કામ અને મોક્ષ માટે શરીર સૌથી મોટું સાધન છે.
સ્થિતિસ્તસ્યાન્નપાનાભ્યામતસ્તત્સર્વસાધનમ્ । અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાદન્નં વિષ્ણુઃ શિવઃ સ્વયમ્
શરીરનું ટકાવુ અન્ન અને પાણી પર છે, એટલે એ બધું મેળવવાનું સાધન છે. અન્ન એ પ્રજાપતિ છે, અન્ન એ વિષ્ણુ છે અને અન્ન એ શિવ છે.
તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ । ત્રયાણામપિ લોકાનામુદકં જીવનં સ્મૃતમ્
એથી, અન્ન જેટલું દાન ન તો ક્યારેય થયું છે, ન તો થશે. ત્રણેય લોકમાં પાણી જીવતાનું મુખ્ય સાધન માનવામાં આવ્યું છે.
પવિત્રમુદકં દિવ્યં શુદ્ધં સર્વરસાયનમ્ । અન્નપાનાશ્વ ગો વસ્ત્ર શય્યા સૂત્રાસનાનિ ચ
પાણી શુદ્ધ, દિવ્ય, પવિત્ર અને સર્વરોગનાશક છે. અન્ન, પાણી, ઘોડા, ગાય, વસ્ત્ર, શૈયા, દોરડા અને આસન—
પ્રેતલોકે પ્રશસ્તાનિ દાનાન્યષ્ટૌ વિશેષતઃ । એવં દાનવિશેષેણ ધર્મરાજપુરં નરઃ
પિતૃલોકમાં આ આઠ દાનોને ખાસ મહિમા છે. આવું દાન કરીને માનવ ધર્મરાજાના શહેરમાં પહોંચે છે.
યસ્માદ્યાતિ સુખેનૈવ તસ્માદ્ધર્મં સમાચરેત્ । યે પુનઃ ક્રૂરકર્માણઃ પાપાદાનવિવર્જિતાઃ
એથી, ત્યાં સરળતાથી પહોંચાય છે, એટલે ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ. પણ જે લોકો ક્રૂર કર્મ કરે છે અને પુણ્યના દાનથી વંચિત છે—
ભુંજતે દારુણં દુઃખં નરકે નૃપનંદન । તથા સુખં પ્રભુંજંતિ દાનકર્તાર એવ તુ
એ લોકો નરકમાં ભયાનક દુઃખ ભોગવે છે, રાજાનંદ. પણ જે દાન આપે છે, એ સુખ ભોગવે છે.
તેષાં તુ સંભવેત્સૌખ્યં કર્મયોગરતાત્મનામ્ । અપ્રમેયગુણૈર્દિવ્યૈર્વિમાનૈઃ સર્વકામકૈઃ
જે લોકો કર્મના માર્ગમાં આનંદ મેળવે છે, એમના માટે સુખ મળે છે. દિવ્ય અને અપરિમિત ગુણોથી ભરેલા, સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી વિમાનોમાં તેઓ રહે છે.
અસંખ્યૈસ્તત્પુરં વ્યાપ્તં પ્રાણિનામુપકારકૈઃ । સહસ્રસોમદિવ્યં વા સૂર્યતેજઃ સમપ્રભમ્
એ શહેર અનંત જીવદયાળુઓથી ભરેલું છે. એ શહેર હજાર ચાંદની કે સૂર્યના તેજ જેટલું પ્રકાશમાન છે.
રુદ્રલોકમિતિ પ્રોક્તમશેષગુણસંયુતમ્ । સર્વેષાં શિવભક્તાનાં તત્પુરં પરિકીર્તિતમ્
તેને રુદ્રલોક કહેવામાં આવે છે, જ્યાં સર્વ ગુણો છે. એ શહેર સર્વ શિવભક્તોનું ગણાય છે.
રુદ્રક્ષેત્રે મૃતાનાં ચ જંગમસ્થાવરાત્મનામ્ । અપ્યેકદિવસં ભક્ત્યા યઃ પૂજયતિ શંકરમ્
રુદ્રક્ષેત્રમાં જે જીવ કે અચળ જીવ મરે છે, અને જો કોઈ એક દિવસ પણ ભક્તિપૂર્વક શંકરજીની પૂજા કરે—
સોપિ યાતિ શિવસ્થાનં કિં પુનર્બહુશોર્ચયન્ । વૈષ્ણવા વિષ્ણુભક્તાશ્ચ વિષ્ણુધ્યાનપરાયણાઃ
એ પણ શિવના સ્થાન પર પહોંચે છે—તો જે ઘણીવાર પૂજા કરે, તેનું તો કહેવું જ શું. અને જે વૈષ્ણવ છે, વિષ્ણુભક્ત છે, વિષ્ણુનું ધ્યાન કરે છે—
તેપિ ગચ્છંતિ વૈકુંઠે સમીપં દેવચક્રિણઃ । બ્રહ્મવાદી ચ ધર્માત્મા બ્રહ્મલોકં પ્રયાતિ સઃ
એ પણ વૈકુંઠમાં જાય છે, જ્યાં ચક્રધારી ભગવાન છે. અને જે બ્રહ્મમાં સ્થિત છે, ધર્મનિષ્ઠ છે, એ બ્રહ્મલોકમાં જાય છે.
પુણ્યકર્તા સુપુણ્યેન પુણ્યલોકં પ્રયાતિ ચ । તસ્માદીશે સદા ભક્તિં ભાવયેદાત્મનાત્મનિ
પુણ્યકર્મ કરનાર, ઉત્તમ પુણ્યથી પુણ્યલોકમાં પહોંચે છે. એટલે, પોતાના આત્મામાંથી ઈશ્વરમાં હંમેશાં ભક્તિ રાખવી જોઈએ.
હરૌ વાપિ મહારાજ યુક્તાત્મા જ્ઞાનવાન્સ્વયમ્ । તસ્માત્સર્વવિચારેણ ભાવદોષવિચારતઃ
કેવા પણ હરિમાં, મહારાજા, એકાગ્ર મન અને જ્ઞાન સાથે. એટલે, સર્વ રીતે વિચાર કરીને અને મનના દોષોને ધ્યાનમાં રાખીને,
એવં વિષ્ણુપ્રભાવેણ વિશિષ્ટેનાપિ કર્મણા । નરઃ સ્થાનમવાપ્યેતદેશભાવાનુરૂપતઃ
આ રીતે, વિષ્ણુની મહિમા અને શ્રેષ્ઠ કર્મના ફળે, મનુષ્યને પોતાના કર્મ પ્રમાણે સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.
ઇત્યેતદપરં પ્રોક્તં શ્રીમચ્છિવપુરં મહત્ । દેહિનાં કર્મનિષ્ઠાનાં પુનરાવર્ત્તકં સ્મૃતમ્
આ રીતે, મહાન અને પવિત્ર શિવપુરનું વર્ણન થયું; કર્મમાં સ્થિર રહેનારા જીવાત્માઓ માટે એ પુનઃપ્રાપ્ત થવાનું સ્થાન ગણાય છે.
ઊર્ધ્વં શિવપુરાજ્જ્ઞેયં વૈષ્ણવં લોકમુત્તમમ્ । વૈષ્ણવા માનવા યાંતિ વિષ્ણુધ્યાનપરાયણાઃ
શિવપુરથી ઉપર ઉત્તમ વૈષ્ણવ લોક છે, એ જાણવું જોઈએ; જ્યાં વિષ્ણુના ધ્યાનમાં તલીન વૈષ્ણવ લોકો પહોંચે છે.
બ્રાહ્મણા બ્રહ્મલોકં તુ સદાચારા નરોત્તમાઃ । પ્રયાંતિ યજ્વિનઃ સર્વે પુરીં તાં તત્ત્વકોવિદાઃ
સદાચારવાળા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મલોકમાં જાય છે અને યજ્ઞ કરનારા તથા તત્ત્વજ્ઞાની સર્વે એ શહેરમાં પહોંચે છે.