સસ્યાદ્દિવ્યતિથિર્ભૂપ દેવાનાં કીર્તિવર્ધનઃ । તસ્માચ્છ્રદ્ધાન્વિતૈર્દેયં તત્ફલં ભવતિ ધ્રુવમ્
રાજા, આ દિવ્ય તિથિ દેવતાઓની મહિમા વધારનારી છે. તેથી શ્રદ્ધા સાથે દાન કરવું જોઈએ, કારણ કે તેનો ફળ ચોક્કસ મળે છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને પિતૃતીર્થવર્ણને યયાતિચરિત્રેઽષ્ટષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનના વાર્તામાં પિતૃતિર્થના વર્ણન અને યયાતિચરિત્ર નામના અડસઠમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.
માતલિરુવાચ- અથ ધર્માઃ શિવેનોક્તાઃ શિવધર્માગમોત્તમાઃ । જ્ઞેયા બહુવિધાસ્તે ચ કર્મયોગપ્રભેદતઃ
માતલીએ કહ્યું: હવે, ભગવાન શિવે જે ધર્મો કહ્યા છે, એ ઉત્તમ શિવધર્મ શાસ્ત્રો અનેક પ્રકારના છે, જે કર્મ અને યોગના ભેદથી ઓળખી શકાય છે.
હિંસાદિદોષનિર્મુક્તાઃ ક્લેશાયાસવિવર્જિતાઃ । સર્વભૂતહિતાઃ શુદ્ધાઃ સૂક્ષ્માયાસા મહત્ફલાઃ
જે ધર્મો હિંસા વગેરે દોષોથી મુક્ત છે, દુઃખ અને થાકથી રહિત છે, સર્વે જીવોના હિતમાં, શુદ્ધ અને સૂક્ષ્મ છે, અને મોટા ફળ આપનારા છે.
અનંતશાખાકલિતાઃ શિવમૂલૈકસંશ્રિતાઃ । જ્ઞાનધ્યાનસુપુષ્પાઢ્યાઃ શિવધર્માઃ સનાતનાઃ
શિવધર્મો અનંત શાખાઓથી ભરપૂર છે, પણ એ બધાની મૂળ માત્ર શિવ છે. જ્ઞાન અને ધ્યાનના પુષ્પોથી શોભાયમાન એવા આ શિવધર્મો સનાતન છે.
ધારયંતિ શિવં યસ્માદ્ધાર્યતે શિવભાષિતૈઃ । શિવધર્માઃ સ્મૃતાસ્તસ્માત્સંસારાર્ણવતારકાઃ
કારણ કે એ ધર્મો શિવને ધારણ કરે છે અને શિવના વચનોથી જ ટકે છે, તેથી એ શિવધર્મો કહેવાય છે અને સંસારના મહાસાગર પાર કરાવનારા માનવામાં આવે છે.
તથાઽહિ સા ક્ષમા સત્યં હ્રીઃ શ્રદ્ધેન્દ્રિયસંયમઃ । દાનમિજ્યાતપોદાનં દશકં ધર્મસાધનમ્
તેથી ક્ષમા, સત્ય, લજ્જા, શ્રદ્ધા, ઇન્દ્રિય સંયમ, દાન, યજ્ઞ, તપ, અને દાન—આ દસ ધર્મસાધન છે.
અથ વ્યસ્તૈઃ સમસ્તૈર્વા શિવધર્મૈરનુષ્ઠિતૈઃ । શિવૈકરસ્ય સંપ્રાપ્તૈર્ગતિરેકૈવ કલ્પિતા
આ શિવધર્મો જુદા-જુદા કે એકસાથે, જેમ પણ આચરવામાં આવે, અને જ્યારે કોઈને શિવ સાથે એકતા મળે, ત્યારે એક જ ગતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
યથા ભૂઃ સર્વભૂતાનાં સ્થાનં સાધારણં સ્મૃતમ્ । તત્તથા શિવભક્તાનાં તુલ્યં શિવપુરંસ્મૃતમ્
જે રીતે ધરતી સર્વે જીવોના રહેવાના માટે સામાન્ય છે, એ જ રીતે શિવભક્તો માટે શિવનું નગર પણ સર્વે માટે સમાન છે.
યથેહ સર્વભૂતાનાં ભોગાઃ સાતિશયાઃ સ્મૃતાઃ । નાનાપુણ્યવિશેષેણ ભોગાઃ શિવપુરે તથા
જેમ અહીં સર્વે જીવોને વિવિધ પ્રકારના સુખ મળે છે, તેમ શિવના શહેરમાં પણ દરેકના પુણ્ય પ્રમાણે સુખ મળે છે.
શુભાશુભફલં ચાપિ ભુજ્યતે સર્વદેહિભિઃ । શિવધર્મસ્ય ચૈકસ્ય ફલં તત્રોપભુજ્યતે
સર્વે શરીરધારીઓ સારા-ખરાબ ફળ ભોગવે છે; અને ત્યાં તો એક પણ શિવધર્મનું ફળ પણ ભોગવવામાં આવે છે.
યસ્ય યાદૃગ્ભવેત્પુણ્યં શ્રદ્ધાપાત્રવિશેષતઃ । ભોગાઃ શિવપુરે તસ્ય જ્ઞેયાઃ સાતિશયાઃ શુભાઃ
જેના પાસે જેવું પુણ્ય અને શ્રદ્ધાનું પાત્રત્વ હોય, તેના માટે શિવપુરમાં મળતાં સુખ ખૂબ જ શુભ અને વિશેષ હોય છે.
સ્થાનપ્રાપ્તિઃ પરં તુલ્યા ભોગાઃ શાંતિમયાઃ સ્થિતાઃ । કુર્યાત્પુણ્યં મહત્તસ્માન્મહાભોગજિગીષયા
તે સ્થાનની પ્રાપ્તિ સર્વે માટે સમાન અને ઉત્તમ છે, અને ત્યાંના સુખ શાંતિથી ભરેલા છે. તેથી મહાન ભોગની ઇચ્છાથી મોટું પુણ્ય કરવું જોઈએ.
સર્વાતિશયમેવૈકં ભાવિતં ચ સુરોત્તમૈઃ । આત્મભોગાધિપત્યં સ્યાચ્છિવઃ સર્વજગત્પતિઃ
જ્યારે કોઈ એક વસ્તુ, દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ દ્વારા પોષાય છે અને સર્વે કરતાં શ્રેષ્ઠ બને છે, ત્યારે પોતાના આનંદ પર અધિકાર મળે છે—શિવ સર્વે જગતના સ્વામી છે.
કેચિત્તત્રૈવ મુચ્યંતે જ્ઞાનયોગરતા નરાઃ । આવર્તંતે પુનશ્ચાન્યે સંસારે ભોગતત્પરાઃ
કેટલાક લોકો ત્યાં જ જ્ઞાનયોગમાં તત્પર રહી મુક્તિ પામે છે; જયારે બીજા ભોગમાં આસક્ત રહી ફરીથી સંસારમાં પાછા આવે છે.
તસ્માદ્વિમુક્તિમિચ્છંસ્તુ ભોગાસક્તિં ચ વર્જયેત્ । વિરક્તઃ શાંતચિત્તાત્મા શિવજ્ઞાનમવાપ્નુયાત્
આથી, જે મુક્તિ ઇચ્છે છે, તેને ભોગની આસક્તિ છોડવી જોઈએ; જે નિરાસક્ત અને શાંત મનવાળો છે, તે શિવજ્ઞાન પામે છે.
યે ચાપીશાન્યહૃદયા યજંતીશં પ્રસંગતઃ । તેષામપિ દદાતીશઃ સ્થાનં ભાવાનુરૂપતઃ
અને જેમના હૃદયમાં ઈશ્વર માટે ભક્તિ નથી, પણ સંયોગવશતઃ પૂજા કરે છે, તેમને પણ શિવ તેમના ભાવ પ્રમાણે સ્થાન આપે છે.
તત્રાર્ચયંતિ યે રુદ્રં સકૃદુચ્છિન્નકલ્મષાઃ । તેષાં પિશાચલોકેષુ ભોગાનીશઃ પ્રયચ્છતિ
જે લોકો ત્યાં રુદ્રની એકવાર પણ પૂજા કરે છે અને જેમના પાપ નાશ પામે છે, તેમને શિવ પિશાચલોકોમાં પણ સુખ આપે છે.
સંતપ્તા દુઃખભારેણ મ્રિયંતે સર્વદેહિનઃ । અન્નદઃ પુણ્યદઃ પ્રોક્તઃ પ્રાણદશ્ચાપિ સર્વદઃ
દરેક જીવો દુઃખના ભારથી પીડાય છે અને અંતે મરી જાય છે. જે અન્ન આપે છે, તે પુણ્ય આપે છે અને જીવન પણ આપે છે.
તસ્માદન્નપ્રદાનેન સર્વદાનફલં લભેત્ । ત્રૈલોક્યે યાનિ રત્નાનિ ભોગસ્ત્રીવાહનાનિ ચ
એથી, અન્નદાનથી બધા દાનનું ફળ મળે છે. ત્રણેય લોકમાં જેટલા રત્નો, ભોગ, સ્ત્રીઓ અને વાહનો છે, તે બધું મળે છે.
અન્નદાનપ્રદઃ સર્વમિહામુત્ર ફલં લભેત્ । યસ્યાન્નપાનપુષ્ટાંગઃ કુરુતે પુણ્યસંચયમ્
અન્ન આપનારને અહીં અને પરલોકમાં બધું ફળ મળે છે. જેનું શરીર અન્ન અને પાણીથી પોષાય છે, તે પુણ્ય એકઠું કરે છે.
અન્નપ્રદાતુસ્તસ્યાર્ધં કર્તુશ્ચાર્ધં ન સંશયઃ । ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં દેહઃ પરમસાધનમ્
અન્ન આપનારને અડધું પુણ્ય મળે છે અને અડધું કરનારને મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. ધર્મ, સંપત્તિ, કામ અને મોક્ષ માટે શરીર સૌથી મોટું સાધન છે.
સ્થિતિસ્તસ્યાન્નપાનાભ્યામતસ્તત્સર્વસાધનમ્ । અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાદન્નં વિષ્ણુઃ શિવઃ સ્વયમ્
શરીરનું ટકાવુ અન્ન અને પાણી પર છે, એટલે એ બધું મેળવવાનું સાધન છે. અન્ન એ પ્રજાપતિ છે, અન્ન એ વિષ્ણુ છે અને અન્ન એ શિવ છે.
તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ । ત્રયાણામપિ લોકાનામુદકં જીવનં સ્મૃતમ્
એથી, અન્ન જેટલું દાન ન તો ક્યારેય થયું છે, ન તો થશે. ત્રણેય લોકમાં પાણી જીવતાનું મુખ્ય સાધન માનવામાં આવ્યું છે.
પવિત્રમુદકં દિવ્યં શુદ્ધં સર્વરસાયનમ્ । અન્નપાનાશ્વ ગો વસ્ત્ર શય્યા સૂત્રાસનાનિ ચ
પાણી શુદ્ધ, દિવ્ય, પવિત્ર અને સર્વરોગનાશક છે. અન્ન, પાણી, ઘોડા, ગાય, વસ્ત્ર, શૈયા, દોરડા અને આસન—
પ્રેતલોકે પ્રશસ્તાનિ દાનાન્યષ્ટૌ વિશેષતઃ । એવં દાનવિશેષેણ ધર્મરાજપુરં નરઃ
પિતૃલોકમાં આ આઠ દાનોને ખાસ મહિમા છે. આવું દાન કરીને માનવ ધર્મરાજાના શહેરમાં પહોંચે છે.
યસ્માદ્યાતિ સુખેનૈવ તસ્માદ્ધર્મં સમાચરેત્ । યે પુનઃ ક્રૂરકર્માણઃ પાપાદાનવિવર્જિતાઃ
એથી, ત્યાં સરળતાથી પહોંચાય છે, એટલે ધર્મનું પાલન કરવું જોઈએ. પણ જે લોકો ક્રૂર કર્મ કરે છે અને પુણ્યના દાનથી વંચિત છે—
ભુંજતે દારુણં દુઃખં નરકે નૃપનંદન । તથા સુખં પ્રભુંજંતિ દાનકર્તાર એવ તુ
એ લોકો નરકમાં ભયાનક દુઃખ ભોગવે છે, રાજાનંદ. પણ જે દાન આપે છે, એ સુખ ભોગવે છે.
તેષાં તુ સંભવેત્સૌખ્યં કર્મયોગરતાત્મનામ્ । અપ્રમેયગુણૈર્દિવ્યૈર્વિમાનૈઃ સર્વકામકૈઃ
જે લોકો કર્મના માર્ગમાં આનંદ મેળવે છે, એમના માટે સુખ મળે છે. દિવ્ય અને અપરિમિત ગુણોથી ભરેલા, સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરતી વિમાનોમાં તેઓ રહે છે.
અસંખ્યૈસ્તત્પુરં વ્યાપ્તં પ્રાણિનામુપકારકૈઃ । સહસ્રસોમદિવ્યં વા સૂર્યતેજઃ સમપ્રભમ્
એ શહેર અનંત જીવદયાળુઓથી ભરેલું છે. એ શહેર હજાર ચાંદની કે સૂર્યના તેજ જેટલું પ્રકાશમાન છે.