બ્રહ્માદ્યાઃ સર્વલોકાશ્ચ અર્વાચીના હિ પિપ્પલ । અર્વાચીના અમી લોકા યે ભવંતિ જગત્ત્રયે
હે પિંપલ, બ્રહ્મા અને બધા લોક પણ સૌને સરળતાથી દેખાય છે. આ ત્રણેય લોકમાં જે લોક છે, એ બધાં દેખાય છે.
પરાચીનઃ સ ભૂતાત્મા યં સુપશ્યંતિ યોગિનઃ । મોક્ષરૂપં પરં સ્થાનં પરબ્રહ્મસ્વરૂપકમ્
જે અદૃશ્ય છે એ જ સચ્ચાઈનું સ્વરૂપ છે, જે યોગીઓ સ્પષ્ટ રીતે જુએ છે; એ જ મુક્તિનું સ્વરૂપ છે, સર્વોચ્ચ અવસ્થા છે, અને પરમ બ્રહ્માનું સ્વરૂપ છે.
અવ્યક્તમક્ષરં હંસં શુદ્ધં સિદ્ધિસમન્વિતમ્ । પરાચીનસ્ય યદ્રૂપં વિદ્યાધર તવાગ્રતઃ
જે દેખાતું નથી, કદી નાશ પામતું નથી, શુદ્ધ છે, સિદ્ધિથી યુક્ત છે – હે વિદ્યા ધર, એ અદૃશ્યનું સ્વરૂપ તારી સામે છે.
સર્વમેવ મયા ખ્યાતમન્યત્કિં તે વદામ્યહમ્ । પિપ્પલ ઉવાચ- કસ્માદેતન્મહાજ્ઞાનમુદ્ભૂતં તવ સુવ્રત
હું બધું કહી દીધું છે, હવે તને બીજું શું કહું? પિંપલે પૂછ્યું: હે સુવ્રત, તારી પાસે આ મહાન જ્ઞાન ક્યાંથી આવ્યું છે?
અર્વાચીનગતિં વિદ્વાન્પરાચીનગતિં તથા । ત્રૈલોક્યસ્ય પરં જ્ઞાનં ત્વય્યેવં પરિવર્તતે
તને સરળ અને અદૃશ્ય માર્ગ બંનેનું જ્ઞાન છે, ત્રણેય લોકનું સર્વોચ્ચ જ્ઞાન તારી અંદર ફરતું રહે છે.
તપસો નૈવ પશ્યામિ પરાં નિષ્ઠાં હિ સુવ્રત । યજનંયાજનંતીર્થંતપોવાકૃતવાનસિ
હે સુવ્રત, હું તારી પાસે તપસ્યાની સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ નથી જોઈ; તું યજ્ઞ, પૂજા, તીર્થયાત્રા અને તપ પણ કર્યા છે.
તત્પ્રભાવં વદસ્વૈવં કેન જ્ઞાનં તવાખિલમ્ । સુકર્મોવાચ- તપ એવ ન જાનામિ ન કૃતં કાયશોષણમ્
હવે તું મને એનું કારણ કહે, કે તને આ બધું જ્ઞાન કેમ મળ્યું. સુકર્મએ કહ્યું: હું તપસ્યા જાણતો નથી, અને ન તો શરીરશોષણ કર્યું છે.
યજનં યાજનં વાપિ ન જાને તીર્થસાધનમ્ । ન મયા સાધિતં ધ્યાનં પુણ્યકાલં સુકર્મજમ્
હું પૂજા કે યજ્ઞ જાણતો નથી, તીર્થયાત્રા પણ કરી નથી; ધ્યાન સાધ્યું નથી, કે સુકર્મથી પુણ્ય મેળવ્યું નથી.
સ્ફુટમેકં પ્રજાનામિ પિતૃમાતૃપ્રપૂજનમ્ । ઉભયોરપિ હસ્તેન માતાપિત્રોસ્તુ નિત્યશઃ
મને એક જ વાત સ્પષ્ટ રીતે ખબર છે – પિતા અને માતાનું હંમેશા બંને હાથથી માનપૂર્વક પૂજન કરવું.
પાદપ્રક્ષાલનં પુણ્યં સ્વયમેવ કરોમ્યહમ્ । અંગસંવાહનં સ્નાનં ભોજનાદિકમેવ ચ
હું પોતે જ એમના પગ ધોઈને, શરીર દબાવીને, સ્નાન કરાવીને, ભોજન વગેરે સેવા કરું છું.
ત્રિકાલેધ્યાનસંલીનઃ સાધયામિ દિનેદિને । પાદોદકં તયોશ્ચૈવ માતાપિત્રોર્દિનેદિને
હું રોજ ત્રણ વખત ધ્યાનમાં લીન રહી, રોજ માતા-પિતાને પાદ્ય અર્પણ કરું છું.
ભક્તિભાવેન વિંદામિ પૂજયામિ સુભાવતઃ । ગુરૂ મે જીવમાનૌ તુ યાવત્કાલં હિ પિપ્પલ
હું ભક્તિભાવથી અને સાચા મનથી એમની સેવા અને પૂજા કરું છું, જ્યાર સુધી મારા ગુરુઓ જીવંત છે, હે પિંપલ.
તાવત્કાલં હિ મે લાભો હ્યતુલશ્ચ પ્રજાયતે । ત્રિકાલં પૂજયામ્યેતૌ શુદ્ધભાવેન ચેતસા
જ્યાં સુધી એમનું જીવન છે, ત્યાં સુધી મને અતુલ્ય લાભ મળે છે; હું એમને ત્રણ વખત શુદ્ધ મનથી પૂજુ છું.
સ્વચ્છંદલીલાસંચારી વર્તામ્યેવ હિ પિપ્પલ । કિં મે ચાન્યેન તપસા કિં મે કાયસ્ય શોષણૈઃ
હું મનમુકી રીતે, સ્વચ્છંદ જીવન જીઉં છું, હે પિંપલ; મને બીજાં તપ કે શરીરશોષણની જરૂર નથી.
કિં મે સુતીર્થયાત્રાભિરન્યૈઃ પુણ્યૈશ્ચ સાંપ્રતમ્ । મખાનામેવ સર્વેષાં યત્ફલં પ્રાપ્યતે દ્વિજ
હવે મને તીર્થયાત્રા કે બીજાં પુણ્યકર્મોની જરૂર નથી; બધા યજ્ઞોનું જે ફળ મળે છે,
તત્ફલં તુ મયા દૃષ્ટં પિતુઃ શુશ્રૂષણાદપિ । માતુઃ શુશ્રૂષણં તદ્વત્પુત્રાણાં ગતિદાયકમ્
એ ફળ તો મેં પિતાની સેવા કરીને જ જોઈ લીધું છે; એ જ રીતે, માતાની સેવા પણ પુત્રોને શ્રેષ્ઠ માર્ગ આપે છે.
સર્વકર્મસુસર્વસ્વં સારભૂતં જગત્રયે । પુત્રસ્ય જાયતે લોકો માતુઃ શુશ્રૂષણાદપિ
ત્રણે લોકમાં અને બધાં કાર્યોમાં, પુત્ર માટે સૌથી મોટું સાર છે—માતાની સેવા કરવાથી મળતું.
પિતુઃ શુશ્રૂષણે તદ્વન્મહત્પુણ્યં પ્રજાયતે । તત્ર ગંગા ગયાતીર્થં તત્ર પુષ્કરમેવ ચ
પિતાની સેવા કરવાથી પણ એવો જ મહાન પુણ્ય થાય છે; એમાં ગંગા, ગયા અને પુષ્કર તીર્થનું પવિત્રત્વ મળે છે.
યત્ર માતાપિતા તિષ્ઠેત્પુત્રસ્યાપિ ન સંશયઃ । અન્યાનિ તત્ર તીર્થાનિ પુણ્યાનિ વિવિધાનિ ચ
જ્યાં માતા-પિતા રહે છે, ત્યાં પુત્ર માટે કોઈ શંકા નથી—બધાં તીર્થો અને અનેક પ્રકારના પુણ્ય એ જ જગ્યાએ મળે છે.
ભવંત્યેતાનિ પુત્રસ્ય પિતુઃ શુશ્રૂષણાદપિ । પિતુઃ શુશ્રૂષણાત્તસ્ય દાનસ્ય તપસઃ ફલમ્
પિતાની સેવા કરવાથી પુત્રને દાન અને તપનું ફળ પણ મળે છે; આ બધું તેને મળે છે.
સત્પુત્રસ્ય ભવેદ્વિપ્ર અન્ય ધર્મઃ શ્રમાયતે । પિતુઃ શુશ્રૂષણાત્પુણ્યં પુત્રઃ પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્
સારા પુત્રને તો એથી ઉત્તમ ફળ મળે છે; બીજાં ધર્મો તો ભારે લાગે છે. પિતાની સેવા કરવાથી પુત્રને શ્રેષ્ઠ પુણ્ય મળે છે.
સ્વકર્મણસ્તુ સર્વસ્વમિહૈવ ચ પરત્ર ચ । જીવમાનૌ ગુરૂત્વેતૌ સ્વમાતાપિતરૌ તથા
આ જીવનમાં અને પરલોકમાં, માતા-પિતા જીવતાં હોય ત્યાં સુધી, પોતાના બધા કર્મો અને સંપત્તિ ગુરુ સમાન માતા-પિતાને અર્પણ કરવી જોઈએ.
શુશ્રૂષતે સુતો ભૂત્વા તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ । દેવાસ્તસ્યાપિ તુષ્યંતિ ઋષયઃ પુણ્યવત્સલાઃ
પુત્ર ભક્તિપૂર્વક માતા-પિતાની સેવા કરે છે; એનું ફળ સાંભળો—દેવતાઓ અને પુણ્યપ્રેમી ઋષિઓ પણ તેની પ્રસન્નતા મેળવે છે.
ત્રયોલોકાસ્તુ તુષ્યંતિ પિતુઃ શુશ્રૂષણાદિહ । માતાપિત્રોસ્તુ યઃ પાદૌ નિત્યમેવ હિ ક્ષાલયેત્
પિતાની સેવા કરવાથી ત્રણેય લોક પ્રસન્ન થાય છે; અને જે પુત્ર રોજ માતા-પિતાના પગ ધોઈ આપે છે—
તસ્ય ભાગીરથીસ્નાનમહન્યહનિ જાયતે । પુણ્યૈર્મિષ્ટાન્નપાનૈર્યઃ પિતરં માતરં તથા
એને રોજ ગંગામાં સ્નાન કર્યાનું પુણ્ય મળે છે; જે પુત્ર માતા-પિતાને શુદ્ધ ભોજન અને પાન આપીને તૃપ્ત કરે છે—
ભક્ત્યા ભોજયતે નિત્યં તસ્ય પુણ્યં વદામ્યહમ્ । અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પુત્રસ્ય જાયતે
જે પુત્ર ભક્તિથી રોજ માતા-પિતાને ભોજન કરાવે છે, તેને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું પુણ્ય મળે છે—હું એ કહું છું.
તાંબૂલૈશ્છાદનૈશ્ચૈવ પાનૈશ્ચાશનકૈસ્તથા । ભક્ત્યા ચાન્નેન પુણ્યેન ગુરૂ યેનાભિપૂજિતૌ
તાંબૂલ, વસ્ત્ર, પીણું અને ભોજનથી, અને ભક્તિપૂર્વક શુદ્ધ અન્નથી ગુરુઓનું સન્માન કરીને—
સર્વજ્ઞાની ભવેત્સોપિ યશઃકીર્તિમવાપ્નુયાત્ । માતરં પિતરં દૃષ્ટ્વા હર્ષાત્સંભાષયેત્સુતઃ
એવો પુત્ર સર્વજ્ઞ બની જાય છે અને તેને યશ-કીર્તિ મળે છે; માતા-પિતાને જોઈને પુત્રએ આનંદથી વાત કરવી જોઈએ.
નિધયસ્તસ્ય સંતુષ્ટાસ્તસ્ય ગેહે વસંતિ તે । ગાવઃ સૌહૃદ્યમાયાંતિ પુત્રસ્ય સુખદાઃ સદા
એના ઘરમાં ધન-સંપત્તિ ખુશ રહે છે અને વસે છે; ગાયો પણ મિત્રતા સાથે આવે છે અને પુત્રને હંમેશા સુખ આપે છે.
સુકર્મોવાચ- તયોશ્ચાપિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ માતાપિત્રોશ્ચ સ્નાતયોઃ । પુત્રસ્યાપિ હિ સર્વાંગે પતંત્યંબુકણા યદા
સુકર્મ બોલ્યા: દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જ્યારે માતા-પિતા સ્નાન કરે છે અને એનું પાણી પુત્રના શરીર પર પડે છે—