પૌરુષં દર્શયાદ્યૈવ યદ્યસ્તિ કુરુ નિશ્ચિતમ્ । કામ ઉવાચ- આત્મરૂપં દર્શયસ્વ ચતુરં લીલયાન્વિતમ્
'આજે તમારું પુરુષત્વ બતાવો, જો છે તો નિશ્ચયપૂર્વક કરો.' કામે કહ્યું: 'તમારું own ચતુર, રમણિય સ્વરૂપ બતાવો.'
યેનાહં પ્રહરામ્યેતાં પંચબાણૈઃ સહસ્રદૃક્ । ઇંદ્ર ઉવાચ- ક્વાસ્તે તે પૌરુષં મૂઢ યેન લોકં વિડંબસે
'તેના દ્વારા, હું એને પાંચ બાણોથી પ્રહાર કરીશ, હે હજારો આંખોવાળા.' ઇન્દ્રે કહ્યું: 'મૂર્ખ, તું દુનિયાને હાસ્યપાત્ર બનાવે છે, તું પુરુષત્વ ક્યાં છે?'
મમાધારપરોભૂત્વા યોદ્ધુમિચ્છસિ સાંપ્રતમ્ । કામ ઉવાચ- તેનાપિ દેવદેવેન મહાદેવેન શૂલિના
'હવે, લડવા ઈચ્છીને, તું મારા આધાર પર આવી ગયો છે.' કામે કહ્યું: 'દેવોના દેવ, મહાદેવ શૂલી દ્વારા પણ, મારા સ્વરૂપને પહેલાં લઈ લેવામાં આવ્યું હતું.'
પૂર્વમેવ હૃતં રૂપં મમકાયો ન વિદ્યતે । ઇચ્છામ્યહં યદા નારીં હંતું શૃણુષ્વ સાંપ્રતમ્
'મારું સ્વરૂપ પહેલાં જ લઈ લેવામાં આવ્યું છે, હવે મારું શરીર નથી; હવે સાંભળ, જ્યારે હું સ્ત્રી પર પ્રહાર કરવા ઈચ્છું.'
પુંસાં કાયં સમાશ્રિત્ય આત્મરૂપં પ્રદર્શયે । પુમાંસં વા સહસ્રાક્ષ નાર્યાઃ કાર્યં સમાશ્રયે
પુરુષના શરીરનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને હું પોતાનું સ્વરૂપ બતાવું છું; અથવા, હે સહસ્ર આંખોવાળા, સ્ત્રીનું કાર્ય કરવા માટે હું એ સ્વરૂપ ધારણ કરું છું.
પૂર્વદૃષ્ટા યદા નારી તામેવ પરિચિંતયેત્ । ચિંત્યમાનસ્ય પુંસસ્તુ નાર્યારૂપં પુનઃપુનઃ
પહેલાં જોવામાં આવેલી સ્ત્રીને જ્યારે મનમાં વિચારવામાં આવે છે, ત્યારે પુરુષ વારંવાર એના રૂપને કલ્પના કરે છે.
અદૃષ્ટં તુ સમાશ્રિત્ય પુંસમુન્માદયામ્યહમ્ । તથાપ્યુન્માદયામ્યેવં નારીરૂપં ન સંશયઃ
જો અજાણી સ્ત્રીના સ્વરૂપને ધારણ કરું તો પણ, હું પુરુષને ઉન્માદિત કરી શકું છું; આ રીતે, સ્ત્રીનું સ્વરૂપ લઈને હું ઉન્માદ પેદા કરું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી.
સંસ્મરણાત્સ્મરો નામ મમ જાતં સુરેશ્વર । તાં દૃષ્ટ્વા તાદૃશોરંગ વસ્તુરૂપં સમાશ્રયે
સ્મરણથી, હે દેવોના સ્વામી, મારા અંદર કામ નામની ભાવના જન્મે છે; એ સ્ત્રીને જોઈને હું એ જ વસ્તુનું સ્વરૂપ ધારણ કરું છું.
આત્મતેજઃ પ્રકાશેન બાધ્યબાધકતાં વ્રજેત્ । નારીરૂપં સમાશ્રિત્ય ધીરં પુરુષં પ્રમોહયેત્
મારા આત્મતેજના પ્રકાશથી વિરુદ્ધતા અને પ્રતિવરુદ્ધતા ઉભી થાય છે; સ્ત્રીનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, ધીર પુરુષને પણ હું ભટકાવી દઉં છું.
પુરુષં તુ સમાશ્રિત્ય ભાવયામિ સુયોષિતમ્ । રૂપહીનોસ્મિ હે ઇંદ્ર અસ્મદ્રૂપં સમાશ્રયેત્
પુરુષનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને હું સુંદર સ્ત્રીની કલ્પના કરું છું; હું રૂપમાં ઓછો છું, હે ઇન્દ્ર, તેથી હું બીજું સ્વરૂપ ધારણ કરું છું.
તવરૂપં સમાશ્રિત્ય તાં સાધયે યથેપ્સિતામ્ । એવમુક્ત્વા સ દેવેંદ્રં કાયં તસ્ય મહાત્મનઃ
તારા સ્વરૂપને ધારણ કરીને, હું એ સ્ત્રી સાથે જે ઈચ્છું તે સિદ્ધ કરું છું; આમ કહીને તેણે દેવોના સ્વામીના મહાન શરીરનું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
સખાસૌ માધવસ્યાપિ સમાશ્રિત્ય સુમાયુધઃ
તે સુમાયુધ, માધવના મિત્રનું સ્વરૂપ પણ ધારણ કરે છે.
તામેવ હંતું કુસુમાયુધોપિ સાધ્વીં સુપુણ્યાં કૃકલસ્ય ભાર્યામ્ । સમુત્સુકસ્તિષ્ઠતિ બાણલક્ષં તસ્યાશ્ચ કાયં નયનૈર્વિલોક્ય
કુસુમાયુધ પણ, કૃતકલાની પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ પત્નીને તીર જેવી નજરથી જોઈને, એને ઘાયલ કરવા માટે ઉત્સુક થઈને ઊભો છે.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે સપ્તપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાને સુકલા ચરિત્રનો સત્તાવનમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
વિષ્ણુરુવાચ- ક્રીડાપ્રયુક્તાસુ વનં પ્રવિષ્ટા વૈશ્યસ્ય ભાર્યા સુકલા સુતન્વી । દદર્શ સર્વં ગહનં મનોરમં તામેવ પપ્રચ્છ સખીં સતી સા
વિષ્ણુએ કહ્યું: રમતમાં વ્યસ્ત, સુકલા — વૈશ્યની પાતળી કમરવાળી પત્ની — વનમાં પ્રવેશી, એણે આખું સુંદર જંગલ જોયું અને પોતાની સખીને, જે સતી સ્ત્રી હતી, પ્રશ્ન કર્યો.
અરણ્યમેતત્પ્રવરં સુપુણ્યં દિવ્યં સખે કસ્ય મનોભિરામમ્ । સિદ્ધંસુકામૈઃ પ્રવરૈઃ સમસ્તૈઃ પપ્રચ્છ હર્ષાત્સુકલા સખીં તામ્
સુકલાએ આનંદથી સખીને પૂછ્યું: 'હે સખી, આ ઉત્તમ, પવિત્ર અને દિવ્ય જંગલ, જે મનને આનંદ આપે છે અને સિદ્ધો તથા સુખ ઇચ્છનારાઓ દ્વારા વાસ કરવામાં આવે છે, એ કોણનું છે?'
ક્રીડોવાચ- એતદ્વનં દિવ્યગુણૈઃ પ્રયુક્તં સિદ્ધસ્વભાવૈઃ પરિભાવનેન । પુષ્પાકુલં કામફલોપયુક્તં વિપશ્ય સર્વં મકરધ્વજસ્ય
સખીએ કહ્યું: 'આ જંગલ દિવ્ય ગુણોથી ભરપૂર છે અને સિદ્ધ સ્વભાવના જીવોથી વસેલું છે; પુષ્પોથી ભરેલું અને ઇચ્છાઓ પૂરી કરવા યોગ્ય છે — આ બધું મકરધ્વજનું છે.'
એવં વાક્યં તતઃ શ્રુત્વા હર્ષેણ મહતાન્વિતા । સમાલોક્ય મહદ્વૃત્તં કામસ્ય ચ દુરાત્મનઃ
આ વાક્ય સાંભળીને, એ સ્ત્રી ખૂબ આનંદિત થઈ, અને કામના દુશ્ટ મનના વિશાળ પ્રદેશને જોઈને,
વાયુના નીયમાનં તં સમાઘ્રાતિ ન સૌરભમ્ । વાતિ વાયુઃ સ્વભાવેન સૌરભેણ સમન્વિતઃ
પવન એને લઈ ગયો, છતાં એ સુગંધ અનુભવતી નથી; પવન તો સ્વભાવથી સુગંધથી ભરેલો છે.
તદ્બાણો વિશતેનાસાં યથા તથા સુલીલયા । સા ગંધં નૈવ ગૃહ્ણાતિ પુષ્પાણાં ચ વરાનના
જેમ કામદેવના તીરો સરળતાથી એમાં પ્રવેશે છે, તેમ એ સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી પુષ્પોની સુગંધ લેતી નથી.
ન ચાસ્વાદયતે સા તુ સુરસાન્સા મહાસતી । સ સખા કામદેવસ્ય રમમાણો વિનિર્જિતઃ
એ મહાસતી સ્ત્રી સ્વાદિષ્ટ ફળો પણ સ્વાદતી નથી; કામદેવનો મિત્ર, આનંદ માણતો હોવા છતાં, પરાજય પામ્યો.
લજ્જિતઃ પરાઙ્મુખો ભૂત્વા ભૂં પપાત લવચ્છદૈઃ । ફલેભ્યો હિ સુપક્વેભ્યઃ પુષ્પમંજરિસંસ્કૃતઃ
લાજથી એ પીઠ ફેરવીને, પાંદડાઓ સાથે જમીન પર પડી ગયો; કારણ કે, સંપૂર્ણ પક્વ ફળોમાંથી પુષ્પમંજરીઓ પડી ગઈ હતી.
લવરૂપોપતદ્ભૂમૌ રસસ્ત્વેષ તયા જિતઃ । મકરંદઃ સુદીનાત્મા ફલાદ્ભૂમિં તતઃ પુનઃ
જે જમીન પર પરાગ પડ્યો હતો, ત્યાં સુકલાએ રસને જીત્યો; દુઃખી મધ ફળમાંથી ફરી જમીન પર પાછો આવ્યો.
ભક્ષ્યતે મક્ષિકાભિશ્ચ યથામૃતો રણે તથા । મક્ષિકાભક્ષ્યમાણસ્તુ પ્રવાહેન પ્રયાતિ સઃ
જેમ યુદ્ધમાં અમૃત ખાઈ જાય છે, તેમ મધ પણ માખીઓ દ્વારા ખાઈ જાય છે; માખીઓ મધ ખાય છે અને પછી વહેણમાં વહેતી જાય છે.
મંદંમંદં પ્રયાત્યેવ તં હસંતિ ચ પક્ષિણઃ । નાનારુતૈઃ પ્રચલંતિ સુખમાનંદનિર્ભરૈઃ
મધ ધીમે ધીમે આગળ વધે છે, અને પક્ષીઓ તેના પર હસે છે; વિવિધ અવાજો સાથે, આનંદથી ભરેલા પક્ષીઓ ખુશીથી ફરતા રહે છે.
પ્રીત્યા શકુનયસ્તત્ર વનમધ્યનગસ્થિતાઃ । સુકલયા જિતો હ્યેષ નિમ્નં પંથાનમાશ્રિતઃ
વનમાં વૃક્ષો પર રહેતા પક્ષીઓ પ્રેમથી કહે છે: 'એ સુકલાએ જીત્યો છે અને હવે નીચેના માર્ગે ચાલ્યો છે.'
પ્રીત્યા સમેતા રતિઃ કામભાર્યા ગત્વાબ્રવીત્સા સુકલાં વિહસ્ય । સ્વસ્ત્યસ્તુ તે સ્વાગતમેવ ભદ્રે રમસ્વ પ્રીત્યા નયનાભિરામમ્
પ્રેમથી કામની પત્ની રતિ સુકલાને મળવા ગઈ, હસીને કહ્યું: 'તમારા માટે શુભ રહે, સ્વાગત છે, સારા સ્ત્રી; આનંદમાં રમો, આંખોને આનંદ આપો.'
તે રૂપમિષ્ટમમલમિંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ । યદેષ્ટં તે તદા બ્રૂહિ સમાનેષ્યે ન સંશયઃ
તમારું રૂપ સુંદર અને શુદ્ધ છે, મહાન ઇન્દ્ર કરતાં પણ વધારે; જે તમે ઇચ્છો તે કહો, હું નિશ્ચયે પૂરી કરીશ, કોઈ શંકા નથી.
સૂત ઉવાચ- વદંત્યૌ તે સ્ત્રિયૌ દૃષ્ટ્વા શ્રુત્વોવાચ સુભાષિતમ્ । રતિં પ્રતિગૃહીત્વા મે ગતો ભર્ત્તા મહામતિઃ
સૂતાએ કહ્યું: એ બે સ્ત્રીઓના સુંદર વચન સાંભળી અને જોઈને, મારા બુદ્ધિશાળી સ્વામી રતિને સ્વીકારીને ચાલ્યા ગયા.
યત્ર મે તિષ્ઠતે ભર્ત્તા તત્રાહં પતિસંયુતા । તત્ર કામશ્ચ મે પ્રીતિરયં કાયો નિરાશ્રયઃ
જ્યાં મારા પતિ રહે છે, ત્યાં હું પણ તેના સાથે છું; ત્યાં જ મારી ઇચ્છા અને પ્રેમ છે—આ શરીર અન્યથા આધાર વિના છે.