તમેવ નાશયેદ્ગત્વા કામ એષ પ્રમત્તધીઃ । રિપુરૂપઃ સુદુષ્ટાત્મા અસ્માકં હિ ન સંશયઃ
કામદેવ, જેનું મન અવિચારી છે, ત્યાં જઈને એ ઘર નાશ કરશે; એ અમારો દુશ્મન છે, દુષ્ટ સ્વભાવનો—આમાં કોઈ શંકા નથી.
પતિસ્તપોધનો વિપ્રઃ સુસતી યા પતિવ્રતા । સુસત્યો ભૂપતિર્ધર્મમમગેહાનસંશયઃ
પતિ તપસ્વી, બ્રાહ્મણ અને ધનવાન છે; પત્ની સાચી પતિવ્રતા અને સતી છે; રાજા ધર્મનિષ્ઠ છે—આ બધા મારા ઘરમાં રહે છે, એ નિશ્ચિત છે.
યત્રાહં વૃદ્ધિસંપુષ્ટસ્તત્ર વાસો હિ તે ભવેત્ । તત્ર પુણ્યં સમાયાતિ શ્રદ્ધયા સહ ક્રીડતે
જ્યાં હું વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ પામું છું, ત્યાં તારો નિવાસ હોવો જોઈએ; ત્યાં પુણ્ય આવે છે અને શ્રદ્ધા સાથે આનંદ કરે છે.
ક્ષમા શાંત્યા સમાયુક્તા આયાતિ મમ મંદિરમ્ । યથા સત્યો દમશ્ચૈવ દયા સૌહૃદમેવ ચ
ક્ષમા અને શાંતિ સાથે જોડાયેલી, મારા ઘરમાં આવે છે; જેમ સત્ય, દમ, દયા અને મૈત્રી પણ આવે છે.
પ્રજ્ઞાયુક્તઃ સ નિર્લોભો યત્રાહં તત્ર સંસ્થિતઃ । શુચિઃ સ્વભાવસ્તત્રૈવ અમી ચ મમ બાંધવાઃ
જ્યાં જ્ઞાન છે અને લોભ નથી, ત્યાં હું વસું છું; ત્યાં શુદ્ધતા સ્વભાવરૂપે છે અને એ બધા મારા સ્નેહી છે.
અસ્તેયમપ્યહિંસા ચ તિતિક્ષા વૃદ્ધિરેવ ચ । મમ ગેહે સમાયાતા ધન્યતાં શૃણુ ધર્મરાટ્
ચોરી ન કરવી, અહિંસા, સહનશક્તિ અને વૃદ્ધિ—આ બધું મારા ઘરમાં આવે છે; ધર્મરાજ, આ ધન્યતા સાંભળ.
ગુરૂણાં ચાપિ શુશ્રૂષા વિષ્ણુર્લક્ષ્મ્યા સમાવૃતઃ । મદ્ગેહં તુ સમાયાંતિ દેવાશ્ચાગ્નિપુરોગમાઃ
મોટાઓની સેવા, અને લક્ષ્મી સાથે વિષ્ણુ પણ મારા ઘરમાં આવે છે; અગ્નિઆદિ દેવતાઓ પણ પ્રવેશ કરે છે.
મોક્ષમાર્ગં પ્રકાશેદ્યો જ્ઞાનોદીપ્ત્યા સમન્વિતઃ । એતૈઃ સાર્ધં વસામ્યેવ સતીષુ ધર્મવત્સુ ચ
મોક્ષનો માર્ગ બતાવનાર, જ્ઞાનના તેજથી યુક્ત, મારા સાથે સતી સ્ત્રીઓ અને ધર્મનિષ્ઠો સાથે રહે છે.
સાધુષ્વેતેષુ સર્વેષુ ગૃહરૂપેષુ મે સદા । ઉક્તેનાપિ કુટુંબેન વસામ્યેવ ત્વયા સહ
આ બધા સારા લોકોમાં, ઘરરૂપે, હું હંમેશા વસું છું; અગાઉ જણાવેલા કુટુંબ સાથે પણ, હું તારી સાથે રહેું છું.
સસત્વાઃ સાધુરૂપાસ્તે વેધસા મે ગૃહીકૃતાઃ । સંચરામિ મહાભાગ સ્વચ્છંદેન ચ લીલયા
સદ્ગુણો ધરાવનારા, સારા સ્વરૂપે, સર્જનહાર દ્વારા મારા ઘરમાં સ્થાપિત થયા છે; હે મહાભાગ્યશાળી, હું એમના વચ્ચે સ્વેચ્છાએ અને આનંદથી ફરું છું.
ઈશ્વરશ્ચ જગત્સ્વામી ત્રિનેત્રો વૃષવાહનઃ । મમ ગેહે સ્વરૂપેણ વર્તતે શિવયા યુતઃ
જગતના સ્વામી, ત્રણ આંખો ધરાવનારા અને વૃષભ પર સવાર એવા ઈશ્વર, મારી ઘરમાઁ પોતાની જ સ્વરૂપે, શિવા સાથે રહે છે.
તદિદં સંસૃતેઃ સારં ગૃહરૂપં મહેશ્વરમ્ । સદનં શંકરેત્યાખ્યં નાશિતં મન્મથેન વૈ
આ ઘર, મહેશ્વરનું ઘરરૂપ છે અને સંસારનું સાર છે; શંકરનું જે ઘર કહેવાતું હતું, તે મનમથએ નાશ પામ્યું.
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં તપંતં તપ ઉત્તમમ્ । મેનકાં હિ સમાશ્રિત્ય કામોયં જિતવાન્પુરા
મહાન આત્માવાળા વિશ્વામિત્ર શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરતા હતા, ત્યારે મેનકા દ્વારા કામદેવે તેમને જીત્યા હતા.
સતી પતિવ્રતાહલ્યા ગૌતમસ્ય પ્રિયા શુભા । સુસત્યાચ્ચાલિતા તેન મન્મથેન દુરાત્મના
પતિવ્રતા અને શુભ ગૌતમની પ્રિય પત્ની અહલ્યા પણ, તે દુષ્ટ મનમથથી ડગમગી ગઈ હતી.
મુનયઃ સત્યધર્મજ્ઞા નાનાસ્ત્રિયઃ પતિવ્રતાઃ । મદ્ગૃહાસ્તા ઇમાઃ સર્વા દીપિતાઃ કામવહ્નિના
સત્ય અને ધર્મ જાણનારા ઋષિઓ અને વિવિધ પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ—મારા ઘરમાં રહેનાર સૌને કામના અગ્નિએ દહન કર્યા છે.
દુર્ધરો દુઃસહો વ્યાપી યોતિસત્યેષુ નિષ્ઠુરઃ । મામેવં પશ્યતે નિત્યં ક્વ સત્યઃ પરિતિષ્ઠતિ
આ દુર્લભે સંયમાયોગ્ય, સહન કરવો મુશ્કેલ અને સર્વત્ર વ્યાપક છે; સત્યમાં સ્થિત લોકોમાં પણ નિર્દય છે, અને મને હંમેશાં આવું જ જુએ છે; તો પછી સત્ય ક્યાં ટકે છે?
સમાં જ્ઞાત્વા સમાયાતિ બાણપાણિર્ધનુર્ધરઃ । નાશયેન્મદ્ગૃહં પાપો વીતિહોત્રૈશ્ચ નામકૈઃ
સમાનતા જાણીને, ધનુષ અને બાણ લઈને એ દોષી મારા ઘર અને યજ્ઞ માટે નામ ધરાવનાર સૌને નાશ કરવા આવે છે.
પાપલેશાશ્ચ યે ક્રૂરા અન્યે પાખંડસંશ્રયાઃ । તે તુ બુદ્ધ્યાઽહિતાઃ સર્વે સત્યગેહં વિશંતિ હિ
જે ક્રૂર અને પાપના લેશ ધરાવનાર છે, અને બીજા જે પાખંડમાં શરણ લે છે, એ બધા બુદ્ધિથી દુશ્મન બની સત્યના ઘરમાં પ્રવેશ કરે છે.
સેનાધ્યક્ષૈરસત્યૈસ્તુ છદ્મના તેન સાધિતઃ । પાતયેદર્દયેદ્ગેહં પાપઃ શસ્ત્રૈર્દુરાત્મભિઃ
અસત્યવાળા સેનાપતિઓ દ્વારા એ છલથી આ કાર્ય સિદ્ધ કરે છે; દુષ્ટ લોકોના શસ્ત્રોથી પાપી ઘર તોડી નાખે છે અને પીડા આપે છે.
મામેવં તાડયેત્પાપો મહાબલ મનોભવઃ । અસ્ય ધામ્ના પ્રદગ્ધોહં શૂન્યતાં હિ વ્રજામિ વૈ
મહાબળવાન મનોભવ નામનો પાપી મને આવી રીતે આઘાત પહોંચાડે છે; તેની શક્તિથી દહાઈને હું ખાલી થઈ જાઉં છું.
નૂતનં ગૃહમિચ્છામિ સ્ત્રિયાખ્યં પતિભૂપતિમ્ । કૃકલસ્યાપિ પુણ્યસ્ય પ્રિયેયં શિવમંગલા
હું નવું ઘર ઈચ્છું છું, જે સ્ત્રીઓ અને પતિઓના નામે ઓળખાય છે; કૃકલસ્યની પ્રિય અને પુણ્યવાળી શિવમંગલા તેની પત્ની છે.
તદ્ગૃહં સુકલાખ્યં મે દગ્ધું પાપઃ સમુદ્યતઃ । અયમેષ સહસ્રાક્ષઃ કામેન સહિતો બલી
સુકલા નામનું ઘર મારું છે; પાપી તેને દહન કરવા ઉત્સુક છે; આ સહસ્ર આંખો ધરાવનાર શક્તિશાળી, કામદેવ સાથે છે.
કામસ્ય કારણાત્કસ્માત્પૂર્વવૃત્તં ન વિંદતિ । અહલ્યાયાઃ પ્રસંગેન મેષોપસ્થો વ્યજાયત
કામના કારણે, એ પહેલાનું કિસ્સું યાદ રાખતો નથી; અહલ્યાના પ્રસંગથી મેષરૂપ ઉત્પન્ન થયું.
પૌરુષં હિ મુનેર્દૃષ્ટ્વા સત્યાશ્ચૈવ પ્રધષર્ણાત્ । નષ્ટઃ કામસ્ય દોષેણ સુરરાટ્તત્ર સંસ્થિતઃ
મુનિનું પુરુષત્વ જોઈ અને સતીના અપમાનથી, દેવરાજ ઈન્દ્ર કામના દોષથી નષ્ટ થયો અને ત્યાં જ રહ્યો.
ભુક્તવાન્દારુણં શાપં દુઃખેન મહતાન્વિતઃ । કૃકલસ્ય પ્રિયામેનાં સુકલાં પુણ્યચારિણીમ્
એણે ભારે દુઃખ સાથે કઠોર શાપ સહન કર્યો; કૃકલસ્યની પ્રિય અને પુણ્યવાળી સુકલા તેની પત્ની છે.
એષ હંતું સહસ્રાક્ષ ઉદ્યતઃ કામસંયુતઃ । યથા ચેંદ્રેણ નાયાતિ કામ એષ તથા કુરુ
આ સહસ્ર આંખો ધરાવનાર, કામદેવ સાથે મળી, મારવા માટે ઉત્સુક છે; જેમ ઈન્દ્ર કામ પાસે નથી જતો, તેમ તું પણ કર.
ધર્મરાજ મહાપ્રાજ્ઞ ભવાન્મતિમતાં વરઃ । ધર્મરાજ ઉવાચ- ઊનં તેજઃ કરિષ્યામિ કામસ્ય મરણં તથા
ધર્મરાજ, મહા બુદ્ધિશાળી અને બુદ્ધિમાનોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે છો; ધર્મરાજે કહ્યું: હું કામદેવનું તેજ ઓછું કરીશ અને તેનું મરણ પણ લાવીશ.
એકોપાયો મયા દૃષ્ટસ્તમિહૈવ પ્રપશ્યતુ । પ્રજ્ઞા ચૈષા મહાપ્રાજ્ઞા શકુનીરૂપચારિણી
મારે એક જ ઉપાય જોયો છે; એ અહીં જ જોવો; આ પ્રજ્ઞા મહા બુદ્ધિશાળી છે અને પક્ષીનું રૂપ ધારણ કરે છે.
ભર્તુરાગમનં પુણ્યં શબ્દેનાખ્યાતુ ખે યતઃ । શકુનસ્ય પ્રભાવેણ ભર્તુશ્ચાગમનેન ચ
પતિનું પુણ્યમય આગમન આકાશમાં પંખીના પ્રભાવ અને પતિના આવવાથી ઉંચે અવાજે જાહેર થયું.
દુષ્ટૈર્નષ્ટા ન ભૂયેત સ્વસ્થચિત્તા ન સંશયઃ । પ્રજ્ઞા સંપ્રેષિતા તેન ગતા સા સુકલાગૃહમ્
જેનું મન શાંત હતું, એ હવે દુષ્ટો દ્વારા ફરીથી ગુમ થવાની નહોતી—આમાં કોઈ શંકા નથી; એ બુદ્ધિથી માર્ગદર્શન પામી સુકલાના ઘરે પહોંચી.