નિરુધ્ય સૂર્યં પરિવેગવંતમુદ્યંતમેવં પ્રભયા સુદીપ્તમ્ । ભર્તુશ્ચ મૃત્યું પરિબાધમાનં માંડવ્યશાપસ્ય ચ કૌંડિનસ્ય
સૂર્ય જે તેજથી ઉગે છે અને ઝડપથી ચાલે છે, તેને રોકી દીધો હતો; પતિના મૃત્યુને અટકાવ્યો હતો, અને માંડવ્ય તથા કૌંડિન્યના શાપનો પણ સામનો કર્યો હતો.
અત્રેઃ પ્રિયા સત્યપતિવ્રતા તયા સ્વપુત્રતાં દેવત્રયં હિ નીતમ્ । ન કિં પુરા મન્મથ તે શ્રુતં સદા સંસ્કારયુક્તાઃ પ્રભવંતિ સત્યઃ
અત્રિની પ્રિય અને સત્યવ્રતા પત્ની સત્યાએ ત્રણેય દેવતાઓને પોતાના પુત્ર બનાવી દીધા. હે મનમથ, તું તો હંમેશાં સાંભળ્યું જ છે કે સંયમ ધરાવનાર સત્યજનો સાચા વિજયી બને છે.
સાવિત્રીનામ્ની દ્યુમત્સેનપુત્રી નીતં પ્રિયં સા પુનરાનિનાય । યમાદિહૈવાશ્વપતેઃ સુપુત્રં સતી ત્વમેવં પરિસંશ્રુતં ચ
દ્યુમત્સેનાની પુત્રી, સાવિત્રી નામે, પોતાના પ્રિય પતિને પાછો લાવી અને ફરીથી જીવતો કર્યો. અહીં પણ સતીએ ઘોડાના સ્વામીનો ઉત્તમ પુત્ર આપ્યો છે, જેમ તું સાંભળ્યું છે.
અગ્નેઃ શિખાં કઃ પરિસંસ્પૃશેદ્વૈ તરેદ્ધિકઃ સાગરમેવ મૂઢઃ । ગલે તુ બદ્ધાસુ શિલાં ભુજાભ્યાં કો વા સતીં વશ્યતિ વીતરાગામ્
અગ્નિની જ્વાળાને કોણ સ્પર્શી શકે? મૂર્ખ, કોણ સમુદ્ર પાર કરી શકે? પોતાના હાથથી ગળે પથ્થર બાંધીને કોણ નિરાસક્ત સતી સ્ત્રીને વશ કરી શકે?
ઉક્તે તુ વાક્યે બહુનીતિયુક્તે ઇંદ્રેણ કામસ્ય સુશિક્ષણાર્થમ્ । આકર્ણ્ય વાક્યં મકરધ્વજસ્તુ ઉવાચ દેવેંદ્રમથૈનમેવ
ઇન્દ્રે કામદેવને યોગ્ય રીતે શીખવવા માટે ઘણી સમજદારીભરી વાતો કહી. ત્યારે મકરધ્વજ કામદેવે એ વાતો સાંભળી ને ઇન્દ્રને જવાબ આપ્યો.
કામ ઉવાચ- તવાતિદેશાદહમાગતો વૈ ધૈર્યં સુહૃત્ત્વં પુરુષાર્થમેવ । ત્યક્ત્વા તદર્થં પરિભાષસે માં નિઃસત્વરૂપં બહુભીતિયુક્તમ્
કામદેવે કહ્યું: તારા આદેશથી હું આવ્યો છું, હિંમત, મૈત્રી અને પુરુષાર્થ બધું છોડીને. એ માટે જ તું મને નિર્વીર્ય અને ભયથી ભરેલો કહીને ઉપહાસ કરે છે.
વ્યાબુદ્ધિ યાસ્યામિ યદા સુરેશસ્યાલ્લોકમધ્યે મમ કીર્તિનાશઃ । ઊઢિંકરોમાનવિહીન એવ સર્વે વદિષ્યંત્યનયા જિતં મામ્
હે દેવોના રાજા, જ્યારે હું ગૂંચવાયેલા મનથી જઈશ, ત્યારે લોકોમાં મારી પ્રતિષ્ઠા નાશ પામશે. હું અપમાનિત થઈશ અને બધા કહેશે કે એ સ્ત્રીએ મને હરાવ્યો.
યે વૈ જિતા દેવગણાશ્ચ દાનવાઃ પૂર્વં મુનીંદ્રાસ્તપસઃ પ્રયુક્તાઃ । હાસ્યં કરિષ્યંતિ મમાપિ સદ્યો નાર્યા જિતો મન્મથ એષ ભીમઃ
જે દેવો, દાનવો અને મહર્ષિઓને મેં અગાઉ જીત્યા હતા, એ બધા તરત જ મારો ઉપહાસ કરશે—કે ભયાનક મનમથને પણ સ્ત્રીએ હરાવ્યો.
તસ્માત્પ્રયાસ્યામિ ત્વયૈવ સાર્ધમસ્યા બલં માનમતઃ સુરેશ । તેજશ્ચ ધૈર્યં પરિણાશયિષ્યે કસ્માદ્ભવાનત્ર બિભેતિ શક્ર
એથી, હે દેવરાજ, હું તારી સાથે જઈશ અને આ સ્ત્રીની તાકાત અને ગર્વને નાશ કરીશ. હું એનું તેજ અને ધૈર્ય પણ હરાવીશ—તો શા માટે તું અહીં ડરે છે, હે શક્ર?
સંબોધ્ય ચૈવં સ સુરાધિનાથં ચાપં ગૃહીતં સશરં સુપુષ્પમ્ । ઉવાચ ક્રીડાં પુરતઃ સ્થિતાં તાં વિધાય માયાં ભવતી પ્રયાતુ
આ રીતે દેવોના સ્વામી સાથે વાત કરીને, તેણે પોતાનું પુષ્પવાળું ધનુષ્ય અને બાણ લીધાં અને જે સ્ત્રી રમતમાં સામે ઊભી હતી, તેને કહ્યું: 'હવે માયા કરી, આગળ વધ.'
વૈશ્યસ્ય ભાર્યાં સુકલાં સુપુણ્યાં સત્યેસ્થિતાં ધર્મવિદાં ગુણજ્ઞામ્ । ઇતો હિ ગત્વા કુરુ કાર્યમુક્તં સાહાય્યરૂપં ચ પ્રિયે સખે શૃણુ
વૈશ્યની પત્ની સુકલા, જે પુણ્યવંતી, સત્યમાં અડગ અને ગુણોને જાણનારી છે, ત્યાં જઈને જે કામ કહેવામાં આવ્યું છે, એ સહાયરૂપે પૂરું કર. હે પ્રિય મિત્ર, સાંભળ.
ક્રીડાં સમાભાષ્ય તતો મનોભવસ્ત્વંતે સ્થિતાં પ્રીતિમથાહ્વયત્પુનઃ । કાર્યં ભવત્યા મમકાર્યમુત્તમમે તાં સુસ્નેહૈઃ પરિભાવયત્વમ્
રમણની વાત કરીને મનોભવ ત્યાં ઊભો રહ્યો અને ફરી પ્રેમથી તેને બોલાવ્યો. 'મારું કાર્ય તું શ્રેષ્ઠ રીતે પૂરું કર, અને એને સાચા પ્રેમથી માન આપ.'
ઇંદ્રં હિ દૃષ્ટ્વા સુકલા યથા ભવેત્સ્નેહાનુગા ચારુવિલોચનેયમ્ । તૈસ્તૈઃ પ્રભાવૈર્ગુણવાક્યયુક્તૈર્નયસ્વ વશ્યં ચ પ્રિયે સખે શૃણુ
પ્રિય મિત્ર, સુકલાએ જ્યારે ઇન્દ્રને જુએ છે ત્યારે તેની સુંદર આંખોમાંથી પ્રેમ અને લાગણી ઉઠે છે, એ જ રીતે તું વિવિધ ઉપાયો અને સારા શબ્દો વડે તેને પોતાને વશમાં રાખી શકે છે—આ વાત ધ્યાનથી સાંભળ.
ભો ભોઃ સખે સાધય ગચ્છ શીઘ્રં માયામયં નંદનરૂપયુક્તમ્ । પુષ્પોપયુક્તં ચ ફલપ્રધાનં ઘુષ્ટં રુતૈઃ કોકિલષટ્પદાનામ્
મિત્ર, તું આ કાર્ય પૂરું કર અને ઝડપથી જા, માયાથી બનેલા સુંદર નંદન વનમાં, જ્યાં ફૂલો ખીલે છે, ફળો ભરપૂર છે અને કોયલ તથા મધમાખીઓના મીઠા સ્વરમાં ગુંજ છે.
આહૂય વીરં મકરંદમેવ રસાયનં સ્વાદુગુણૈરુપેતમ્ । સહાનિલાદ્યૈર્નિજકર્મયુક્તૈઃ સંપ્રેષયિત્વા પુનરેવ કામમ્
મકર નામના વિર પુરુષને બોલાવી, જે મધુર રસથી ભરપૂર છે, પવન અને બીજા પોતાના સહાયકોથી સાથે, ફરીથી કામને મોકલ.
એવં સમાદિશ્ય મહત્સસૈન્યં ત્રૈલોક્યસંમોહકરં તુ કામઃ । ચક્રે પ્રયાણં સુરરાજસાર્ધં સંમોહનાયૈવ મહાસતીં તામ્
આ રીતે પોતાના મહાન સૈન્યને, જે ત્રણે લોકને મોહિત કરી શકે છે, આદેશ આપીને કામદેવ દેવરાજ સાથે મળીને, તે મહાન અને પવિત્ર સ્ત્રીને મોહિત કરવા માટે નીકળ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે પંચપંચાશત્તમોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનની કથા અંતર્ગત સુકલાની વાર્તામાં પંચપંચાશિતમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.
વિષ્ણુરુવાચ- તસ્યાઃ સત્યવિનાશાય મન્મથઃ સસુરાધિપઃ । પ્રસ્થિતઃ સુકલાં તર્હિ સત્યો ધર્મમથાબ્રવીત્
વિષ્ણુએ કહ્યું: સુકલાની સત્યતાનો નાશ કરવા માટે કામદેવ અને દેવોના રાજા સાથે નીકળ્યા; ત્યારે સત્યએ ધર્મને કહ્યું.
પશ્ય ધર્મ મહાપ્રાજ્ઞ મન્મથસ્ય વિચેષ્ટિતમ્ । તવાર્થમાત્મનશ્ચૈવ પુણ્યસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ધર્મ, મહાપંડિત, જોયે કામદેવ શું કરે છે—આ બધું તારા, પોતાના અને પવિત્ર મહાત્મા માટે છે.
વિસૃજામિ મહાસ્થાનં વાસ્તુરૂપં સુખોદયમ્ । સત્યાખ્યં ચ સુપ્રિયાખ્યં સુદેવાખ્યં ગૃહોત્તમમ્
હું એક મહાન ઘર ઊભું કરું છું, સુખ આપતું આવાસ, જેનું નામ છે સત્ય, સુપ્રિયા અને સુદેવ—ઘરોમાં શ્રેષ્ઠ.
તમેવ નાશયેદ્ગત્વા કામ એષ પ્રમત્તધીઃ । રિપુરૂપઃ સુદુષ્ટાત્મા અસ્માકં હિ ન સંશયઃ
કામદેવ, જેનું મન અવિચારી છે, ત્યાં જઈને એ ઘર નાશ કરશે; એ અમારો દુશ્મન છે, દુષ્ટ સ્વભાવનો—આમાં કોઈ શંકા નથી.
પતિસ્તપોધનો વિપ્રઃ સુસતી યા પતિવ્રતા । સુસત્યો ભૂપતિર્ધર્મમમગેહાનસંશયઃ
પતિ તપસ્વી, બ્રાહ્મણ અને ધનવાન છે; પત્ની સાચી પતિવ્રતા અને સતી છે; રાજા ધર્મનિષ્ઠ છે—આ બધા મારા ઘરમાં રહે છે, એ નિશ્ચિત છે.
યત્રાહં વૃદ્ધિસંપુષ્ટસ્તત્ર વાસો હિ તે ભવેત્ । તત્ર પુણ્યં સમાયાતિ શ્રદ્ધયા સહ ક્રીડતે
જ્યાં હું વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ પામું છું, ત્યાં તારો નિવાસ હોવો જોઈએ; ત્યાં પુણ્ય આવે છે અને શ્રદ્ધા સાથે આનંદ કરે છે.
ક્ષમા શાંત્યા સમાયુક્તા આયાતિ મમ મંદિરમ્ । યથા સત્યો દમશ્ચૈવ દયા સૌહૃદમેવ ચ
ક્ષમા અને શાંતિ સાથે જોડાયેલી, મારા ઘરમાં આવે છે; જેમ સત્ય, દમ, દયા અને મૈત્રી પણ આવે છે.
પ્રજ્ઞાયુક્તઃ સ નિર્લોભો યત્રાહં તત્ર સંસ્થિતઃ । શુચિઃ સ્વભાવસ્તત્રૈવ અમી ચ મમ બાંધવાઃ
જ્યાં જ્ઞાન છે અને લોભ નથી, ત્યાં હું વસું છું; ત્યાં શુદ્ધતા સ્વભાવરૂપે છે અને એ બધા મારા સ્નેહી છે.
અસ્તેયમપ્યહિંસા ચ તિતિક્ષા વૃદ્ધિરેવ ચ । મમ ગેહે સમાયાતા ધન્યતાં શૃણુ ધર્મરાટ્
ચોરી ન કરવી, અહિંસા, સહનશક્તિ અને વૃદ્ધિ—આ બધું મારા ઘરમાં આવે છે; ધર્મરાજ, આ ધન્યતા સાંભળ.
ગુરૂણાં ચાપિ શુશ્રૂષા વિષ્ણુર્લક્ષ્મ્યા સમાવૃતઃ । મદ્ગેહં તુ સમાયાંતિ દેવાશ્ચાગ્નિપુરોગમાઃ
મોટાઓની સેવા, અને લક્ષ્મી સાથે વિષ્ણુ પણ મારા ઘરમાં આવે છે; અગ્નિઆદિ દેવતાઓ પણ પ્રવેશ કરે છે.
મોક્ષમાર્ગં પ્રકાશેદ્યો જ્ઞાનોદીપ્ત્યા સમન્વિતઃ । એતૈઃ સાર્ધં વસામ્યેવ સતીષુ ધર્મવત્સુ ચ
મોક્ષનો માર્ગ બતાવનાર, જ્ઞાનના તેજથી યુક્ત, મારા સાથે સતી સ્ત્રીઓ અને ધર્મનિષ્ઠો સાથે રહે છે.
સાધુષ્વેતેષુ સર્વેષુ ગૃહરૂપેષુ મે સદા । ઉક્તેનાપિ કુટુંબેન વસામ્યેવ ત્વયા સહ
આ બધા સારા લોકોમાં, ઘરરૂપે, હું હંમેશા વસું છું; અગાઉ જણાવેલા કુટુંબ સાથે પણ, હું તારી સાથે રહેું છું.
સસત્વાઃ સાધુરૂપાસ્તે વેધસા મે ગૃહીકૃતાઃ । સંચરામિ મહાભાગ સ્વચ્છંદેન ચ લીલયા
સદ્ગુણો ધરાવનારા, સારા સ્વરૂપે, સર્જનહાર દ્વારા મારા ઘરમાં સ્થાપિત થયા છે; હે મહાભાગ્યશાળી, હું એમના વચ્ચે સ્વેચ્છાએ અને આનંદથી ફરું છું.