સર્વાભરણશોભાંગઃ સર્વભોગસમન્વિતઃ । ભોગલીલાસમાકીર્ણઃ સર્વદૌદાર્યસંયુતઃ
તે સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત, સર્વ પ્રકારના ભોગોથી યુક્ત, આનંદ-મોજથી ઘેરાયેલ અને હંમેશા ઉદારતા ધરાવતો હતો.
યત્ર સા તિષ્ઠતે દેવી કૃકલસ્ય પ્રિયા નૃપ । આત્મલીલાં સ્વરૂપં ચ ગુણં ભાવં પ્રદર્શયેત્
જ્યાં કૃકલાની પ્રિય દેવી રહે છે, હે રાજા, ત્યાં તેણે પોતાનું રમણ, સ્વરૂપ, ગુણ અને ભાવ દર્શાવ્યા.
નૈવ પશ્યતિ સા તં તુ પુરુષં રૂપસંપદમ્ । યત્રયત્ર વ્રજેત્સા હિ તત્ર તાં પશ્યતે નૃપ
પણ એ સ્ત્રી એ સુંદર પુરુષને જોઈ શકતી નથી; એ જ્યાં જાય છે, હે રાજા, ત્યાં એ માત્ર પોતાને જ જુએ છે.
સાભિલાષેણ મનસા તામેવં પરિપશ્યતિ । કામચેષ્ટાં સહસ્રાક્ષોઽદર્શયત્સર્વભાવકૈઃ
એ ઇચ્છાથી ભરેલા મનથી માત્ર પોતાને જ જુએ છે; અને સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્રે સર્વ પ્રકારની કામના દર્શાવતી લિલાઓ બતાવી.
ચતુષ્પથે પથે તીર્થે યત્ર દેવી પ્રયાતિ સા । તત્રતત્ર સહસ્રાક્ષસ્તામેવ પરિપશ્યતિ
ચોરાસ્તા, રસ્તા કે તીર્થસ્થળે—જ્યાં પણ દેવી જાય, ત્યાં-ત્યાં સહસ્રનેત્ર ઇન્દ્ર માત્ર એને જ જુએ છે.
ઇંદ્રેણ પ્રેષિતા દૂતી સુકલાં પ્રતિ સા ગતા । સુકલાં સુમહાભાગાં પ્રત્યુવાચ પ્રહસ્ય વૈ
ઇન્દ્રે મોકલેલી દૂતીએ સુકલાની પાસે જઈ, તે મહાભાગ્યવંતી સુકલા પાસે હસીને કહ્યું.
અહો સત્યમહોધૈર્યમહો કાંતિરહો ક્ષમા । અસ્યા રૂપેણ સંસારે નાસ્તિ નારી વરાનના
આહા, કેટલું સત્ય, કેટલું ધૈર્ય, કેવી તેજસ્વિતા અને કેટલી ક્ષમાશીલતા! હે સુંદરમુખી, આખા સંસારમાં આવી રૂપાળી સ્ત્રી બીજે ક્યાંય નથી.
કા ત્વં ભવસિ કલ્યાણિ કસ્ય ભાર્યા ભવિષ્યસિ । યસ્ય ત્વં સગુણા ભાર્યા સ ધન્યઃ પુણ્યભાગ્ભુવિ
હે શુભલક્ષણી, તું કોણ છે? તું કોની પત્ની બનશે? ધન્ય છે એ પુરુષ, જેને તું ગુણવંતી પત્ની રૂપે મળશે.
તસ્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા તામુવાચ મનસ્વિની । વૈશ્યજાત્યાં સમુત્પન્નો ધર્માત્મા સત્યવત્સલઃ
એના વચન સાંભળી, બુદ્ધિશાળી સ્ત્રીએ કહ્યું: 'વણિક જાતિમાં જન્મેલો એક ધર્મનિષ્ઠ, સત્યપ્રેમી પુરુષ છે.'
તસ્યાહં હિ પ્રિયા ભાર્યા સત્યસંધસ્ય ધીમતઃ । કૃકલસ્યાપિ વૈશ્યસ્ય સત્યમેવ વદામિ તે
હું એ બુદ્ધિશાળી અને સત્યનિષ્ઠ વણિક કૃકલાની પ્રિય પત્ની છું; હું તને સાચું જ કહું છું.
મમ ભર્તા સ ધર્માત્મા તીર્થયાત્રાં ગતઃ સુધીઃ । તસ્મિન્ગતે મહાભાગે મમ ભર્તરિ સંપ્રતિ
મારો પતિ એ ધર્મનિષ્ઠ અને બુદ્ધિશાળી પુરુષ તીર્થયાત્રા પર ગયો છે; હે ભાગ્યશાળી, હાલ મારો પતિ ઘરે નથી.
અતિક્રાંતાઃ શૃણુષ્વ ત્વં ત્રયશ્ચૈવાપિ વત્સરાઃ । તતોહં દુઃખિતા જાતા વિના તેન મહાત્મના
સાંભળ, ત્રણ વર્ષ વીતી ગયા છે એ મહાત્મા પતિ વિના, અને હું તેની વિરુદ્ધ દુઃખી થઈ ગઈ છું.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતમાત્મવૃત્તાંતમેવ તે । ભવતી પૃચ્છતે માં કા ભવિષ્યતિ વદસ્વ મે
હું તને મારી આખી વાર્તા કહી દીધી; તું મને પૂછે છે કે હું હવે કોણ બનિશ—મહેરબાની કરીને મને કહો.
સુકલાયા વચઃ શ્રુત્વા દૂત્યા આભાષિતં પુનઃ । મામેવં પૃચ્છસે ભદ્રે તત્તે સર્વં વદામ્યહમ્
સુકલા દૂતીએ જે કહ્યું તે સાંભળી, હે સદગુણે, તું મને એમ પૂછે છે; એટલે હું તને બધું કહીશ.
અહં તવાંતિકં પ્રાપ્તા કાર્યાર્થં વરવર્ણિનિ । શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ શ્રુત્વા ચૈવાવ ધાર્યતામ્
હે સુંદરવર્ણી, હું ખાસ કામ માટે તારી પાસે આવી છું; સાંભળ, હું કહું છું, અને સાંભળી વિચારી જો.
ગતસ્તે નિર્ઘૃણો ભર્તા ત્વાં ત્યક્ત્વા તુ વરાનને । કિં કરિષ્યસિ તેનાપિ પ્રિયાઘાતકરેણ ચ
હે સુંદરમુખી, તારો નિર્દય પતિ તને છોડી ગયો છે; જે પ્રિયજનને દુઃખ આપે, એ સાથે તું શું કરશે?
યસ્ત્વાં ત્યક્ત્વા ગતઃ પાપી સાધ્વ્યાચારસમન્વિતામ્ । કિં વા સ તે ગતો બાલે તત્ર જીવતિ વૈ મૃતઃ
જે પાપી પુરુષે તને, સદાચારવાળી સ્ત્રીને, છોડી દીધું, એ તારો શું થાય, હે કન્યા? એ ગયો હોય, જીવતો હોય કે મરી ગયો હોય, તને એથી શું?
કિં કરિષ્યતિ તેનૈવં ભવતી ખિદ્યતે વૃથા । કસ્માન્નાશયતે ચાંગં દિવ્યં હેમસમપ્રભમ્
એવા માણસ માટે તું વ્યર્થ દુઃખ શા માટે કરે છે? કેમ તું તારા સોનાની જેમ તેજસ્વી શરીરને નષ્ટ કરે છે?
બાલ્યે વયસિ સંપ્રાપ્તે માનવો ન ચ વિંદતિ । એકં સુખં મહાભાગે બાલક્રીડાં વિના શુભે
હે મહાભાગ્યવાળી, બાળપણમાં માણસને બાળરમણ સિવાય બીજું કોઈ સુખ મળતું નથી—even યુવાની આવે ત્યારે પણ.
વાર્દ્ધકે દુઃખસંપ્રાપ્તિર્જરા કાયં પ્રહિંસયેત્ । તારુણ્યે ભુજ્યતે ભોગઃ સુખાત્સર્વો વરાનને
વૃદ્ધાવસ્થામાં દુઃખ આવે છે; વૃદ્ધતા શરીરને પીડે છે. હે સુંદરમુખી, યુવાનીમાં બધા આનંદ આનંદથી માણી શકાય છે.
યાવત્તિષ્ઠતિ તારુણ્યં તાવદ્ભુંજંતિ માનવાઃ । સુખભોગાદિકં સર્વં સ્વેચ્છયા રમતે નરઃ
જ્યાં સુધી યુવાની રહે છે, ત્યાં સુધી માણસ બધા સુખ-ભોગ માણે છે; મનુષ્ય પોતાની ઇચ્છાથી બધામાં આનંદ મેળવે છે.
યાવત્તિષ્ઠતિ તારુણ્યં તાવદ્ભોગાન્પ્રભુંજતે । વયસ્યપિ ગતે ભદ્રે તારુણ્યે કિં કરિષ્યતિ
યુવાની રહે ત્યાં સુધી માણસ ભોગ ભોગવે છે; પણ હે સદગુણે, જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવે, ત્યારે યુવાનીનું શું કામ?
સંપ્રાપ્તે વાર્દ્ધકે દેવિ કિંચિત્કાર્યં ન સિધ્યતિ । સ્થવિરશ્ચિંતયેન્નિત્યં સુખકાર્યં ન ગચ્છતિ
હે દેવી, વૃદ્ધાવસ્થા આવે ત્યારે કોઈ પણ કાર્ય સિદ્ધ થતું નથી; વૃદ્ધ માણસ હંમેશાં ચિંતામાં રહે છે અને સુખ મળતું નથી.
વયસ્યપિ ગતે બાલે ક્રિયતે સેતુબંધનમ્ । તાદૃશોયં ભવેત્કાયસ્તારુણ્યે તુ ગતે શુભે
હે કન્યા, જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવે છે, ત્યારે પણ લોકો પુલ બાંધવાનો પ્રયાસ કરે છે; યુવાની જતી રહે ત્યારે શરીરનું એવું જ હાલ થાય છે, હે શુભે.
તસ્માદ્ભુંક્ષ્વ સુખેનાપિ પિબસ્વ મધુમાધવીમ્ । કામાબાણા દહંત્યંગં તવેમે ચારુલોચને
અત્યારે સુખથી જીવન માણ, મધુર મદિરા પી લે; અરે સુંદર આંખવાળી, કામના તીર તારા શરીરને સળગાવી રહ્યા છે.
અયમેકઃ સમાયાતઃ પુરુષો રૂપવાન્ગુણી । અયં હિ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સર્વજ્ઞો ગુણવાન્ધની
અહીં એક જ પુરુષ આવ્યો છે, સુંદર અને ગુણવાન; આ પુરુષ તો સાચે પુરુષોમાં વાઘ છે, બધું જાણનારો, ગુણોથી ભરપૂર અને ધનવાન છે.
તવાર્થે નિત્યસંયુક્તઃ સ્નેહેન વરવર્ણિનિ । સુકલોવાચ- બાલ્યં નાસ્ત્યપિ જીવસ્ય તારુણ્યં નાસ્તિ જીવિતે
એ તારા માટે હંમેશાં પ્રેમથી જોડાયેલો રહે છે, અરે સુંદર રંગવાળી; સુકલાએ કહ્યું: જીવને બાળપણ નથી, જીવનમાં યુવાની પણ નથી.
વૃદ્ધત્વં નાસ્તિ ચૈવાસ્ય સ્વયંસિદ્ધઃ સુસિદ્ધિદઃ । અમરો નિર્જરો વ્યાપી સુસિદ્ધઃ સર્વવિત્તમઃ
એને વૃદ્ધાવસ્થા પણ નથી; એ પોતે પૂર્ણ થયેલો છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ આપનાર છે, અમર છે, વૃદ્ધાવસ્થાથી પર છે, સર્વત્ર વ્યાપક છે, સંપૂર્ણ સિદ્ધ છે અને જ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ છે.
અકામઃ કામદો લોકે આત્મરૂપેણ વર્તતે । યથા ગેહસ્ય સંસ્થાનં તથા કાયસ્ય દૃશ્યતે
એ પોતે નિરાસક્ત છે, છતાં દુનિયામાં બધાની ઇચ્છા પૂરી કરે છે, પોતાની જ સ્વરૂપે રહે છે; જેમ ઘરનું બંધાણ હોય છે, તેમ શરીરનું રૂપ દેખાય છે.
યથા વાર્દ્ધકિના કાયસ્તથા સૂત્રેણ મંદિરમ્ । અનેકકાષ્ઠસંઘાતૈર્નાના દારુસમુચ્ચયૈઃ
જેમ ઘરની રચના દોરીથી થાય છે, અનેક લાકડાંના ગોઠવણ અને વિવિધ લાકડાંના સમૂહથી બને છે,