ન લભામ્યહમેવાપિ વાસસ્થાનં સુખં શુભે । ભર્ત્સયંતિ ચ માં લોકાઃ પુંશ્ચલીયં સમાગતા
હું તો, શુભે, રહેવા માટે પણ સારું સ્થાન નથી મેળવેતી; લોકો મને અપમાન આપે છે, કહે છે કે હું બીજા પુરુષો સાથે ભેગી થયેલી પતિત સ્ત્રી છું.
અટમાના ગતા દેશાત્કુલમાનેન વર્જિતા । દેશે ગુર્જરકે પુણ્યે સૌરાષ્ટ્રે શિવમંદિરે
આવી રીતે ઘર અને કુટુંબની ઇજ્જત ગુમાવી, હું દેશ છોડીને ફરતી રહી; પછી પવિત્ર ગુર્જર દેશમાં, સૌરાષ્ટ્રમાં, શિવમંદિરે—
વનસ્થલેતિ વિખ્યાતં નગરં વૃદ્ધિસંકુલમ્ । અતીવ પીડિતા દેવિ ક્ષુધયાહં તદા શૃણુ
વૃદ્ધિથી ભરપૂર એવા 'વનસ્થળી' નામના પ્રસિદ્ધ શહેરમાં, દેવી, હું બહુ ભૂખથી પીડાતી ત્યાં હતી—સાંભળ.
કર્પરં હિ કરે ગૃહ્ય ભિક્ષાર્થમુપચક્રમે । ગૃહિણાં દ્વારદેશેષુ પ્રવિશામિ સુદુઃખિતા
હાથમાં માટલુ લઈ, ભિક્ષા માગવા નીકળી; ઘરના દરવાજે દરવાજે જઇ, ખૂબ દુઃખી થઈને ભિક્ષા માગતી.
મમ રૂપં વિપશ્યંતિ લોકાઃ કુત્સંતિ ભામિનિ । ન દદંતે ચ મે ભિક્ષાં પાપા ચેયં સમાગતા
લોકો મારું રૂપ જોઈને મને તિરસ્કારે છે, ભામિની; અને મને ભિક્ષા પણ આપતા નથી—આ પાપ મારા પર આવી પડ્યું છે.
એવં દુઃખસમાહારા દારિદ્ર્યપરિપીડિતા । અટંત્યા ચ મયા દૃષ્ટં ગૃહમેકમનુત્તમમ્
આ રીતે દુઃખથી ભરાઈ, ગરીબીથી પીડાઈ, હું ફરતી હતી ત્યારે એક ઉત્તમ ઘર મેં જોયું.
તુંગપ્રાકારસંવેષ્ટં વેદશાલાસમન્વિતમ્ । વેદધ્વનિસમાકીર્ણં બહુવિપ્રસમાકુલમ્
ઊંચા દીવાલોથી ઘેરાયેલું, વેદપાઠશાળાઓથી સજ્જ, વેદના પાઠના સ્વરે ગુંજતું અને અનેક વિદ્વાન બ્રાહ્મણોથી ભરેલું એવું ઘર હતું.
ધનધાન્યસમાકીર્ણં દાસીદાસૈરલંકૃતમ્ । પ્રવિવેશ ગૃહં રમ્યં લક્ષ્મીમુદિતમેવ તત્
તે ઘર ધન અને અનાજથી ભરપૂર હતું, અનેક દાસી-દાસોથી શોભિત હતું. એ સુખદાયક ઘર, સમૃદ્ધિથી તેજમાન, તેમાં તે પ્રવેશ્યા.
તદ્ગૃહં સર્વતોભદ્રં તસ્યૈવ શિવશર્મણઃ । ભિક્ષાં દેહીત્યુવાચાથ સુદેવા દુઃખપીડિતા
એ ઘર સર્વ રીતે શુભ અને માત્ર શિવશર્માનું હતું. ત્યાં દુઃખથી પીડાયેલી સુદેવાને કહ્યું: 'મને ભિક્ષા આપો.'
શિવશર્માથ શુશ્રાવ ભિક્ષાશબ્દં દ્વિજોત્તમઃ । મંગલાં નામ વૈ ભાર્યાં લક્ષ્મીરૂપાં વરાનનામ્
શિવશર્મા, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ ભિક્ષાની બુલાહટ સાંભળી. તેની પત્નીનું નામ મંગલા હતું, જે લક્ષ્મી જેવી સુંદર અને મનોહર મુખવાળી હતી.
તાં હસન્પ્રાહ ધર્માત્મા શિવશર્મા મહામતિઃ । ઇયં હિ દુર્બલા પ્રાપ્તા ભિક્ષાર્થં દ્વારમાગતા
ધર્મનિષ્ઠ અને વિવેકી શિવશર્માએ હસતાં-હસતાં પત્નીને કહ્યું: 'આ દુર્બળ સ્ત્રી ભિક્ષા માગવા માટે દ્વારે આવી છે.'
સમાહૂય પ્રિયે ચૈનાં દેહિ ત્વં ભોજનં શુભે । કૃપયા પરયાવિષ્ટા જ્ઞાત્વા માં તુ સમાગતામ્
'પ્રિયે, એને બોલાવી અંદર લાવ અને ભોજન આપ, શુભે. એ અમારી પાસે આવી છે એ જાણીને તું મહાન દયા રાખ.'
પ્રોવાચ મંગલા કાંતં દાસ્યામિ પ્રિય ભોજનમ્ । એવમુક્ત્વા ચ ભર્તારં મંગલા મંગલાન્વિતા
મંગલાએ પોતાના પતિને કહ્યું: 'પ્રિય, હું એને ભોજન આપીશ.' આમ કહીને, શુભતા ભરેલી મંગલા પોતાના પતિ પાસે ગઈ.
પુનર્માં ભોજયામાસ મિષ્ટાન્નેન સુદુર્બલામ્ । મામુવાચ સ ધર્માત્મા શિવશર્મા મહામુનિઃ
પછી તેણે ફરીથી મને, અત્યંત દુર્બળને, સ્વાદિષ્ટ ભોજન આપ્યું. અને ધર્મનિષ્ઠ મહાન ઋષિ શિવશર્માએ મને કહ્યું—
કા ત્વમત્ર સમાયાતા કસ્ય વા ભ્રમસે જગત્ । કેન કાર્યેણ સર્વત્ર કથયસ્વ મમાગ્રતઃ
'તું કોણ છે, અહીં કેમ આવી છે? તું કોના માટે જગતમાં ફરે છે? કયા કારણથી અહીં આવી છે? બધું મારા સામે કહો.'
એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં ભર્તુશ્ચૈવ મહાત્મનઃ । સ્વરેણ લક્ષિતઃ કાંતો મયા વૈ પાપયા તદા
પતિના એ વચન સાંભળી, હું પાપી, તેની પ્રિય પત્નીને અવાજથી ઓળખી શકી.
વ્રીડયાધોમુખીજાતા દૃષ્ટો ભર્તા યદા મયા । મંગલા ચારુસર્વાંગી ભર્તારમિદમબ્રવીત્
જ્યારે મેં મારા પતિને જોયા, ત્યારે શરમથી મારો માથું નીચે થઈ ગયું. અને સૌંદર્યથી ભરેલી મંગલાએ પતિને કહ્યું—
કા ચેયં હિ સમાચક્ષ્વ ત્વાં દૃષ્ટ્વા હિ વિલજ્જતિ । કથયસ્વ પ્રસાદેન કા ચ એષા ભવિષ્યતિ
'આ સ્ત્રી કોણ છે? મને કહો, કેમ કે તને જોઈને એ શરમાઈ રહી છે. કૃપા કરીને કહો, એ કોણ છે અને આગળ કોણ બનશે.'
શિવશર્મોવાચ-। મંગલે શ્રૂયતાં વાક્યં યદિ પૃચ્છસિ સાંપ્રતમ્ । યદર્થં હિ ત્વયા પૃષ્ટં તન્નિબોધ વરાનને
શિવશર્માએ કહ્યું: 'મંગલા, જો તું હવે પૂછે છે તો મારા વચન સાંભળ. જે માટે તું પૂછ્યું છે, એ હું કહું છું, સુન્દર મુખવાળી.'
ઇયં હિ સાંપ્રતં પ્રાપ્તા વરાકી ભિક્ષુરૂપિણી । વસુદત્તસ્ય વિપ્રસ્ય સુતેયં ચારુલોચને
'આ ગરીબ સ્ત્રી, ભિક્ષુકના રૂપમાં આવી છે, સુંદર નેત્રવાળી, એ બ્રાહ્મણ વસુદત્તની દીકરી છે.'
સુદેવા નામ ભદ્રેયં મમ જાયા પ્રિયા સદા । કેનાપિ કારણેનૈવ દેશં ત્યક્ત્વા સમાગતા
'ભદ્રે, એનું નામ સુદેવા છે, એ હંમેશાં મારી પ્રિય પત્ની છે. કોઈ કારણસર એ ઘર છોડીને અહીં આવી છે.'
મમદુઃખેન દગ્ધેયં વિયોગેન વરાનને । માં જ્ઞાત્વા તુ સમાયાતા ભિક્ષુરૂપેણ તે ગૃહમ્
'મારા દુઃખથી, વિયોગથી વ્યથિત થઈ, સુંદર મુખવાળી એ મને ઓળખીને ભિક્ષુકના રૂપે તારા ઘરમાં આવી છે.'
એવં જ્ઞાત્વા ત્વયા ભદ્રે આતિથ્યં પરિશોભિતમ્ । કર્ત્તવ્યં ન ચ સંદેહ ઇચ્છંત્યા મમ સુપ્રિયમ્
'આ જાણીને, ભદ્રે, તારે એને સન્માનપૂર્વક આથિથ્ય આપવું જોઈએ, એ મારી અત્યંત પ્રિય છે અને એ પણ એ જ ઈચ્છે છે, એમાં કોઈ શંકા રાખશો નહીં.'
ભર્તુર્વાક્યં નિશમ્યૈવ મંગલા પતિદેવતા । હર્ષેણ મહતાવિષ્ટા સ્વયમેવ સુમંગલા
પતિના વચન સાંભળીને, પતિને દેવતા માનનારી મંગલા મહાન આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને પોતે પણ ખૂબ શુભ બની ગઈ.
સ્નાનાચ્છાદન ભોજ્યં ચ મમ ચક્રે વરાનને । રત્નકાંચનયુક્તૈશ્ચાભરણૈશ્ચ પતિવ્રતા
હે સુંદરમુખી, પતિપ્રતિ વફાદાર પત્નીએ મને સ્નાન, કપડા, ભોજન અને રત્નો તથા સોનાથી શોભતા આભૂષણો આપ્યા.
અહં હિ ભૂષિતા ભદ્રે તયૈવ પતિકામ્યયા । તયાહં ભૂષિતા દેવિ માનસ્નાનૈશ્ચ ભોજનૈઃ
હે શુભે, પતિની ઇચ્છાવાળી એ સ્ત્રીએ મને આભૂષણોથી શોભાવ્યું, મનથી સ્નાન કરાવ્યું અને ભોજન પણ આપ્યું.
ભર્ત્રાહં માનિતા દેવિ જાતં દુઃખમનંતકમ્ । મમોરસિ મહાતીવ્રં સર્વપ્રાણવિનાશનમ્
હે દેવી, પતિએ મને માન આપ્યો, પણ પછી મારા હૃદયમાં સહન ન થાય એવું દુઃખ ઊભું થયું, જે જીવ બચી ન શકે એવું તીવ્ર હતું.
તસ્યા માનો મયા દૃષ્ટો દુઃખમાત્મગતં તથા । ચિંતા મે દારુણા જાતા યયા પ્રાણા વ્રજંતિ મે
હું એના અહંકારને જોયો અને પોતાનામાં પણ દુઃખ અનુભવ્યું; એથી મારા મનમાં ભયાનક ચિંતા ઊભી થઈ, જેના કારણે જીવ છૂટી જતો હતો.
કદાપિ વચનં દત્તં ન મયા પાપયા શુભમ્ । અસ્યૈવ વિપ્રવર્યસ્ય આચરંત્યા ચ દુષ્કૃતમ્
હું પાપી, ક્યારેય કોઈ સારા શબ્દ બોલ્યા નહીં, કે આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ માટે કોઈ સારા કામ કર્યા નહીં.
પાદપ્રક્ષાલનં નૈવ અંગસંવાહનં નહિ । એકાંતં ન મયા દત્તં તસ્યૈવ હિ મહાત્મનઃ
હું ક્યારેય એના પગ ધોયા નહીં, શરીર દબાવ્યું નહીં, કે એ મહાન આત્માને ક્યારેય એકાંત આપ્યો નહીં.