ભર્તુર્ગેહાદહં પિત્રા ક્વાસ્તે તત્ર ચ પાતકમ્ । નૈવ કામાન્ન લોભાચ્ચ ન મોહાન્ન ચ મત્સરાત્
હું પતિના ઘરમાંથી પિતાએ અહીં લાવી હતી; તેમાં મારો શું દોષ? ન તો કામથી, ન લોભથી, ન મોહથી, ન ઈર્ષ્યાથી.
આગતાહં પતિં ત્યક્ત્વા પતિભાવેન સંસ્થિતા । ભર્તૃરૂપચ્છલેનાપિ ત્વયૈવ પરિવંચિતા
હું પતિને છોડી આવી છું, છતાં પતિપ્રતિ શ્રદ્ધા ધરાવું છું; તું પતિના રૂપમાં છેતરપિંડી કરીને મને છેતી ગઈ છે.
ભવંતં માથુરં જ્ઞાત્વા ગતાહં સમ્મુખં તવ । માયાવિનં યદા જાને ત્વામેવં દાનવાધમ
મને ખબર પડી કે તમે માથુરા છો, એટલે હું તમારી સામે આવી. પણ જ્યારે સમજાયું કે તમે માયાવાળાં છો, નીચ દાનવ છો—
એકેન હુંકૃતેનૈવ ભસ્મીભૂતં કરોમ્યહમ્ । ગોભિલ ઉવાચ- ચક્ષુર્હીના ન પશ્યંતિ માનવાઃ શૃણુ સાંપ્રતમ્
હું માત્ર એક 'હું' બોલું તો પણ તને રાખ કરી શકું. ગોભિલે કહ્યું: જેમ અંધ માણસોને કશું દેખાતું નથી, એ રીતે, માનવ, હવે સાંભળ—
ધર્મનેત્રવિહીના ત્વં કથં જાનાસિ મામિહ । યદા તે ભાવ ઉત્પન્નઃ પિતુર્ગેહં પ્રતિ શૃણુ
તમે ધર્મની આંખ ગુમાવી છે, તો મને અહીં કેમ ઓળખો છો? જ્યારે તમારો મન પિતાના ઘરે વળ્યું, ત્યારે સાંભળો—
પતિધ્યાનં પરિત્યજ્ય મુક્તા ધ્યાનેન ત્વં તદા । જ્ઞાનનેત્રં તદા નષ્ટં સ્ફુટં ચ હૃદયે તવ
પતિનું ધ્યાન છોડીને બીજું ધ્યાન ધાર્યું, ત્યારે જ્ઞાનની આંખ ગુમાવી દીધી, અને તમારું હૃદય પણ સ્પષ્ટ રહ્યું નહીં.
કથં માં ત્વં વિજાનાસિ જ્ઞાનચક્ષુર્હતા ભુવિ । કસ્યા માતા પિતા ભ્રાતા કસ્યાઃ સ્વજનબાંધવાઃ
જ્યારે જ્ઞાનની આંખ નાશ પામી છે, ત્યારે તમે મને કેમ ઓળખો છો? સ્ત્રી માટે કોણ માતા, કોણ પિતા, કોણ ભાઈ? કોણ પોતાના લોકો અને સંબંધીઓ છે?
સર્વસ્થાને પતિર્હ્યેકો ભાર્યાયાસ્તુ ન સંશયઃ । ઇત્યુક્ત્વા હિ પ્રહસ્યૈવ ગોભિલો દાનવાધમઃ
દરેક સ્થિતિમાં પતિ જ સ્ત્રીનો સાચો સંબંધ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. આવું કહીને ગોભિલ એ દાનવ હસી ઊઠ્યો.
ન ભયં વિદ્યતે તેઽદ્ય મમાપિ શૃણુ પુંશ્ચલિ । કિં ભવેત્તવ શાપેન વૃથૈવ પરિકંપસે
આજે તને મારી તરફથી કોઈ ભય નથી—હવે સાંભળ, દુશ્ચરી સ્ત્રી. પતિના શાપથી તું વ્યર્થ કેમ ડરે છે?
મમગેહં સમાશ્રિત્ય ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોઽનુગાન્ । પદ્માવત્યુવાચ- ગચ્છ પાપસમાચાર કિં ત્વં વદસિ નિર્ઘૃણઃ
મારા ઘરે આવીને મનગમતા ભોગ ભોગવી લે. પદ્માવતી બોલી: દુર જા, પાપી! તારા શબ્દો કેટલા નિર્દય છે!
સતીભાવેન સંસ્થાસ્મિ પતિવ્રતપરાયણા । ધક્ષ્યામિ ત્વાં મહાપાપ યદ્યેવં તુ વદિષ્યસિ
હું પતિવ્રતા છું, પતિની ભક્તિમાં અડગ છું. જો તું આવું બોલતો રહેશે, તો હું તને ભસ્મ કરી દઈશ, મહાપાપી!
એવમુક્ત્વા તથૈકાંતે નિષસાદ મહીતલે । દુઃખેન મહતાવિષ્ટાં તામુવાચ સ ગોભિલઃ
આવું કહીને એ એકલી જમીન પર બેસી ગઈ. ભારે દુઃખમાં ડૂબેલી તેને ગોભિલે કહ્યું—
તવોદરે મયા ન્યસ્તં સ્વવીર્યં સુકૃતં શુભે । તસ્માદુત્પત્સ્યતે પુત્રસ્ત્રૈલોક્યક્ષોભકારકઃ
શુભે, તારા ગર્ભમાં મેં મારું શક્તિશાળી બીજ મૂકી દીધું છે; તેથી તારો પુત્ર જન્મશે, જે ત્રણે લોકને હલાવી દેશે.
એવમુક્ત્વા જગામાથ ગોભિલો દાનવસ્તદા । ગતે તસ્મિન્દુરાચારે દાનવે પાપચારિણી
આવું કહીને ગોભિલ એ દાનવ ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો. એ પાપી દાનવ ચાલ્યા પછી—
દુઃખેન મહતાવિષ્ટા નૃપકન્યા રુરોદ હ
મોટા દુઃખથી ભરાઈને રાજકન્યા રડી પડી.
બ્રાહ્મણ્યુવાચ- ગતે તસ્મિન્દુરાચારે ગોભિલે પાપચેતસિ । પદ્માવતી રુરોદાથ દુઃખેન મહતાન્વિતા
બ્રાહ્મણે કહ્યું: જ્યારે એ દુશ્ચરિત્ર, દુષ્ટ મનવાળો ગોભિલ ત્યાંથી ગયો, ત્યારે પદ્માવતી ભારે દુઃખથી રડવા લાગી.
તસ્યાસ્તુ રુદિતં શ્રુત્વા સખ્યઃ સર્વા દ્વિજોત્તમ । પપ્રચ્છુસ્તાં રાજકન્યાં તાઃ સર્વાશ્ચ વરાનનાઃ
એના રડવાનો અવાજ સાંભળી, બધા સાથીદીઓ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ રાજકન્યાને પૂછવા આવી, અને સૌના ચહેરા તેજસ્વી હતાં.
કસ્માદ્રોદિષિ ભદ્રં તે કથયસ્વ હિ ચેષ્ટિતમ્ । ક્વ ગતોઽસૌ મહારાજો માથુરાધિપતિસ્તવ
તું કેમ રડે છે? તને શુભ થાય—કૃપા કરીને શું બન્યું તે કહો. તારો મહારાજ, માથુરાના રાજા, ક્યાં ગયા છે?
યેન ત્વં હિ સમાહૂતા પ્રિયેત્યુક્ત્વા વદસ્વ નઃ । તા ઉવાચ સુદુઃખેન રોદમાના પુનઃ પુનઃ
કોણે તને 'પ્રિય' કહીને બોલાવી હતી? અમને સાચું કહો. એ દુઃખી થઈને વારંવાર રડતી-રડતી બોલી.
તયા આવેદિતં સર્વં યજ્જાતં દોષસંભવમ્ । તાભિર્નીતા પિતુર્ગેહં વેપમાના સુદુઃખિતા
એણે જે દુઃખદ ઘટના બની તે બધું જણાવી દીધું. પછી એના સાથીદીઓએ, એ ખૂબ દુઃખી અને કાંપતી હતી, તેને પિતાના ઘરે લઈ ગઈ.
માતુઃ સમક્ષં તસ્યાસ્તુ આચચક્ષુસ્તદા સ્ત્રિયઃ । સમાકર્ણ્ય તતો દેવી ગતા સા ભર્તૃમંદિરમ્
માતાના સામે બધી સ્ત્રીઓએ એ વાત કહી. આ સાંભળીને રાણી પોતાના પતિના મહેલમાં ગઈ.
ભર્તારં શ્રાવયામાસ સુતાવૃત્તાંતમેવ હિ । સમાકર્ણ્ય તતો રાજા મહાદુઃખી અજાયત
પત્નીએ પતિને પુત્ર વિશેની આખી વાત કહી. રાજાએ આ સાંભળ્યું ત્યારે તેને બહુ દુઃખ થયું.
યાનાચ્છાદનકં દત્વા પરિવારસમન્વિતામ્ । મથુરાં પ્રેષયામાસ ગતા સા પ્રિયમંદિરમ્
રાજાએ ઢાંકેલું રથ અને સાથે સેવકો આપી, તેને મથુરા મોકલી. એ પછી એ પોતાના પ્રિય પતિના ઘરે ગઈ.
સુતાદોષં સમાચ્છાદ્ય પિતામાતા દ્વિજોત્તમ । ઉગ્રસેનસ્તુ ધર્માત્મા પદ્માવતીં સમાગતામ્
પિતાએ અને માતાએ દીકરીની ભૂલ છુપાવી. ધર્મવંત ઉગ્રસેનએ પદ્માવતીનું સન્માનપૂર્વક સ્વાગત કર્યું.
સ દૃષ્ટ્વા મુમુદે ચાશુ ઉવાચેદં વચઃ પુનઃ । ત્વયા વિના ન શક્તોસ્મિ જીવિતું હિ વરાનને
પદ્માવતીને જોઈને ઉગ્રસેનને તરત આનંદ થયો અને તેણે ફરી કહ્યું: 'પ્રિયે, તારા વગર હું જીવતો જ રહી શકતો નથી.'
બહુપ્રભાસિ મે પ્રીતા ગુણશીલૈસ્તુ સર્વદા । ભક્ત્યા સત્યેન તે કાંતે પતિદૈવત્યકૈર્ગુણૈઃ
મને તારી ઉપર હંમેશા ખૂબ મમતા છે, કેમ કે તારા સારા સ્વભાવ, ગુણો, ભક્તિ, સત્ય અને પતિને દેવ સમાન માનવાની ભાવનાથી.
સમાભાષ્ય પ્રિયાં ભાર્યાં પદ્માવતીં નરેશ્વરઃ । તયા સાર્ધં સ વૈ રેમે ઉગ્રસેનો નૃપોત્તમઃ
ઉગ્રસેન રાજાએ પોતાની પ્રિય પત્ની પદ્માવતી સાથે પ્રેમથી વાત કરી અને બંને સાથે સુખપૂર્વક રહેવા લાગ્યા.
વવૃધે દારુણો ગર્ભઃ સર્વલોકભયપ્રદઃ । પદ્માવતી વિજાનાતિ તસ્ય ગર્ભસ્ય કારણમ્
પદ્માવતીના ગર્ભમાં ભયંકર બાળક વધતું ગયું, જે બધા લોકોએ ડરાવતું હતું. પદ્માવતીને એ ગર્ભનું કારણ ખબર હતું.
સ્વોદરે વર્દ્ધમાનસ્ય ચિંતયંતી દિવાનિશમ્ । અનેન કિમુ જાતેન લોકનાશકરેણ વૈ
પદ્માવતી દિવસ-રાત પોતાના ગર્ભમાં વધતા બાળક વિશે ચિંતામાં પડી રહી: 'આવો સંહાર લાવનાર જન્મી પણ શું ફાયદો?'
અનેનાપિ ન મે કાર્યં દુષ્ટપુત્રેણ સાંપ્રતમ્ । ઔષધીં પૃચ્છતે સા તુ ગર્ભપાતસ્ય સર્વતઃ
'મારે હવે આ દુષ્ટ પુત્રની જરૂર નથી,' એમ વિચારી પદ્માવતી ગર્ભ પાડી દેવા માટે દવા શોધવા લાગી.