ચંપકૈઃ પાટલૈઃ પુણ્યૈઃ પુષ્પિતૈઃ કુટકૈર્વટૈઃ । અશોકબકુલોપેતં નાનાવૃક્ષૈરલંકૃતમ્
ચંપા અને પાટળના પુષ્પોથી ખીલેલા, શુભ કૂટક અને વટવૃક્ષો, અશોક અને બકુલથી શોભિત, અનેક પ્રકારના વૃક્ષોથી તે વન સજ્જ હતું.
પર્વતં પુણ્યવંતં તં પુષ્પિતૈશ્ચ નગોત્તમૈઃ । સર્વત્ર દૃશ્યતે રમ્યો નાનાધાતુસમાકુલઃ
એ પવિત્ર પર્વત પર અનેક ખીલી ગયેલા શ્રેષ્ઠ વૃક્ષો હતા, અને સર્વત્ર મનોહર દેખાતો, વિવિધ ધાતુઓથી ભરેલો હતો.
તડાગં સર્વતોભદ્રં પુણ્યતોયેન પૂરિતમ્ । કમલૈઃ પુષ્પિતૈશ્ચાન્યૈઃ સુગંધૈઃ કનકોત્પલૈઃ
ત્યાં એક ચારે બાજુથી શુભ એવા તળાવ હતું, જે પવિત્ર પાણીથી ભરેલું હતું; તેમાં ખીલી ગયેલા કમળ અને સુગંધિત સુવર્ણ કાંજળાં咁 હતાં.
શ્વેતોત્પલૈર્વિભાસંતં રક્તોત્પલસુપુષ્પિતૈઃ । નીલોત્પલૈશ્ચ કહ્લારૈર્હંસૈશ્ચ જલકુક્કુટૈઃ
સફેદ કમળોથી તેજસ્વી, લાલ કમળોથી સુશોભિત, નીલા કમળ અને કાંજળાં, હંસો અને જળકુકડીઓથી ભરેલું હતું.
પક્ષિભિર્જલજૈશ્ચાન્યૈર્નાનાધાતુસમાકુલઃ । તડાગં સર્વતઃ શુભ્રં નાનાપક્ષિગણૈર્યુતમ્
તે તળાવમાં વિવિધ પક્ષીઓ અને જળચર પ્રાણીઓ હતા, અનેક ધાતુઓથી ભરેલું, ચારે બાજુથી શુદ્ધ અને અનેક પક્ષીઓથી ગુંજતું હતું.
કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈઃ સુસ્વરૈઃ પરિશોભિતઃ । મધુરાણાં તથા શબ્દૈઃ સર્વત્ર મધુરાયતે
કોયલના પવિત્ર અને મીઠા રટણથી શોભિત, મીઠા અવાજોથી સર્વત્ર આનંદમય લાગતું હતું.
ષટ્પદાનાં સુનાદેન સર્વત્ર પરિશોભતે । એવંવિધં ગિરિં રમ્યં તદેવ વનમુત્તમમ્
મધમાખીઓના મીઠા ગુંજનથી સર્વત્ર ગુંજતું, એ પર્વત અને વન ખૂબ જ મનોહર લાગતા હતા.
તડાગં સર્વતોભદ્રં દદૃશે નૃપનંદિની । વૈદર્ભી ક્રીડમાના સા સખીભિઃ સહિતા તદા
વિદર્ભની રાજકન્યાએ એ સર્વત્ર શુભ એવા તળાવને જોયું, ત્યારે એ પોતાની સખીઓ સાથે રમતી હતી.
સમાલોક્ય વનં પુણ્યં સર્વત્ર કુસુમાકુલમ્ । ચાપલ્યેન પ્રભાવેણ સ્ત્રીભાવેન ચ લીલયા
એ પવિત્ર વનને સર્વત્ર ફૂલોથી ભરેલું જોઈ, પોતાની ચપળતા, શક્તિ, સ્ત્રીભાવ અને રમુજી સ્વભાવથી આનંદ માણતી હતી.
પદ્માવતી સરસ્તીરે સખીભિઃ સહિતા તદા । જલક્રીડા સમાલીના હસતે ગાયતે પુનઃ
પદ્માવતી એ સમયે તળાવના કાંઠે પોતાની સખીઓ સાથે જળક્રીડા કરતી, હસતી અને ફરીથી ગીત ગાતી હતી.
રમમાણા ચ સા તસ્મિંસ્તસ્મિન્સરસિ ભામિની । એવં વિપ્ર તદા સા તુ સુખેન પરિવર્તયેત્
એ સુંદર સ્ત્રી એ તળાવમાં આનંદથી રમતી રહી, હે બ્રાહ્મણ, એ સમયે એ ખૂબ સુખથી સમય વિતાવતી હતી.
વિષ્ણુરુવાચ- ગોભિલો નામ વૈ દૈત્યો ભૃત્યો વૈશ્રવણસ્ય ચ । દિવ્યેનાપિ વિમાનેન સર્વભોગપરિપ્લુતઃ
વિષ્ણુએ કહ્યું: ગોભિલ નામનો એક દૈત્ય હતો, જે વૈશ્વરવણનો સેવક હતો; એ દૈવી વિમાનમાં બેઠો, સર્વ સુખોથી ઘેરાયેલો હતો.
યાતિ ચાકાશમાર્ગેણ ગોભિલો દૈત્યસત્તમઃ । તેન દૃષ્ટા વિશાલાક્ષી વૈદર્ભી નિર્ભયા તદા
ગોભિલો, દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આકાશમાર્ગે જતા, એ સમયે વિશાળ આંખોવાળી વૈદર્ભીને નિર્ભય જોઈ.
સર્વયોષિદ્વરા સા હિ ઉગ્રસેનસ્ય વૈ પ્રિયા । રૂપેણાપ્રતિમા લોકે સર્વાંગેષુ વિરાજતે
સૌ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ, ઉગ્રસેનની પ્રિય, એના સૌંદર્યને દુનિયામાં કોઈ સરખાવ નથી; એના દરેક અંગમાં તેજ છલકે છે.
રતિર્વૈ મન્મથસ્યાપિ કિં વાપીયં હરિપ્રિયા । કિં વાપિ પાર્વતી દેવી શચી કિં વા ભવિષ્યતિ
શું એ મનમથની પ્રિય છે? કે હરિની પ્રિય? કે પછી એ પાર્વતી દેવી છે? કે શચી છે? એવું મનમાં વિચારાયું.
યાદૃશી દૃશ્યતે ચેયં નારીણાં પ્રવરોત્તમા । અન્યાપિ ઈદૃશી નાસ્તિ દ્વિતીયા ક્ષિતિમંડલે
જેમ એ દેખાય છે, એવી સ્ત્રીઓમાં સર્વોત્તમ, ધરતી પર બીજી એવી કોઈ નથી.
નક્ષત્રેષુ યથા ચંદ્રઃ સંપૂર્ણો ભાતિ શોભનઃ । ગુણરૂપકલાભિસ્તુ તથા ભાતિ વરાનના
જેમ તારોમાં પૂર્ણચંદ્ર સુંદર રીતે ઝળકે છે, તેમ એના મુખ પર ગુણ, રૂપ અને કળાની કાંતિ ઝળહળી રહી છે.
પુષ્કરેષુ યથા હંસસ્તથેયં ચારુહાસિની । અહો રૂપમહોભાવ અસ્યાસ્તુ પરિદૃશ્યતે
જેમ કમળોમાં હંસ શોભે છે, તેમ એ મીઠા હાસ્યવાળી સ્ત્રી છે; અહો, એનું રૂપ અને તેજ સ્પષ્ટ દેખાય છે.
કા કસ્ય શોભના બાલા ચારુવૃત્તપયોધરા । વ્યમૃશદ્ગોભિલો દૈત્યઃ પદ્માવતીં વરાનનામ્
આ સુંદર, ગોળ ગાત્રવાળી યુવાન કોણ છે? ગોભિલ દૈત્યે પદ્માવતીના મુખ પર વિચાર કર્યો.
ચિંતયિત્વા ક્ષણં વિપ્ર કા કસ્યાપિ ભવિષ્યતિ । જ્ઞાનેન મહતા જ્ઞાત્વા વૈદર્ભીતિ ન સંશયઃ
થોડો સમય વિચાર્યા પછી, 'આ કોણની હોઈ શકે?' એમ વિચાર્યું; પછી મહાન જ્ઞાનથી જાણી લીધું કે એ વૈદર્ભી છે, એમાં શંકા નથી.
દયિતા ઉગ્રસેનસ્ય પતિવ્રતપરાયણા । આત્મબલેન તિષ્ઠંતી દુષ્પ્રાપ્યા પુરુષૈરપિ
એ ઉગ્રસેનની પ્રિય, પતિવ્રતા છે; પોતાની શક્તિથી અડગ રહી છે, પુરુષો માટે પણ એ દુર્લભ છે.
ઉગ્રસેનો મહામૂર્ખઃ પ્રેષિતા યેન વૈ વરા । પિતુર્ગેહમિયં બાલા સ તુ ભાગ્યેન વર્જિતઃ
ઉગ્રસેન મોટો મૂર્ખ છે, જેમણે આ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીને પિતાના ઘરે મોકલી દીધી; એ પોતે ભાગ્યવિહિન છે.
અનયા વિના સ જીવેચ્ચ કથં કૂટમતિઃ સદા । કિં વા નપુંસકો રાજા એનાં યો હિ પરિત્યજેત્
એ વિના એ કૂટચાળાક કેમ જીવતો હશે? કે રાજા નિર્બળ છે, જે આવી સ્ત્રીને ત્યજી દે?
તાં દૃષ્ટ્વા સ તુ કામાત્મા સંજાતસ્તત્ક્ષણાદપિ । ઇયં પતિવ્રતા બાલા દુષ્પ્રાપ્યા પુરુષૈરપિ
એને જોઈને તરત જ મનમાં કામ ઉઠ્યો; પણ આ પતિવ્રતા કન્યા પુરુષો માટે પણ દુર્લભ છે.
કથં ભોક્ષ્યામ્યહં ગત્વા કામો મામતિ પીડયેત્ । અભુક્ત્વૈનાં યદા યાસ્યે તત્સ્યાન્મૃત્યુર્મમૈવ હિ
હું ત્યાં જઈને કેવી રીતે એને મેળવું? કામ મનને પીડે છે; જો એને વિના પાછો ફરું તો મારી તો મરણ જ નિશ્ચિત છે.
અદ્યૈવ હિ ન સંદેહો યતઃ કામો મહાબલઃ । ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા ગોભિલો મનસૈક્ષત
આજે તો કોઈ શંકા નથી, કેમ કે કામ બહુ જ જોરદાર છે; આવું વિચારી ગોભિલ મનમાં વિચારતો રહ્યો.
કૃત્વા માયામયં રૂપમુગ્રસેનસ્ય ભૂપતેઃ । યાદૃશસ્તૂગ્રસેનશ્ચ સાંગોપાંગો મહાનૃપઃ
ગોભિલે ઉગ્રસેન રાજાનું માયિક રૂપ બનાવ્યું, જેમ ઉગ્રસેન છે, એમ જ સર્વ અંગો સહિત.
ગોભિલસ્તાદૃશો ભૂત્વા ગત્યા ચ સ્વરભાષયા । યથાવસ્ત્રો યથાવેશો વયસા ચ તથા પુનઃ
ગોભિલે ચાલ, બોલ, વેશ, દેખાવ અને વયમાં પણ ઉગ્રસેન જેવો સ્વરૂપ ધારણ કર્યો.
દિવ્યમાલ્યાંબરધરો દિવ્યગંધાનુલેપનઃ । સર્વાભરણશોભાંગો યાદૃશો માથુરેશ્વરઃ
દિવ્ય માળા અને વસ્ત્ર પહેરી, દિવ્ય સુગંધ લગાડેલી, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, જેમ મથુરાના સ્વામી હોય.
ભૂત્વાથ તાદૃશો દૈત્ય ઉગ્રસેનમયસ્તદા । માયયા પરયા યુક્તો રૂપલાવણ્યસંપદા
પછી એ દૈત્ય સંપૂર્ણ ઉગ્રસેન જેવો બની ગયો; મહાન માયા અને રૂપલાવણ્યથી યુક્ત.