તં દૃષ્ટ્વાસમનુપ્રાપ્તં રૂપં વીક્ષ્ય મહામતિઃ । તં પ્રોવાચ પિતા એવં કો ભવાન્વૈ ભવિષ્યતિ
જ્યારે તે આવી પહોંચ્યો, ત્યારે તેના રૂપને જોઈને મારા પપા, જે બુદ્ધિશાળી હતા, તેણે પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો અને શું બનશો?'
કિં તે નામ કુલં ગોત્રમાચારં વદ સાંપ્રતમ્ । સમાકર્ણ્ય પિતુર્વાક્યં વસુદત્તમુવાચ સઃ
'હવે તમારું નામ, કુળ અને પરંપરા કહો.' પપાના શબ્દો સાંભળીને વસુદત્તે જવાબ આપ્યો:
કૌશિકસ્યાન્વયે જાતો વેદવેદાંગપારગઃ । શિવશર્મેતિ મે નામ પિતૃમાતૃવિવર્જિતઃ
'હું કૌશિક વંશમાં જન્મેલો, વેદ અને તેના અંગોમાં નિપુણ છું. મારું નામ શિવશર્મા છે અને હું પિતા-માતા વિનાનો છું.'
સંતિ મે ભ્રાતરશ્ચાન્યે ચત્વારો વેદપારગાઃ । એવં કુલં સમાખ્યાતમાચારઃ કુલસંભવઃ
'મારા બીજા ચાર ભાઈઓ છે, બધા વેદમાં પારંગત છે. આ રીતે મેં મારા કુળ અને પરંપરા કહી.'
એવં સર્વં સમાખ્યાતં પિતરં શિવશર્મણા । શુભે લગ્ને તિથૌ પ્રાપ્તે નક્ષત્રે ભગદૈવતે
આ રીતે શિવશર્માએ બધું મારા પપાને કહી દીધું. પછી શુભ મુહૂર્ત, તિથિ અને નક્ષત્ર આવ્યા.
પિત્રા દત્તાસ્મિ સુભગે તસ્મૈ વિપ્રાય વૈ તદા । પિતૃગેહે વસામ્યેકા તેન સાર્ધં મહાત્મના
ત્યારે મારા પપાએ મને એ બ્રાહ્મણને આપી દીધી, સુભાગ્યવતી. પછી હું મારા પતિ સાથે પિતૃઘરમાં એકલી રહી.
નૈવ શુશ્રૂષિતો ભર્તા મયા સ પાપયા તદા । પિતૃમાતૃસુદ્રવ્યેણ ગર્વેણાપિ પ્રમોહિતા
તે સમયે મેં પાપી બનીને, પિતા-માતાના ધનના ગર્વમાં, પતિની સેવા કદી નથી કરી.
અંગસંવાહનં તસ્ય ન કૃતં હિ મયા કદા । રતિભાવેન સ્નેહેન વચનેન મયા શુભે
ક્યારેય મેં પ્રેમથી કે સ્નેહથી પતિના અંગો દબાવ્યા નથી, કે મીઠા શબ્દો પણ કદી કહ્યા નથી.
ક્રૂરબુદ્ધ્યા હિ દૃષ્ટોસૌ સર્વદા પાપયા મયા । પુંશ્ચલીનાં પ્રસંગેન તદ્ભાવં હિ ગતા શુભે
હંમેશા પાપી મનથી અને ક્રૂર દૃષ્ટિથી પતિને જોયો. દુષ્ટ સ્ત્રીઓની સંગતથી એવો સ્વભાવ મારો બની ગયો, સુભાગ્યવતી.
માતાપિત્રોશ્ચ ભર્તુશ્ચ ભ્રાતૄણાં હિતમેવ ચ । ન કરોમ્યહમેવાપિ યત્રયત્ર વ્રજામ્યહમ્
મારી માતા, પિતા, પતિ કે ભાઈઓના હિત માટે ક્યારેય કંઈ કર્યું નથી, હું જ્યાં પણ ગઈ.
એવં મે દુષ્કૃતં દૃષ્ટ્વા શિવશર્મા પતિર્મમ । સ્નેહાચ્છ્વશુરવર્ગસ્ય મમ ભર્ત્તા મહામતિઃ
મારા પાપી વર્તન જોઈને પણ, મારા પતિ શિવશર્માએ, મારા સાસરીયાઓ માટેના પ્રેમથી, બધું સહન કર્યું. એ મહાન બુદ્ધિશાળી હતા.
ન કિંચિદ્વક્તિ માં સોપિ ક્ષમતે દુષ્કૃતં મમ । વાર્યમાણા કુટુંબેન અહમેવં સુપાપિની
મારા પતિએ ક્યારેય મને કશું કહ્યું નહીં, મારા પાપને પણ માફ કરી દીધું. આખું કુટુંબ મને અટકાવતું હતું, છતાં હું જ એટલી પાપી બની.
તસ્ય શીલં વિદિત્વા તે સાધુત્વં શિવશર્મણઃ । પિતામાતા ચ મે સર્વે મમ પાપેન દુઃખિતાઃ
શિવશર્માના સારા સ્વભાવ અને ગુણ જાણી, મારા માતા-પિતા અને બધા જ મારા પાપથી દુઃખી થયા.
ભર્ત્તા મે દુષ્કૃતં દૃષ્ટ્વા સ્વગૃહાન્નિર્ગતો બહિઃ । તં દેશં ગ્રામમેનં ચ પરિત્યજ્ય ગતસ્તતઃ
મારા પતિએ મારું દુષ્કર્મ જોઈને ઘર છોડ્યું અને આ ગામ અને સ્થળ પણ ત્યજીને ચાલ્યા ગયા.
ગતે ભર્તરિ મે તાતઃ સંજાતશ્ચિંતયાન્વિતઃ । મમ દુઃખેન દુઃખાત્મા યથા રોગેણ પીડિતઃ
પતિ જતા, મારા પિતાને ખૂબ ચિંતાનો ભાર થયો. મારી પીડાથી એ જાણે રોગથી પીડાતા હોય એમ દુઃખી થયા.
મમ માતા ઉવાચૈનં ભર્તારં દુઃખપીડિતમ્ । કસ્માચ્ચિંતયસે કાંત વદ દુઃખં મમાગ્રતઃ
મારી માતાએ મારા દુઃખી પિતાને કહ્યું: 'પ્રિય, તું કેમ ચિંતામાં છે? તારી વેદના મને સ્પષ્ટ કહો.'
વસુદત્ત ઉવાચૈનાં માતરં મમ નંદને । સુતાં ત્યક્ત્વા ગતો વિપ્રો જામાતા શૃણુ વલ્લભે
વસુદત્તાએ બગીચામાં મારી માતાને કહ્યું: 'મારો જમાઈ, એ બ્રાહ્મણ, તારી દીકરીને છોડીને ચાલ્યો ગયો છે, પ્રિય, સાંભળ.'
ઇયં પાપસમાચારા નિર્ઘૃણા પાપચારિણી । અનયા હિ પરિત્યક્તઃ શિવશર્મા મહામતિઃ
આ સ્ત્રી પાપી ચાલચલનવાળી, નિર્દય અને દુષ્કર્મ કરનારી છે. એના કારણે જ મહાન બુદ્ધિશાળી શિવશર્માએ તેને ત્યજી દીધા છે.
સમસ્તસ્ય કુટુંબસ્ય દાક્ષિણ્યેન મહામતિઃ । મમાયં સ દ્વિજઃ કાંતે સુદેવાં નૈવ ભાષતે
આ બધું કુટુંબ બચાવવા માટે, એ મહાન બુદ્ધિશાળી બ્રાહ્મણે, પ્રિય, સુદેવા સાથે કશું બોલ્યું પણ નથી.
વસતે સૌમ્યભાવેન નૈવ નિંદતિ કુત્સતિ । સુદેવાં પાપસંચારાં સ વૈ પંડિતબુદ્ધિમાન્
એ હંમેશા સૌમ્ય સ્વભાવથી રહે છે, સુદેવાના પાપી વર્તનને લઈને ક્યારેય નિંદા કે અપમાન કરતો નથી. એ પંડિત સમજીને જ જોઈ લે છે.
ભવિષ્યતિ ત્વિયં દુષ્ટા સુદેવા કુલનાશિની । અહમેનાં પરિત્યજ્ય વ્રજામિ ગૃહવાસિનિ
પણ આ દુષ્ટ સુદેવા આખું કુટુંબ નાશ કરશે. હું એને છોડીને, ઘર છોડીને ચાલ્યો જઈશ, ઘરમાં રહેતી.
બ્રાહ્મણ્યુવાચ- અદ્ય જ્ઞાતં ત્વયા કાંત સુતાયા ગુણદૂષણમ્ । તવ મોહેન સ્નેહેન નષ્ટેયં શૃણુ સાંપ્રતમ્
બ્રાહ્મણ સ્ત્રીએ કહ્યું: 'આજે તને, પ્રિય, તારી દીકરીના દોષ સમજાયાં છે. તારા મોહ અને પ્રેમથી એ ગુમ થઈ ગઈ છે—હવે સાંભળ.'
તાવદ્વિલાડયેત્પુત્રં યાવત્સ્યાત્પંચવાર્ષિકઃ । શિક્ષાબુદ્ધ્યા સદા કાંત પુનર્મોહેન પોષયેત્
પુત્રને પાંચ વર્ષનો થાય ત્યાં સુધી લાડ-પ્યારથી ઉછેરવો જોઈએ; પછી હંમેશા સમજદારીથી શિક્ષણ આપવું, અને પછી ફરી પ્રેમથી ઉછેરવો.
સ્નાનાચ્છાદનકૈર્ભક્ષ્યૈર્ભોજ્યૈઃ પેયૈર્ન સંશયઃ । ગુણેષુ યોજયેત્કાંત સદ્વિદ્યાસુ ચ તં સુતમ્
સ્નાન, કપડા, ખોરાક, ભોજન અને પીણાંથી—શંકા વગર, પ્રિય, પુત્રને સારા ગુણ અને સાચી વિદ્યા તરફ વાળવો જોઈએ.
ગુણશિક્ષાર્થંનિર્મોહઃ પિતા ભવતિ સર્વદા । પાલને પોષણે કાંત સંમોહઃ પરિજાયતે
ગુણોની શિક્ષા માટે પિતા હંમેશા મોહથી મુક્ત રહેવો જોઈએ; પણ ઉછેર અને પાલન કરતાં મોહ ઊભો થાય છે.
સગુણં ન વદેત્પુત્રં કુત્સયેચ્ચ દિનેદિને । કાઠિન્યં ચ વદેન્નિત્યં વચનૈઃ પરિપીડયેત્
પુત્રના ગુણોનું વખાણ ન કરવું, રોજે રોજ ટકોર કરવી; હંમેશા કઠોર બોલવું અને વાણીથી શિસ્તમાં રાખવો.
યથાહિ સાધયેન્નિત્યં સુવિદ્યાં જ્ઞાનતત્પરઃ । અભિમાનેચ્છલેનાપિ પાપં ત્યક્ત્વા પ્રદૂરતઃ
જેમ હંમેશા સારી વિદ્યા મેળવવી જોઈએ અને જ્ઞાનમાં તત્પર રહેવું, તેમ—even દેખાવ માટેના અભિમાનથી પણ—પાપને દૂર રાખવું જોઈએ.
નૈપુણ્યં જાયતે નિત્યં વિદ્યાસુ ચ ગુણેષુ ચ । માતા ચ તાડયેત્કન્યાં સ્નુષાં શ્વશ્રૂર્વિતાડયેત્
વિદ્યા અને ગુણોમાં હંમેશા કુશળતા આવે છે; માતાએ પોતાની દીકરીને અને સાસુએ વહુને શિસ્તમાં રાખવી જોઈએ.
ગુરુશ્ચ તાડયેચ્છિષ્યં તતઃ સિધ્યંતિ નાન્યથા । ભાર્યાં ચ તાડયેત્કાંત અમાત્યં નૃપતિસ્તથા
ગુરુએ શિષ્યને તાડવું જોઈએ, ત્યારે જ સફળતા મળે છે, નહિંતર નહીં. એ જ રીતે, પતિએ પત્નીને અને રાજાએ મંત્રીને તાડવું જોઈએ.
હયં ચ તાડયેદ્ધીરો ગજં માત્રો દિનેદિને । શિક્ષાબુદ્ધ્યા પ્રસિધ્યંતિ તાડનાત્પાલનાદ્વિભો
ધીર પુરુષે ઘોડાને તાડવું જોઈએ અને માતાએ દરરોજ હાથીને તાડવું જોઈએ. શીખવણી અને સંભાળથી, તાડવાથી અને પાલનથી સફળતા મળે છે, હે પ્રભુ.