અટ્ટાટ્ટહાસેન પુનર્હાસ્યમેવં કૃતં તદા । રોદનં ચ કૃતં તત્ર ગીતં ગાયતિ સુસ્વરમ્
પછી તે ઉંચી અવાજે હસ્યો, મજાક કરી; ત્યાં રડ્યો અને મીઠી અવાજે ગીતો ગાયા.
તથા તમાગતં વિપ્રો ગીતવિદ્યાધરં નૃપ । ચેષ્ટિતં તસ્ય વૈ દૃષ્ટ્વા ઘોણિરેષ ભવેન્નહિ
એ રીતે, રાજા, બ્રાહ્મણે તેને સંગીતમાં નિપુણ ગાયક તરીકે આવ્યા જોયા; તેના વર્તન જોઈને સ્પષ્ટ થયું કે એ પ્રાણી નથી.
જ્ઞાત્વા તસ્ય તુ વૃત્તાંતં મામેવં પરિચાલયેત્ । પશું જ્ઞાત્વા મયા ત્યક્તો દુષ્ટ એષ સુનિર્ઘૃણઃ
તેની વાત જાણીને, તેણે વિચાર્યું: 'એ મારા સામે આવું વર્તન કરે છે; પ્રાણી જાણીને મેં તેને છોડી દીધો—એ દુષ્ટ અને નિર્દય છે.'
એવં જ્ઞાત્વા મહાત્માનં ગંધર્વાધમમેવ હિ । ચુકોપ મુનિશાર્દૂલસ્તં શશાપ મહામતિઃ
એ રીતે સમજીને, ઋષિએ તેને ગંધર્વોમાં સૌથી નીચો માન્યો, ગુસ્સે થયો અને મહાન બુદ્ધિથી તેને શાપ આપ્યો.
યસ્માચ્છૂકરરૂપેણ મામેવં પરિચાલયેઃ । તસ્માદ્વ્રજ મહાપાપ પાપયોનિં તુ શૌકરીમ્
તુ શૂકર રૂપમાં મારા સામે આવું વર્તન કર્યું છે, એટલે, હે મહાપાપી, તું પાપી શૂકર યોનિમાં જા.
શપ્તસ્તેનાપિ વિપ્રેણ ગતો દેવં પુરંદરમ્ । તમુવાચ મહાત્માનં કંપમાનો વરાનને
એ બ્રાહ્મણના શાપથી, તે દેવોના રાજા પુરંદર પાસે ગયો; કાંપતો, તેણે મહાન આત્માવાળાને, સુંદર મુખવાળી, કહ્યું.
શૃણુ વાક્યં સહસ્રાક્ષ તવ કાર્યં કૃતં મયા । તપ એવ હિ કુર્વન્સન્દારુણં મુનિપુંગવઃ
હે સહસ્ર આંખવાળા, મારા શબ્દો સાંભળો: મેં તમારું કામ પૂરું કર્યું છે; કારણ કે, જ્યારે ઋષિ તપમાં હતા, ત્યારે મેં તેમને અસ્વસ્થ કર્યો.
તસ્માત્તપઃપ્રભાવાત્તુ ચાલિતઃ ક્ષોભિતો મયા । શપ્તસ્તેનાસ્મિ વિપ્રેણ દેવરૂપં પ્રણાશિતમ્
તપની શક્તિથી હું હલચલ થયો અને અસ્વસ્થ થયો; એ બ્રાહ્મણના શાપથી, મારી દેવરૂપતા નષ્ટ થઈ ગઈ.
પશુયોનિં ગતં શક્ર મામેવં પરિરક્ષય । જ્ઞાત્વા તસ્ય સ વૃત્તાંતં ગીતવિદ્યાધરસ્ય ચ
હે શક્ર, હવે હું પ્રાણીની યોનિમાં ગયો છું, મને રક્ષણ આપો; તેની અને સંગીતમાં નિપુણ ગાયકની વાત જાણીને.
તેન સાર્ધંગતશ્ચેંદ્રસ્તં મુનિં પર્યભાષત । દીયતામનુગ્રહો નાથ સિદ્ધિજ્ઞોસિ દ્વિજોત્તમ
ઇન્દ્ર તેના સાથે ગયો અને ઋષિને કહ્યું: 'મહેરબાની કરો, હે સ્વામી, સિદ્ધિ જાણનાર, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.'
ક્ષમ્યતાં મુનિવર્યાસ્મિન્ક્રિયતાં શાપમોક્ષણમ્ । ઇતિ સંપ્રાર્થિતો વિપ્રો મહેંદ્રેણાહ હૃષ્ટધીઃ
'માફ કરો, હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, અને તેને શાપમાંથી મુક્ત કરો.' મહેન્દ્રના વિનંતીથી, બ્રાહ્મણ આનંદિત મનથી બોલ્યા.
પુલસ્ત્ય ઉવાચ- વચનાત્તવ દેવેશ ક્ષંતવ્યં ચ મયાપિ હિ । ભવિષ્યતિ મહારાજ મનુપુત્રો મહાબલઃ
પુલસ્ત્યે કહ્યું: 'તમારા શબ્દોથી, હે દેવોના સ્વામી, હું પણ માફ કરું છું; મહાન શક્તિવાળા મનુપુત્ર જન્મશે, હે મહારાજ.'
ઇક્ષ્વાકુર્નામ ધર્માત્મા સર્વધર્માનુપાલકઃ । તસ્ય હસ્તાદ્યદા મૃત્યુરસ્યૈવ ચ ભવિષ્યતિ
'તેનું નામ ઇક્ષ્વાકુ હશે, ધર્મમાં સ્થિર અને બધા ધર્મોનું પાલન કરનાર; જ્યારે તેની હાથથી મૃત્યુ આવશે, ત્યારે એ મુક્ત થશે.'
તદૈષ વૈ સ્વકં દેહં પ્રાપ્સ્યતે નાત્ર સંશયઃ । એતત્તે સર્વવૃત્તાંતં શૂકરસ્ય નિવેદિતમ્
'પછી એ પોતાનું મૂળ શરીર પાછું મેળવશે—આમાં કોઈ શંકા નથી; આ રીતે મેં તમને શૂકરની આખી વાર્તા કહી.'
આત્મનશ્ચ પ્રવક્ષ્યામિ પત્યા સાર્ધં શૃણુષ્વ હિ । મયા ચ પાતકં ઘોરં કૃતં યત્પાપયા પુરા
હું પણ મારા પતિ સાથે મળીને મારી વાત કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો. એક વખત મેં પણ દુષ્ટતાથી ભયાનક પાપ કર્યું હતું.
સપ્તચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ સુકલોવાચ- સુદેવા ચારુસર્વાંગી તામુવાચાથ સૂકરીમ્ । પશુયોનિં ગતા ત્વં હિ કથં વદસિ સંસ્કૃતમ્
સુકલા બોલી: પછી સુંદર અંગવાળી સુદેવે એ ડુક્કરને પૂછ્યું: 'તમે તો પશુરૂપે જન્મ્યા છો, તો પછી તમે કેવી રીતે સંસ્કૃત બોલો છો?'
એવંવિધં મહાજ્ઞાનં કસ્માદ્ભૂતં વદસ્વ મે । કથં જાનાસિ વૈ ભર્તુશ્ચરિત્રમાત્મનઃ શુભે
'તમામાં આવું મોટું જ્ઞાન કેમ આવ્યું? મને કહો. અને, શુભે, તમે તમારા પતિ અને તમારી જાતના કાર્યો કેવી રીતે જાણો છો?'
શૂકર્યુવાચ- પશોર્ભાવેન મોહેન મુષ્ટાહં વરવર્ણિનિ । નિહતા ખડ્ગબાણૈશ્ચ પતિતા રણમૂર્ધનિ
ડુક્કરીએ કહ્યું: 'પશુભાવના અને મોહથી, સુંદરિ, હું પકડાઈ ગઈ અને તલવાર તથા બાણથી મારાઈ, યુદ્ધના મેદાનમાં પડી ગઈ.'
મૂર્ચ્છયાભિપરિક્લિન્ના જ્ઞાનહીના વરાનને । ત્વયાભિષિક્તા યેનાહં પુણ્યહસ્તેન સુંદરિ
મૂર્છાથી બેભાન અને જ્ઞાન વિહોણી બની, સુંદર ચહેરાવાળી, ત્યારે તારા પુણ્યવાન હાથથી મને અંજન કરાયું હતું, સુન્દરી.
પુણ્યોદકેન શીતેન તવ હસ્તગતેન વૈ । અભિષિક્તે હિ મે કાયે મોહો નષ્ટો વિહાય મામ્
તારા હાથમાં રહેલા ઠંડા અને પવિત્ર પાણીથી જ્યારે મારા શરીરે અભિષેક થયો, ત્યારે મારો મોહ દૂર થઈ ગયો અને મને છોડી ગયો.
યથા વિનાશં તેજોભિરંધકારઃ પ્રયાતિ સઃ । તથા તવાભિષેકેણ મમ પાપં ગતં શુભે
જેમ પ્રકાશથી અંધકાર દૂર થઈ જાય છે, તેમ, શુભે, તારા અભિષેકથી મારું પાપ પણ નાશ પામ્યું.
પ્રસાદાત્તવ ચાર્વંગિ લબ્ધં જ્ઞાનં પુરાતનમ્ । પુણ્યાં ગતિં પ્રયાસ્યામિ ઇતિ જ્ઞાતં મયા શુભે
તારા કૃપાથી, સુંદર અંગવાળી, મને પહેલાનું જ્ઞાન ફરી મળ્યું છે; હવે મને ખબર છે કે હું શુભ ગતિને પામીશ, શુભે.
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ પૂર્વં વૃત્તાંતમાત્મનઃ । યત્કૃતં તુ મયા ભદ્રે પાપયા દુષ્કૃતં બહુ
'સાંભળો, હું હવે મારા ભૂતકાળની વાત કહું છું—શુભે, મેં પણ ઘણી બધી દુષ્ટાઈથી પાપી કૃત્યો કર્યા છે.'
કલિંગાખ્યે મહાદેશે શ્રીપુરંનામ પત્તનમ્ । સર્વસિદ્ધિસમાકીર્ણં ચતુર્વર્ણનિષેવિતમ્
કલિંગ નામના મહાન દેશમાં શ્રીપુર નામનું એક શહેર છે, જ્યાં સર્વ પ્રકારની સિદ્ધિઓ છે અને ચારેય વર્ણના લોકો સેવા કરે છે.
વસતિ સ્મ દ્વિજઃ કોપિ વસુદત્ત ઇતિ શ્રુતઃ । બ્રહ્માચારપરોનિત્યં સત્યધર્મપરાયણઃ
ત્યાં વસુદત્ત નામનો એક બ્રાહ્મણ રહેતો હતો, જે વેદાચાર અને સત્ય-ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન હતો.
વેદવેત્તા જ્ઞાનવેત્તા શુચિમાન્ગુણવાન્ધની । ધનધાન્યસમાકીર્ણઃ પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ
તે વેદ અને જ્ઞાનનો જાણકાર, શુદ્ધ, ગુણવાન અને ધનવાન હતો; ઘરમાં ધન-ધાન્ય ભરપૂર હતું અને પુત્ર-પૌત્રોથી સજ્જ હતો.
તસ્યાહં તનયા ભદ્રે સોદરૈઃ સ્વજનબાંધવૈઃ । અલંકારૈસ્તુ શૃંગારૈર્ભૂષિતાસ્મિ વરાનને
હું એની પુત્રી હતી, શુભે, ભાઈઓ અને સગાં-સંબંધીઓ વચ્ચે, અલંકાર અને શૃંગારે શોભાયમાન, સુંદર ચહેરાવાળી.
સુદેવાનામ મે તાતશ્ચકાર સ મહામતિઃ । તસ્યાહં દયિતા નિત્યં પિતુશ્ચાપિ મહામતે
મારા પિતાનું નામ સુદેવ હતું, જે મહાન બુદ્ધિશાળી હતા; હું હંમેશા એમને પ્રિય હતી અને પિતા પણ મહા સમજદાર હતા.
રૂપેણાપ્રતિમા જાતા સંસારે નાસ્તિ તાદૃશી । રૂપયૌવનગર્વેણ મત્તાહં ચારુહાસિની
મારી સુંદરતામાં કોઈ સમાન નહોતું—આ સંસારમાં એવી બીજી કોઈ નહોતી; રૂપ અને યુવાનીના ગર્વથી હું મસ્ત હતી, હસતી મુખવાળી.
અહં કન્યા સુરૂપા વૈ સર્વાલંકારશોભિતા । માં ચ દૃષ્ટ્વા તતો લોકાઃ સર્વે સ્વજનવર્ગકાઃ
હું સુંદર કન્યા હતી, સર્વ અલંકારોથી શોભાયમાન; મને જોઈને બધા લોકો અને મારા સગાં-વહાલા—