કસ્માદુપેક્ષસે કાંત તન્મે ત્વં કારણં વદ । તામુવાચ મહારાજો નાહં હન્મિ ઇમાં સ્ત્રિયમ્
પ્રિય, તું એને અવગણે છે, એ કેમ? મને એનું કારણ કહીશ? મહારાજાએ કહ્યું: 'હું આ સ્ત્રીને નહીં મારું.'
મહાદોષં પ્રિયે દૃષ્ટં સ્ત્રીવધે દૈવતૈઃ કિલ । તસ્માન્ન ઘાતયેન્નારીં પ્રેષયેહં ન કંચન
પ્રિય, દેવતાઓએ સ્ત્રીહત્યા મોટું પાપ ગણ્યું છે; તેથી હું સ્ત્રીને નહીં મારું અને કોઈને પણ એ માટે નહીં મોકલું.
અસ્યા વધનિમિત્તાર્થે પાપાદ્બિભેમિ સુંદરિ । એવમુક્ત્વા તદા રાજા વિરરામ મહીપતિઃ
તેણે કહ્યું: 'આ સુંદરે, એને મારવા માટે પાપ થાય એનો મને ડર છે.' આમ કહીને રાજા એ સમયે ચૂપ રહી ગયો.
લુબ્ધકો ઝાર્ઝરો નામ દદૃશે સ તુ સૂકરીમ્ । કુર્વંતીં કદનં તેષાં દુઃસહાં સુભટૈરપિ
એ વખતે ઝાર્ઝર નામનો એક શિકારી એ સૂરને જોયો, જે બહુ જ ભયાનક રીતે એમના પર તૂટી પડી હતી, એ રીતે કે મોટા યોધ્ધાઓ પણ સહન ન કરી શકે.
આવિવ્યાધ સુવેગેન બાણેન નિશિતેન હિ । સંલગ્નેન તુ બાણેન શોણિતેન પરિપ્લુતા
એ શિકારીએ ઝડપથી તીખા તીરમાં એને ઘાયલ કરી, તીર એના શરીરમાં ખૂસી ગયું અને એ લોહીથી લથબથ થઈ ગઈ.
શોભમાના ત્વરાં પ્રાપ્તા વીરશ્રિયા સમાકુલા । તુંડેનાપિ હતઃ સંખ્યે ઝાર્ઝરઃ સ તયા પુનઃ
એ સૂર તેજમાં ચમકી, ઉતાવળથી ભરાઈ ગઈ અને વીરતાની છટા સાથે ઝાર્ઝર પર તૂંડ માર્યો.
પતમાનેન તેનાપિ ઝાર્ઝરેણ તદા હતા । ખડ્ગેન નિશિતેનાપિ પપાત વિદલીકૃતા
પડતા પડતા ઝાર્ઝરે પણ તીખી તલવારથી એને માર મારી, જેથી એના શરીર બે ભાગ થઈ જમીન પર ઢળી પડી.
શ્વસમાના રણેનાપિ મૂર્ચ્છનાભિ પરિપ્લુતા । દુઃખેન મહતાવિષ્ટા જીવમાના મહીતલે
યુદ્ધથી થાકી ને ભારે દુઃખ અને બેહોશીથી ઘેરાઈ, એ સૂર જીવતી જ જમીન પર પડી રહી.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડે વેનોપાખ્યાને સુકલાચરિત્રે પંચચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડના વેનોપાખ્યાનમાં સુકલા ચરિત્રનું પાંસઠમું અધ્યાય પૂરુ થયું.
ષટ્ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ સુકલોવાચ- શ્વસંતીં શૂકરીં દૃષ્ટ્વા પતિતાં પુત્રવત્સલામ્ । સુદેવાવકૃપયાવિષ્ટા ગત્વા તાં દુઃખિતાં પ્રતિ
છપ્પનમું અધ્યાય. સુકલા બોલી: પોતાના બચ્ચાઓને પ્રેમ કરતી એ સૂરને પડી ને ધમફાંકી રહી હતી, ત્યારે સુદેવા દયાથી ભરાઈ, દુઃખી થઈ એની પાસે ગઈ.
અભિષિચ્ય મુખં તસ્યાઃ શીતલેનોદકેન ચ । પુનઃ સર્વાંગમેવાપિ દુઃખિતાં રણશાલિનીમ્
સુદેવે એના ચહેરા પર ઠંડા પાણીના છાંટા માર્યા, પછી યુદ્ધમાં ઘાયલ થયેલી એ દુઃખી સૂરના આખા શરીર પર પણ પાણી છાંટ્યું.
પુણ્યેન શીતતોયેન સા ઉવાચાભિષિંચતીમ્ । ઉવાચ માનુષીં વાચં સુસ્વરં નૃપતિપ્રિયામ્
પવિત્ર અને ઠંડા પાણીના છાંટા પડતાં એ સૂર મનુષ્યની મીઠી અને રાજાને ગમતી વાણીમાં બોલી.
સુખં ભવતુ તે દેવિ અભિષિક્તા ત્વયા યદિ । સંપર્કાદ્દર્શનાત્તેદ્ય ગતો મે પાપસંચયઃ
'હે દેવી, તું મને અભિષેક કર્યો એટલે તને સુખ મળે. આજે તારા સ્પર્શ અને દર્શનથી મારા બધા પાપ દૂર થઈ ગયા.'
તદાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યમદ્ભુતાકારસંયુતમ્ । ચિત્રમેતન્મયા દૃષ્ટં કૃતં તેઽનામયં વચઃ
એ અદ્ભુત અને મહાન વચન સાંભળીને મને આશ્ચર્ય થયું અને મેં જોયું કે તું નિર્દોષ અને શુભ વાત કરી છે.
પશુજાતિમતીચેયં સૌષ્ઠવં ભાષતે સ્ફુટમ્ । સ્વરવ્યંજનસંપન્નં સંસ્કૃતમુત્તમં મમ
પશુજાતિમાં જન્મેલી હોવા છતાં એ સ્પષ્ટ અને સુંદર રીતે બોલી, એની વાણી અને ઉચ્ચારણ પણ ઉત્તમ અને શુદ્ધ છે.
હર્ષેણ વિસ્મયેનાપિ કૃત્વા સાહસમુત્તમમ્ । તત્રસ્થા સા મહાભાગા તં પતિં વાક્યમબ્રવીત્
આ આનંદ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ, એ મહાભાગ્યવતી સ્ત્રીએ એ ઉત્તમ કાર્ય કરીને ત્યાં ઉભી રહી પતિને કહ્યું.
પશ્ય રાજન્નપૂર્વેયં સંસ્કૃતં ભાષતે મહત્ । પશુયોનિગતા ચેયં યથા વૈ માનુષો વદેત્
'હે રાજા, આ તો ક્યારેય ન સાંભળેલું છે! પશુયોનિમાં જન્મેલી હોવા છતાં એ માનવી જેવી સંસ્કૃત ભાષા બોલે છે.'
તદાકર્ણ્ય તતો રાજા સર્વજ્ઞાનવતાં વરઃ । અદ્ભુતમદ્ભુતાકારં યન્ન દૃષ્ટં શ્રુતં મયા
આ સાંભળીને સર્વજ્ઞાની રાજાએ એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું, જે મેં ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નહોતું.
તામુવાચ તતો રાજા સુદેવાં સુપ્રિયાં તદા । પૃચ્છ ચૈનાં શુભાં કાંતે કા ચેયં તુ ભવિષ્યતિ
પછી રાજાએ પોતાની પ્રિય સુદેવાને કહ્યું: 'હે સુંદરે, એ શુભ સ્ત્રી કોણ છે, એ પૂછ.'
શ્રુત્વા તુ નૃપતેર્વાક્યં સા પપ્રચ્છ ચ સૂકરીમ્ । કા ભવિષ્યસિ ત્વં ભદ્રે ચિત્રં તે દૃશ્યતે બહુ
રાજાના વચન સાંભળીને સુદેવે એ સૂરને પૂછ્યું: 'હે ભદ્રે, તું કોણ બનશે? તારી અંદર ઘણાં અદ્ભુત ચમત્કાર દેખાય છે.'
પશુયોનિગતા ત્વં વૈ ભાષસે માનુષં વચઃ । સૌષ્ઠવં જ્ઞાનસંપન્નં વદ મે પૂર્વચેષ્ટિતમ્
તમે તો પશુના ગર્ભમાં જન્મ્યા છો, પણ માનવની જેમ જ્ઞાનથી ભરપૂર અને સુશોભિત ભાષા બોલો છો. મને કહો, તમે અગાઉ શું કર્મ કર્યા હતા?
ભર્તુશ્ચાપિ મહારાજ ભટસ્યાસ્ય મહાત્મનઃ । કોયં ધર્મો મહાવીર્યો ગતઃ સ્વર્ગં પરાક્રમૈઃ
હે મહારાજ, તમારા આ મહાત્મા અને પરાક્રમી સેવકનો ધર્મ શું છે? એ કયા પરાક્રમથી સ્વર્ગમાં પહોંચ્યા છે?
આત્મનશ્ચ સ્વભર્તુશ્ચ સર્વં પૂર્વાનુગં વદ । એવમુક્ત્વા મહાભાગા વિરરામ નૃપપ્રિયા
તમારા અને તમારા સ્વામીના બધા ભૂતકાળના પ્રસંગો મને કહો. આમ કહીને રાજપ્રિય અને પુણ્યવંતી રાણી ચુપ રહી ગઈ.
શૂકર્યુવાચ- યદિ પૃચ્છસિ માં ભદ્રે મમાસ્ય ચ મહાત્મનઃ । તત્સર્વં તે પ્રવક્ષ્યામિ ચરિતં પૂર્વચેષ્ટિતમ્
શૂકરે કહ્યું: હે શુભે, તમે મારા અને આ મહાત્મા વિશે પૂછો છો તો હું અમારા બધા ભૂતકાળના કાર્યો અને વર્તન તમને કહું છું.
અયમેષ મહાપ્રાજ્ઞો ગંધર્વો ગીતપંડિતઃ । રંગવિદ્યાધરો નામ સર્વશાસ્ત્રાર્થકોવિદઃ
આ મહાપ્રજ્ઞાનુ છે, ગીતમાં પારંગત ગંધર્વ છે, નામ છે રંગવિદ્યાધર, અને બધા શાસ્ત્રોના અર્થ જાણે છે.
મેરું ગિરિવરશ્રેષ્ઠં ચારુકંદરનિર્ઝરમ્ । તમાશ્રિત્ય મહાતેજાઃ પુલસ્ત્યો મુનિસત્તમઃ
મેરુ, જે પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને સુંદર ઝરણાઓથી શોભે છે, ત્યાં મહાતેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ મુનિ પુલસ્ત્યે નિવાસ કર્યો હતો.
તપશ્ચચાર તેજસ્વી નિર્વ્યલીકેન ચેતસા । વિદ્યાધરસ્તત્ર ગતઃ સ્વેચ્છયા સ મહાપ્રભો
એ તેજસ્વીએ નિષ્કપટ મનથી તપ કર્યું. ત્યાં એ મહાપ્રભુ વિદ્યાધર પણ પોતાની ઈચ્છાથી આવ્યો.
તમાશ્રિત્ય ગિરિશ્રેષ્ઠં ગીતમભ્યસતે તદા । સ્વરતાલસમોપેતં સુસ્વરં ચારુહાસિનિ
તે પર્વત પર રહીને એ સ્વર અને તાલ સાથે, મધુર અવાજે ગીતનો અભ્યાસ કરતો હતો, હે સુંદર સ્મિતવાળી.
ગીતં શ્રુત્વા મુનિસ્તસ્ય ધ્યાનાચ્ચલિતમાનસઃ । ગાયંતં તમુવાચેદં ગીતવિદ્યાધરં પ્રતિ
મુનિએ જ્યારે તેનું ગીત સાંભળ્યું, ત્યારે તેનું મન ધ્યાનમાંથી ભટકી ગયું; તેણે એ ગીતકુશળ વિદ્યાધરને કહ્યું.
ભવદ્ગીતેન દિવ્યેન દેવા મુહ્યંતિ નાન્યથા । સુસ્વરેણ સુપુણ્યેન તાલમાનેન પંડિત
હે પંડિત, તમારા દૈવી ગીતથી દેવતાઓ પણ મોહિત થઈ જાય છે—એવું મધુર, પુણ્યમય અને યોગ્ય તાલવાળું છે.