તમુવાચ તદા કાંતં શૂકરં શૂકરી પુનઃ । ગચ્છ કાંત મયાસાર્દ્ધમેભિસ્તુ બાલકૈઃ સહ
પછી શૂકરીએ પોતાના પ્રિય શૂકરને ફરી કહ્યું: 'પ્રિય, તું મને અને આ બચ્ચાઓને લઈને ચાલ.'
પ્રાહ પ્રીતો વરાહસ્તાં વિવસ્તાં સુપ્રિયામિતિ । ક્વ ગચ્છામિ પ્રભગ્નોહં સ્થાનં નાસ્તિ મહીતલે
શૂકરે ખુશ થઈને પોતાની દુઃખી પ્રિયાને કહ્યું: 'હું ક્યાં જઉં? હું તૂટી ગયો છું; ધરતી પર મારા માટે ક્યાંય સ્થાન નથી.'
મયિ નષ્ટે મહાભાગે કોલયૂથં વિનંક્ષ્યતિ । દ્વયોશ્ચ સિંહયોર્મધ્યે જલં પિબતિ શૂકરઃ
હું જો નાશ પામું, હે મહાન, તો શૂકરનો જૂથ પણ નાશ પામશે; બે સિંહ વચ્ચે શૂકર પાણી પીવે છે.
દ્વયોઃ શૂકરયોર્મધ્યે સિંહો નૈવ પિબત્યપઃ । એવં શૂકરજાતીષુ દૃશ્યતે બલમુત્તમમ્
બે શૂકર વચ્ચે સિંહ ક્યારેય પાણી પીતો નથી; એ રીતે શૂકર જાતિમાં શ્રેષ્ઠ બળ દેખાય છે.
તદહં નાશયામ્યેવ યદા ભગ્નો વ્રજામ્યહમ્ । જાને ધર્મં મહાભાગે બહુશ્રેયોવિધાયકમ્
માટે હું તેમને નાશ કરીશ; જ્યારે હું હરાઈ જઇશ, ત્યારે અહીંથી જઇશ. હે મહાન, હું એ ધર્મ જાણું છું, જે ઘણું કલ્યાણ આપે છે.
કસ્માલ્લોભાદ્ભયાદ્વાપિ યુધ્યમાનઃ પ્રણશ્યતિ । રણતીર્થં પરિત્યજ્ય સસ્યાત્પાપી ન સંશયઃ
જો કોઈ લોભ કે ડરથી યુદ્ધ કરતાં મરી જાય અને યુદ્ધભૂમિ છોડે, તો તે નિશ્ચિતપણે પાપી છે.
નિશિતં શસ્ત્રસંવ્યૂહં દૃષ્ટ્વા હર્ષં પ્રગચ્છતિ । અવગાહ્યામરીં સિંધું તીર્થપારં પ્રગચ્છતિ
તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોની પંક્તિ જોઈને તે આનંદ પામે છે; યુદ્ધના મહાસાગરમાં ડૂબીને તે પવિત્ર તટે પહોંચે છે.
સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકં પુરુષાંશ્ચ સમુદ્ધરેત્ । સમાયાંતં ચ તદહં કથં ભગ્નો વ્રજામિ વૈ
એવો પુરુષ વૈષ્ણવ લોકને પામે છે અને બીજા લોકોને ઉદ્ધરાવે છે; અને હું, જ્યારે મારી વેળા આવે ત્યારે, હરાઈને કેમ જઈ શકું?
યોધનં શસ્ત્રસંકીર્ણં પ્રવીરાનન્દદાયકમ્ । દૃષ્ટ્વા પ્રયાતિ સંહૃષ્ટસ્તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ
જ્યાં યુદ્ધભૂમિ શસ્ત્રોથી છવાયેલી હોય છે અને વીર પુરુષોને આનંદ આપે છે, એવી જગ્યા જોઈને જે ખુશીથી આગળ વધે છે, એના પુણ્યનું ફળ સાંભળ.
પદેપદે મહત્સ્નાનં ભાગીરથ્યાઃ પ્રજાયતે । રણાદ્ભગ્નો ગૃહં યાતિ યો લોભાચ્ચ પ્રિયે શૃણુ
દરેક પગલે ભગીરથીની મહાન સ્નાનની ફળ મળે છે; પણ, પ્રિયે, જે યુદ્ધમાં હારીને લોભથી ઘેર પાછો જાય છે, તેનું પરિણામ સાંભળ.
માતૃદોષં પ્રકાશેત સ્ત્રીજાતઃ પરિકથ્યતે । અત્ર યજ્ઞાશ્ચ તીર્થાશ્ચ અત્ર દેવા મહૌજસઃ
એ પોતાની માતાનું અપમાન જાહેર કરે છે અને સ્ત્રીજાતિમાંથી જન્મેલો કહેવાય છે; અહીં યજ્ઞો અને તીર્થો છે, અને અહીં મહાશક્તિશાળી દેવતાઓ છે.
પશ્યંતિ કૌતુકં કાંતે મુનયઃ સિદ્ધચારણાઃ । ત્રૈલોક્યં વર્તતે તત્ર યત્ર વીરપ્રકાશનમ્
મુનિઓ, સિદ્ધો અને ચારણો એ અદ્ભુત દૃશ્ય જુએ છે, પ્રિયે; જ્યાં વીરતાનું પ્રકટ થાય છે, ત્યાં ત્રણેય લોક વસે છે.
સમરાદ્ભગ્નં પ્રપશ્યંતિ સર્વે ત્રૈલોક્યવાસિનઃ । શપંતિ નિર્ઘૃણં પાપં પ્રહસન્તિ પુનઃપુનઃ
યુદ્ધમાં હારેલા માણસને ત્રણેય લોકના બધા લોકો જુએ છે; તેઓ એને ક્રૂર અને પાપી કહીને શાપ આપે છે અને વારંવાર હસે છે.
દુર્ગતિં દર્શયેત્તસ્ય ધર્મરાજો ન સંશયઃ । સમ્મુખઃ સમરે યુદ્ધે સ્વશિરઃ શોણિતં પિબેત્
ધર્મરાજ એને દુઃખદ સ્થિતિ બતાવે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; યુદ્ધમાં સામસામે ઊભો રહીને એને પોતાના માથાનું લોહી પીવું પડે છે.
અશ્વમેધફલં ભુંક્તે ઇંદ્રલોકં પ્રગચ્છતિ । યદા જયતિ સંગ્રામે શત્રૂઞ્છૂરો વરાનને
જ્યારે વીર યુદ્ધમાં શત્રુઓને જીતે છે, ત્યારે એ અશ્વમેઘ યજ્ઞનું ફળ ભોગવે છે અને ઇન્દ્રલોકમાં જાય છે, સુન્દરી.
તદા પ્રભુંજતે લક્ષ્મીં નાનાભોગાન્ન સંશયઃ । યદા તત્ર ત્યજેત્પ્રાણાન્સમ્મુખઃ સન્નિરાશ્રયઃ
પછી એ નિશ્ચિતપણે ધન અને અનેક સુખો ભોગવે છે; અને જ્યારે ત્યાં એ શત્રુ સામે, કોઈ આશ્રય વિના, પ્રાણ ત્યાગે છે.
સ ગચ્છેત્પરમં સ્થાનં દેવકન્યાં પ્રભુંજતે । એવં ધર્મં વિજાનામિ કથં ભગ્નો વ્રજામ્યહમ્
એ પછી સર્વોચ્ચ સ્થાન પામે છે અને દેવકન્યાને ભોગવે છે; આવો ધર્મ હું જાણું છું—હું હારીને કેમ જાઉં?
અનેન સમરે યુદ્ધં કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ । મનોઃ પુત્રેણ ધીરેણ રાજ્ઞા ઇક્ષ્વાકુણા સહ
હવે હું નિશ્ચયપૂર્વક યુદ્ધ કરીશ, તેમાં શંકા નથી; મનુના વિદ્વાન પુત્ર અને રાજા ઇક્ષ્વાકુ સાથે.
ડિંભાન્ગૃહીત્વા યાહિ ત્વં સુખં જીવ વરાનને । તસ્ય શ્રુત્વા વચઃ પ્રાહ બદ્ધાહં તવ બંધનૈઃ
તુ બાળકોને લઇને જા અને આનંદથી જીવ, સુન્દરી; એના શબ્દો સાંભળી, એણે કહ્યું: 'હું તો તારા બંધનોથી બંધાઈ ગઈ છું.'
સ્નેહમાનરસાખ્યૈશ્ચ રતિક્રીડનકૈઃ પ્રિય । પુરતસ્તે સુતૈઃ સાર્દ્ધં પ્રાણાંસ્ત્યક્ષ્યામિ માનદ
પ્રિય, સ્નેહ, માન અને પ્રેમભરી રમતોના બંધથી, બાળકો સાથે અને તારી સામે, હું પ્રાણ ત્યાગી દઈશ, માન આપનાર.
એવમેતૌ સુસંભાષ્ય પરસ્પરહિતૈષિણૌ । યુદ્ધાય નિશ્ચિતૌ ભૂત્વા સમાલોકયતો રિપૂન્
આ રીતે બંનેએ એકબીજાને સુખદ શબ્દો કહ્યા અને એકબીજાના હિત માટે ઈચ્છા રાખી, યુદ્ધ માટે નિશ્ચય કર્યો અને દુશ્મનોને નિહાળ્યા.
કોશલાધિપતિં વીરં તમિક્ષ્વાકું મહામતિમ્
કોશલ દેશના વીર રાજા, મહાન બુદ્ધિશાળી ઇક્ષ્વાકુ.
યથૈવ મેઘઃ પરિગર્જતે દિવિ પ્રાવૃટ્સુકાલેષુ તડિત્પ્રકાશૈઃ । તથૈવ સંગર્જતિ કાંતયા સમં સમાહ્વયેદ્રાજવરં ખુરાગ્રૈઃ
જેમ વરસાદના ઋતુમાં વાદળ આકાશમાં વીજળીના ઝલક સાથે ગર્જના કરે છે, તેમ એણે પોતાની પ્રિય સાથે ગર્જના કરી અને ઘોડાના ખુરથી રાજાને લલકાર્યો.
તં ગર્જમાનં દદૃશે મહાત્મા વારાહમેકં પુરુષાર્થયુક્તમ્ । સસાર અશ્વસ્ય જવેનયુક્તઃ સસમ્મુખં તસ્ય નૃવીરધીરઃ
મહાન આત્માવાળા રાજાએ એ ગર્જનારા એકમાત્ર વરાહને જોયો, જે પુરુષાર્થથી ભરેલો હતો; પછી ધીર રાજા ઝડપથી દોડતા ઘોડા પર ચડીને એના સામે ગયો.
ચતુશ્ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ સુકલોવાચ- સ્વસૈન્યં દુર્ધરં દૃષ્ટ્વા નિર્જિતં દુર્ધરેણ તમ્ । ચુકોપ ભૂપતિઃ ક્રૂરં દુઃસહં શૂકરં પ્રતિ
ચૌવ્વીસમો અધ્યાય. સુકલાએ કહ્યું: પોતાનું દુર્જય સૈન્ય દુર્ધરે હરાવી દીધું છે એ જોઈને, રાજા દુઃસહ વરાહ પર ક્રોધિત થયો.
ધનુરાદાય વેગેન બાણં કાલાનલોપમમ્ । તસ્યાભિમુખમેવાસૌ હયેનાભિસસાર સઃ
એણે ઝડપથી ધનુષ્ય અને કાળાગ્નિ જેવો બાણ ઉઠાવ્યો અને ઘોડા પર ચડીને સીધો એના તરફ દોડી ગયો.
સ યદા નૃપતિં હયપૃષ્ઠગતં વરપૌરુષયુક્તમમિત્રહણમ્ । પરિપશ્યતિ શૂકરયૂથપતિઃ પ્રગતોભિમુખં રણભૂમિતલે
જ્યારે વરાહોના રાજા યુદ્ધના મેદાનમાં ઘોડા પર બેઠેલા, શૂરવીર અને દુશ્મનોને હરાવનારા રાજાને સામે આવતો જુએ છે,
નિશિતેન શરેણ હતો હિ યદા નૃપતેર્હયપાદતલે પ્રગતઃ । તમિહૈવ વિલંઘ્ય ચ વેગમનાઃ પ્રખરેણ જવેન ચ કોલવરઃ
ત્યારે, તીક્ષ્ણ બાણથી ઘાયલ થઈને જ્યારે તે રાજાના ઘોડાના પગ નીચે પડી જાય છે, ત્યારે તે મહાન વરાહ ઝડપથી અને જોરથી ઊંચકાઈને કૂદી પડે છે.
વ્યથિતસ્તુરગઃ સકિરિઃકિટિના ન હિ યાતિ ક્ષિતૌ સ હિ વિદ્ધગતિઃ । તુરગઃ પતિતો ભુવિ તુંડહતો લઘુસ્યંદનમેવ ગતો નૃપતિઃ
વરાહના દાંતથી ઘાયલ થયેલો ઘોડો દુઃખી થઈ જમીન પર ચાલતો નથી; ઘાયલ થઈને ઘોડો જમીન પર પડી જાય છે, અને રાજા તરત જ હલકી રથ પર ચડી જાય છે.
સ હિ ગર્જતિ શૂકરજાતિરવૈરથસંસ્થિતકોશલ યેન જવૈઃ । ગદયા નિહતઃ કિલ ભૂપતિના રણમધ્યગતઃ સ હિ યૂથપતિઃ
પછી વરાહનો મુખ્ય, યુદ્ધના મધ્યમાં ઊભો રહી જોરથી ગર્જના કરે છે; પણ રાજા તેની પર ગદા વડે પ્રહાર કરે છે અને તેને યુદ્ધના મધ્યમાં જ પછાડી દે છે.