કામાલ્લોભાદ્ભયાદ્વાપિ મોહાદ્વા શૃણુ વલ્લભે । કુંભીપાકે તુ નરકે વસેદ્યુગસહસ્રકમ્
કામ, લોભ, ભય કે મોહના કારણે — હે પ્રિયે, સાંભળ — તો એ માણસ કુંભીપાક નામના નરકમાં હજાર યુગ સુધી રહે છે.
ક્ષત્રિયાણાં પરો ધર્મો યુદ્ધં દેયં ન સંશયઃ । તદ્યુદ્ધં દીયમાનેન રણભૂમિગતેન વૈ
ક્ષત્રિયનો સૌથી મોટો ધર્મ એ છે કે યુદ્ધ માંગે ત્યારે આપવું — આમાં કોઈ શંકા નથી. એટલે જે યુદ્ધ માટે રણભૂમિ પર આવ્યો છે, એને યુદ્ધ આપવું જ જોઈએ.
નિર્જિતં તુ પરં તત્ર યશઃકીર્ત્તિં પ્રભુંજતે । સ વા હતો યુધ્યમાનઃ પૌરુષેણાતિનિર્ભયઃ
ત્યાં, જો કોઈ હારી જાય તો પણ એને યશ અને કીર્તિ મળે છે; અને જો એ વીરતા સાથે, નિર્ભય થઈને લડે અને મરી જાય,
વીરલોકમવાપ્નોતિ દિવ્યાન્ભોગાન્પ્રભુંજતે । યાવદ્વર્ષસહસ્રાણાં વિંશત્યેકાં પ્રિયે શૃણુ
તો એ વીરલોકમાં જાય છે અને દિવ્ય આનંદ મેળવે છે, હે પ્રિયે, એકવીસ હજાર વર્ષ સુધી — સાંભળ.
વીરલોકે વસેત્તાવદ્દેવાચારૈર્મહીયતે । મનુપુત્રઃ સમાયાત અયં વીરો ન સંશયઃ
એ વીરલોકમાં એટલો સમય રહે છે અને દેવો જેવું સન્માન મેળવે છે. આ જે આવ્યો છે એ ખરેખર વીર છે, મનુનો પુત્ર છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.
સંગ્રામં યાચમાનસ્તુ યુદ્ધં દેયં મયા ધ્રુવમ્ । યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ
એ યુદ્ધ માગવા આવ્યો છે એટલે મને ચોક્કસ એને યુદ્ધ આપવું જ પડશે. યુદ્ધ માંગતો મહેમાન એ સનાતન વિષ્ણુરૂપ છે.
સત્કારો યુદ્ધરૂપેણ કર્તવ્યશ્ચ મયા શુભે । શૂકર્યુવાચ- યદા યુદ્ધં ત્વયા દેયં રાજ્ઞે ચૈવ મહાત્મને
એટલે હું એને યુદ્ધ રૂપે સન્માન આપવો જ જોઈએ, હે શુભે. શૂકરીએ કહ્યું: જ્યારે તારે રાજાને, એ મહાન આત્માને યુદ્ધ આપવું જ પડે છે,
તતોઽહં પૌરુષં કાંત પશ્યામિ તવ કીદૃશમ્ । એવમુક્ત્વા પ્રિયાન્પુત્રાન્સમાહૂય ત્વરાન્વિતા
ત્યારે, હે પ્રિય, હું જોઈશ કે તારી વીરતા કેવી છે. આમ કહીને એ જલદી પોતાના પ્રિય પુત્રોને બોલાવી લીધા.
ઉવાચ પુત્રકા યૂયં શૃણુધ્વં વચનં મમ । યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ
એણે કહ્યું: 'મારા પુત્રો, મારા વચન સાંભળો. યુદ્ધ માંગતો મહેમાન એ સનાતન વિષ્ણુરૂપ છે.
મયા તત્ર પ્રગંતવ્યં યત્રાયં હિ ગમિષ્યતિ । યાવત્તિષ્ઠતિ વૈ નાથો ભવતાં પ્રતિપાલકઃ
મારે ત્યાં જવું પડશે જ્યાં એ જશે; જ્યાં સુધી તમારો રક્ષક અહીં રહેશે,
યૂયં ગચ્છત વૈ દૂરં દુર્ગં ગિરિગુહામુખમ્ । સુખં જીવત મે વત્સા વર્જયિત્વા સુલુબ્ધકાન્
તમે બધા દૂર, કોઈ સુરક્ષિત પર્વતની ગુફા પાસે જાઓ. મારા બાળકો, લોભી શિકારીઓથી બચીને સુખથી જીવો.
મયા તત્રૈવ ગંતવ્યં યત્રૈષ હિ ગમિષ્યતિ । ભવતાં શ્રેષ્ઠોઽયં ભ્રાતા યૂથરક્ષાં કરિષ્યતિ
મારે ત્યાં જવું પડશે જ્યાં એ જશે; તમારો મોટો ભાઈ યથાવત્ ઝુંડની રક્ષા કરશે.
એતે પિતૃવ્યકાઃ સર્વે ભવતાં ત્રાણકારકાઃ । દૂરં પ્રયાત વૈ સર્વે માં વિહાય સુપુત્રકાઃ
આ બધા તમારા કાકા તમારી રક્ષા કરશે. મારા સારા પુત્રો, તમે બધા દૂર જાઓ, મને અહીં છોડી દો.
પુત્રા ઊચુઃ- અયં હિ પર્વતશ્રેષ્ઠો બહુમૂલફલોદકઃ । ભયં તુ કસ્ય વૈ નાસ્તિ સુખં જીવનમસ્તિ વૈ
પુત્રોએ કહ્યું: આ પર્વતોમાં મૂળ, ફળ અને પાણી બહુ છે, પણ કોણ છે જેને ડર નથી? અહીં સાચું સુખી જીવન ક્યાં છે?
યુવાભ્યાં હિ અકસ્માદ્વૈ ઇદમુક્તં ભયંકરમ્ । તન્નો હિ કારણં માતર્વદ સત્યમિહૈવ હિ
તમેઓ બે અચાનક આવું ભયજનક કહ્યું છે. એનું કારણ શું છે, મા, અહીં જ સાચું કહો.
શૂકર્યુવાચ-। અયં રાજા મહારૌદ્રઃ કાલરૂપઃ સમાગતઃ । ક્રીડતે મૃગયા લુબ્ધો મૃગાન્હત્વા બહૂન્વને
શૂકરીએ કહ્યું: આ રાજા બહુ ભયાનક છે, મૃત્યુ જેવો છે અને અહીં આવ્યો છે. એ શિકારનો લહાવો માણે છે અને વનમાં ઘણા પ્રાણીઓ મારી નાખે છે.
ઇક્ષ્વાકુર્નામ દુર્ધર્ષો મનુપુત્રો મહાબલઃ । સંહરિષ્યતિ કાલોઽયં દૂરં યાત સુપુત્રકાઃ
મહાન બલવાન અને અપરાજિત મનુપુત્ર ઇક્ષ્વાકુ આ સમયનો અંત લાવશે; એથી, મારા સારા પુત્રો, દૂર ચાલો.
પુત્રા ઊચુઃ-। માતરં પિતરં ત્યક્ત્વા યઃ પ્રયાતિ સ પાપધીઃ । મહારૌદ્રં સુઘોરં તુ નરકં પ્રતિપદ્યતે
પુત્રોએ કહ્યું: જે પોતાની માતા-પિતાને છોડી જાય છે, એ દુષ્ટ મનનો છે; એવો માણસ ભયાનક અને અત્યંત ભયાવહ નરક પામે છે.
માતુઃ પુણ્યં પયઃ પીત્વા પુષ્ટો ભવતિ નિર્ઘૃણઃ । માતરં પિતરં ત્યક્ત્વા યઃ પ્રયાતિ સુદુર્બલઃ
માતાનું પવિત્ર દૂધ પીધા પછી પણ જે નિર્દય બને છે, એવો માણસ માતા-પિતાને છોડી જાય છે, એ બહુ નબળો સાબિત થાય છે.
પૂયં નરકમેતીહ કૃમિદુર્ગંધસંકુલમ્ । માતુસ્તસ્માન્ન યાસ્યામો ગુરું ત્યક્ત્વા ઇહૈવ ચ
એવો માણસ અહીં જ કીડા અને દુર્ગંધથી ભરેલા ઘૃણાસ્પદ નરકમાં જાય છે; તેથી, અમે અમારી માતાને છોડીશું નહીં, ગુરુને પણ નહીં, અહીં જ રહીશું.
એવં વિષાદઃ સંજાતસ્તેષાં ધર્માર્થસંયુતઃ । વ્યૂહં કૃત્વા સ્થિતાઃ સર્વે બલતેજઃ સમાકુલાઃ
આ રીતે, ધર્મ અને ઉદ્દેશ્યથી ભરેલો દુઃખ તેમનાં હૃદયમાં ઊભો થયો; બધા મળીને વ્યવસ્થા ગોઠવી, બળ અને તેજથી ભરાઈને ઊભા રહ્યા.
સાહસોત્સાહસંપન્નાઃ પશ્યંતિ નૃપનંદનમ્ । નદંતઃ પૌરુષૈર્યુક્તાઃ ક્રીડમાના વને તદા
સાહસ અને ઉત્સાહથી ભરાયેલા તેઓએ રાજકુમારને જોયો, જે વનમાં શૂરવીરતા સાથે ગર્જના કરતાં રમતો હતો.
ત્રયશ્ચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ 2.43 સુકલોવાચ- એવં તે શૂકરાઃ સર્વે યુદ્ધાય સમુપસ્થિતાઃ । પુરઃ સ્થિતસ્ય તે રાજ્ઞો હ્યવતસ્થુશ્ચ લુબ્ધકાઃ
સુકલાએ કહ્યું: એ રીતે બધા જ વનદૂમડા યુદ્ધ માટે એકઠા થયા; રાજાના આગળ શિકારી પણ તૈયાર ઊભા રહ્યા.
મહાવરાહો રાજેંદ્ર ગિરિસાનું સમાશ્રિતઃ । મહતા યૂથભાવેન વ્યૂહં કૃત્વા પ્રતિષ્ઠતિ
મહાન વરાહ, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પર્વતની ટોચ પર આશ્રય લઈને, મોટાં ઝુંડની શક્તિથી વ્યવસ્થા ગોઠવીને મજબૂતીથી ઊભો રહ્યો.
કપિલઃ સ્થૂલપીનાંગો મહાદંષ્ટ્રો મહામુખઃ । દુઃસહઃ શૂકરો રાજન્ગર્જતે ચાતિભૈરવમ્
કપિલ, જાડા અને મજબૂત શરીરવાળો, વિશાળ દાંત અને મોટું મોઢું ધરાવતો, દુર્લંઘ્ય વરાહ, રાજા, ભયાનક ગર્જના કરે છે.
તાનપશ્યન્મહારાજઃ શાલતાલવનાશ્રયાન્ । તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા મનુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
મહારાજાએ, શાલ અને તાડના વનમાં આશ્રય લીધેલા તેમને જોઈને, તેમનાં વચન સાંભળી, મનુપુત્રે ધીરજપૂર્વક જવાબ આપ્યો.
ગૃહ્યતાં શૂર વારાહો વિધ્યતાં બલદર્પિતઃ । એવમાભાષ્ય તાન્વીરો મનુપુત્રઃ પ્રતાપવાન્
શૂરવીર વરાહને પકડો, તેની બળગમંડાઈને દંડ આપો; એમ મનુપુત્રે બહાદુરતાપૂર્વક બધાને કહ્યું.
અથ તે લુબ્ધકાઃ સર્વે મૃગયા મદમોહિતાઃ । સંનદ્ધા દંશિતાઃ સર્વે શ્વભિઃ સાર્દ્ધં પ્રજગ્મિરે
પછી બધા જ શિકારી શિકારના ઉન્માદમાં, સંપૂર્ણ સજ્જ થઈ, પોતાના શ્વાનો સાથે આગળ વધ્યા.
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો રાજરાજો મહાબલઃ । અશ્વારૂઢઃ સુસૈન્યેન ચતુરંગેણ સંયતઃ
મહાન આનંદથી ભરાયેલા, મહાબલી રાજાઓના રાજા, ઘોડા પર સવાર થઈ, સુશિક્ષિત ચતુરંગિ સેના સાથે આગળ વધ્યા.
ગંગાતીરં સમાયાતો મેરૌ ગિરિવરોત્તમે । રત્નધાતુસમાકીર્ણે નાનાવૃક્ષૈરલંકૃતે
તે ગંગાના કિનારે, શ્રેષ્ઠ પર્વત મેરુ પર પહોંચ્યા, જ્યાં અનેક રત્નો અને ધાતુઓથી શોભાયમાન, વિવિધ વૃક્ષોથી સજ્જ હતો.