શૂકર્યુવાચ- યસ્મિન્યૂથે ભવાન્સ્વામી પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ । મિત્રૈશ્ચ ભ્રાતૃભિશ્ચૈવ અન્યૈઃ સ્વજનબાંધવૈઃ
યે ઝુંડમાં તમે સ્વામી છો, અને તમારા પુત્રો, પૌત્રો, મિત્રો, ભાઈઓ અને બીજા પોતાના લોકો સાથે શોભાયમાન છો—
ત્વયૈવાલંકૃતો યૂથો ભવતા પરિશોભતે । ત્વાં વિનાયં મહાભાગ કીદૃગ્યૂથો ભવિષ્યતિ
માત્ર તમારા કારણે આ ઝુંડ સુંદર લાગે છે, તમારી હાજરીથી બધું તેજસ્વી બને છે; હે મહાન, તમારા વિના આ ઝુંડ કયું રૂપ લેશે?
તવૈવ સ્વબલેનાપિ ગર્જમાનાશ્ચ શૂકરાઃ । વિચરંતિ ગિરૌ કાંત તનયા મમ બાલકાઃ
તમારી પોતાની શક્તિથી બધા વંશના શૂકર ગર્જના કરતા સુંદર પર્વત પર ફરતા રહે છે; મારા બાળકો પણ એમાં રમે છે.
કંદાન્મૂલાન્સુભક્ષંતિ નિર્ભયાસ્તવ તેજસા । દુર્ગેષુ વનકુંજેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ
તમારા પરાક્રમથી મારા બાળકો નિર્ભય થઈને કંદમૂળ ખાય છે—પર્વતના કિલ્લાઓમાં, જંગલના ઝાડીઓમાં, ગામડાંમાં અને શહેરોમાં પણ.
ન કુર્વંતિ ભયં તીવ્રં સિંહાનામિહ પર્વતે । મનુષ્યાણાં મહાબાહો પાલિતાસ્તવ તેજસા
હે મહાબાહુ, તમારા તેજથી રક્ષિત થઈને, મારા બાળકોને અહીં પર્વત પર સિંહો કે મનુષ્યોનો પણ કોઈ ભય રહેતો નથી.
ત્વયા ત્યક્તા અમી સર્વે બાલકા મમ દારકાઃ । દીનાશ્ચૈવાકુલાશ્ચૈવ ભવિષ્યંતિ વિચેતનાઃ
જો તમે તેમને છોડી દો તો મારા બધા બાળકો દુઃખી, વ્યાકુળ અને મૂર્છિત થઈ જશે.
નિત્યમેવ સુખં વર્ત્મ ગત્વા પશ્યંતિ બાલકાઃ । પતિહીના યથા નારી શોભતે નૈવ શોભના
મારા બાળકો હંમેશાં આનંદના માર્ગે ચાલે છે; પણ જેમ પતિ વિના સ્ત્રી સુંદર લાગતી નથી, એમ તમારા વિના આ પણ સુંદર નથી.
અલંકૃતા યથા દિવ્યૈરલંકારૈઃ સકાંચનૈઃ । પરિચ્છદૈ રત્નવસ્ત્રૈઃ પિતૃમાતૃસહોદરૈઃ
જેમ સ્ત્રી દૈવી સોનાના આભૂષણો, રત્નવસ્ત્રો, માતા-પિતા અને ભાઈઓ સાથે શોભાયમાન થાય છે—
શ્વશ્રૂશ્વશુરકૈશ્ચાન્યૈઃ પતિહીના ન ભાતિ સા । ચંદ્રહીના યથા રાત્રી પુત્રહીનં યથા કુલમ્
પણ સાસુ-સસરા અને બીજા સંબંધીઓ હોવા છતાં, પતિ વિના એ સ્ત્રી શોભતી નથી; જેમ ચાંદ્રવિના રાત કે પુત્ર વિના કુટુંબ.
દીપહીનં યથા ગેહં નૈવ ભાતિ કદાચન । ત્વાં વિનાયં તથા યૂથો નૈવ શોભેત માનદ
જેમ દીવો વગરનું ઘર ક્યારેય તેજસ્વી લાગતું નથી, તેમ, હે માન આપનાર, તમારા વિના આ ઝુંડ પણ શોભતું નથી.
આચારેણ વિના મર્ત્યો જ્ઞાનહીનો યતિર્યથા । મંત્રહીનો યથા રાજા તથાયં નૈવ શોભતે
જેમ સારા વર્તન વિના માનવ, જ્ઞાન વિના યતિ, કે મંત્ર વિના રાજા શોભતા નથી, તેમ અહીં પણ એ જ વાત છે.
કૈવર્તેન વિના નૌર્વા સંપૂર્ણા પરિસાગરે । ન ભાત્યેવં યથા સાર્થઃ સાર્થવાહેન વૈ વિના
જેમ નાવિક વિના નાવ, ભલે ભરેલી હોય, દરિયો પાર કરી શકતી નથી; તેમ, નેતા વિના વાણિજ્ય પણ સફળ થતું નથી.
સેનાધ્યક્ષેણ ચ વિના યથા સૈન્યં ન ભાતિ ચ । ત્વાં વિના વૈ તથા સૈન્યં શૂકરાણાં મહામતે
જેમ સેનાપતિ વિના સેના શોભતી નથી, તેમ, હે બુદ્ધિશાળી, તમારા વિના શૂકરોની સેના પણ તેજસ્વી નથી.
દીનો ભવિષ્યતિ તથા વેદહીનો યથા દ્વિજઃ । મયિ ભારં કુટુંબસ્ય વિનિવેશ્ય પ્રગચ્છસિ
તે પછી એ નિરાધાર બની જશે, જેમ વેદ વિના દ્વિજ; તમે આખું કુટુંબ મારા પર છોડી ને જવા માંગો છો.
મરણં સુલભં જ્ઞાત્વા કા પ્રતિજ્ઞા તવેદૃશી । ત્વાં વિનાહં ન શક્નોમિ ધર્તું પ્રાણાન્પ્રિયેશ્વર
મૃત્યુ સરળ છે એ જાણીને, તમે આવી પ્રતિજ્ઞા કેમ કરો છો? હે પ્રિય સ્વામી, તમારા વિના હું જીવતી રહી શકતી નથી.
ત્વયૈવ સહિતા સ્વર્ગં ભૂમિં વાથ મહામતે । નરકં વાપિ ભોક્ષ્યામિ સત્યંસત્યં વદામ્યહમ્
હે મહાબુદ્ધિ, તમારા સાથે હું સ્વર્ગ, પૃથ્વી કે નરક—જે પણ મળે, સહન કરીશ; સાચું, સાચું કહું છું.
ત્વં વા પુત્રાંસ્તુપૌત્રાંસ્તુ ગૃહીત્વા યૂથમુત્તમમ્ । આવાં વ્રજાવ યૂથેશ દુર્ગમેવં સુકંદરમ્
તમારા પુત્રો, પૌત્રો અને શ્રેષ્ઠ ઝુંડને લઈને, હે ઝુંડના સ્વામી, આપણે એ કઠિન અને સુંદર ખીણમાં જઈએ.
જીવિતવ્યં પરિત્યજ્ય રણાય પરિગમ્યતે । તત્ર કો દૃશ્યતે લાભો મરણે વદ સાંપ્રતમ્
હવે જીવવું છોડીને યુદ્ધ માટે ચાલીએ; મૃત્યુમાં કયો લાભ છે? મને હવે કહો.
વારાહ ઉવાચ- વીરાણાં ત્વં ન જાનાસિ સુધર્મં શૃણુ સાંપ્રતમ્ । યુદ્ધાર્થિના હિ વીરેણ વીરં ગત્વા પ્રયાચિતમ્
વારાહે કહ્યું: વીરનું સાચું ધર્મ તને ખબર નથી, હવે ધ્યાનથી સાંભળ. જ્યારે કોઈ વીર યુદ્ધ ઇચ્છે છે અને બીજાં વીર પાસે જઈને યુદ્ધ માગે છે,
દેહિ મે યોધનં સંખ્યે યુદ્ધાર્થ્યહં સમાગતઃ । પરેણ યાચિતં યુદ્ધં ન દદાતિ યદા નરઃ
'મને યુદ્ધ આપો, હું યુદ્ધ માટે આવ્યો છું' — આમ કોઈ બીજું માણસ યુદ્ધ માગે ત્યારે, જો એ માણસ એને યુદ્ધ આપતો નથી,
કામાલ્લોભાદ્ભયાદ્વાપિ મોહાદ્વા શૃણુ વલ્લભે । કુંભીપાકે તુ નરકે વસેદ્યુગસહસ્રકમ્
કામ, લોભ, ભય કે મોહના કારણે — હે પ્રિયે, સાંભળ — તો એ માણસ કુંભીપાક નામના નરકમાં હજાર યુગ સુધી રહે છે.
ક્ષત્રિયાણાં પરો ધર્મો યુદ્ધં દેયં ન સંશયઃ । તદ્યુદ્ધં દીયમાનેન રણભૂમિગતેન વૈ
ક્ષત્રિયનો સૌથી મોટો ધર્મ એ છે કે યુદ્ધ માંગે ત્યારે આપવું — આમાં કોઈ શંકા નથી. એટલે જે યુદ્ધ માટે રણભૂમિ પર આવ્યો છે, એને યુદ્ધ આપવું જ જોઈએ.
નિર્જિતં તુ પરં તત્ર યશઃકીર્ત્તિં પ્રભુંજતે । સ વા હતો યુધ્યમાનઃ પૌરુષેણાતિનિર્ભયઃ
ત્યાં, જો કોઈ હારી જાય તો પણ એને યશ અને કીર્તિ મળે છે; અને જો એ વીરતા સાથે, નિર્ભય થઈને લડે અને મરી જાય,
વીરલોકમવાપ્નોતિ દિવ્યાન્ભોગાન્પ્રભુંજતે । યાવદ્વર્ષસહસ્રાણાં વિંશત્યેકાં પ્રિયે શૃણુ
તો એ વીરલોકમાં જાય છે અને દિવ્ય આનંદ મેળવે છે, હે પ્રિયે, એકવીસ હજાર વર્ષ સુધી — સાંભળ.
વીરલોકે વસેત્તાવદ્દેવાચારૈર્મહીયતે । મનુપુત્રઃ સમાયાત અયં વીરો ન સંશયઃ
એ વીરલોકમાં એટલો સમય રહે છે અને દેવો જેવું સન્માન મેળવે છે. આ જે આવ્યો છે એ ખરેખર વીર છે, મનુનો પુત્ર છે — આમાં કોઈ શંકા નથી.
સંગ્રામં યાચમાનસ્તુ યુદ્ધં દેયં મયા ધ્રુવમ્ । યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ
એ યુદ્ધ માગવા આવ્યો છે એટલે મને ચોક્કસ એને યુદ્ધ આપવું જ પડશે. યુદ્ધ માંગતો મહેમાન એ સનાતન વિષ્ણુરૂપ છે.
સત્કારો યુદ્ધરૂપેણ કર્તવ્યશ્ચ મયા શુભે । શૂકર્યુવાચ- યદા યુદ્ધં ત્વયા દેયં રાજ્ઞે ચૈવ મહાત્મને
એટલે હું એને યુદ્ધ રૂપે સન્માન આપવો જ જોઈએ, હે શુભે. શૂકરીએ કહ્યું: જ્યારે તારે રાજાને, એ મહાન આત્માને યુદ્ધ આપવું જ પડે છે,
તતોઽહં પૌરુષં કાંત પશ્યામિ તવ કીદૃશમ્ । એવમુક્ત્વા પ્રિયાન્પુત્રાન્સમાહૂય ત્વરાન્વિતા
ત્યારે, હે પ્રિય, હું જોઈશ કે તારી વીરતા કેવી છે. આમ કહીને એ જલદી પોતાના પ્રિય પુત્રોને બોલાવી લીધા.
ઉવાચ પુત્રકા યૂયં શૃણુધ્વં વચનં મમ । યુદ્ધાતિથિઃ સમાયાતો વિષ્ણુરૂપઃ સનાતનઃ
એણે કહ્યું: 'મારા પુત્રો, મારા વચન સાંભળો. યુદ્ધ માંગતો મહેમાન એ સનાતન વિષ્ણુરૂપ છે.
મયા તત્ર પ્રગંતવ્યં યત્રાયં હિ ગમિષ્યતિ । યાવત્તિષ્ઠતિ વૈ નાથો ભવતાં પ્રતિપાલકઃ
મારે ત્યાં જવું પડશે જ્યાં એ જશે; જ્યાં સુધી તમારો રક્ષક અહીં રહેશે,