ક્રીડતે મૃગયાં કાંતે મૃગાન્સંહરતે બહૂન્ । સ માં દૃષ્ટ્વા મહારાજ એષ્યતે નાત્ર સંશયઃ
'પ્રિયે, એ રાજા શિકારમાં આનંદ લે છે અને અનેક પ્રાણીઓનો વધ કરે છે; મને જોઈને એ ચોક્કસ અહીં આવશે—આમાં શંકા નથી.'
અન્યેષાં લુબ્ધકાનાં મે નાસ્તિ પ્રાણભયં ધ્રુવમ્ । મમરૂપં નૃપો દૃષ્ટ્વા ક્ષમાં નૈવ કરિષ્યતિ
'બીજા શિકારીઓથી તો મને જીવનું કોઈ ભય નથી; પણ રાજા મને જોઈને દયા નહીં કરે.'
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો બાણપાણિર્ધનુર્દ્ધરઃ । શ્વભિર્યુક્તો મહાતેજા લુબ્ધકૈઃ પરિવારિતઃ
મોટા આનંદથી ભરાઈને, ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તેજસ્વી બાણપાણી, શ્વાનો સાથે જોડાઈને અને શિકારીઓથી ઘેરાયેલો હતો.
પ્રિયે કરિષ્યતે ઘાતં મમાપ્યેવં ન સંશયઃ
પ્રિયે, એ નિશ્ચિતપણે મને પણ મારી નાખશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
શૂકર્યુવાચ- યદાયદા પશ્યસિ લુબ્ધકાન્બહૂન્મહાવને કાંત સમાયુધાન્બહૂન્ । એતૈસ્તુ પુત્રૈર્મમપૌત્રકૈઃ સમં દૂરં નુ ભો યાસિ પલાયમાનઃ
માદા વરાળીએ કહ્યું: પ્રિય, જ્યારે તું મોટા જંગલમાં ઘણા સજ્જ શિકારીઓને જુએ છે, ત્યારે મારા આ દીકરાઓ અને પૌત્રો સાથે તું એમના સાથે દૂર ભાગી કેમ જાય છે?
ત્યક્ત્વા સુધૈર્યં બલપૌરુષં મહન્મહાભયેનાપિ વિષણ્ણચેતનઃ । દૃષ્ટ્વા નૃપેંદ્રં પુરુષોત્તમોત્તમં કરોષિ કિં કાંત વદસ્વકારણમ્
પ્રિય, તું શાંતિ, બળ અને પુરુષાર્થ બધું છોડીને, મોટા ભયથી મનથી દુઃખી થઈ જાય છે; રાજાને, શ્રેષ્ઠ પુરુષને જોઈને તું શું કરે છે? મને કારણ કહો.
તસ્યાસ્તુ વાક્યં સનિશમ્ય કોલ ઉવાચ તાં શૂકરરાજઉત્તરમ્ । યદર્થભીતોસ્મિ સુલુબ્ધકાત્પ્રિયે દૃષ્ટ્વા ગતો દૂર નિશમ્યશૂકરાન્
એના શબ્દો સાંભળી વરાળ રાજાએ કહ્યું: પ્રિયે, હું ક્રૂર શિકારીથી ડરે છું; એને જોઈને અને વરાળોના રડવાનો અવાજ સાંભળી હું દૂર ચાલ્યો ગયો છું.
સુલુબ્ધકાઃ પાપકરાઃ શઠાઃ પ્રિયે કુર્વંતિ પાપં ગિરિદુર્ગકંદરે । સદૈવ દુષ્ટા બહુપાપચિંતકા જાતાશ્ચ સર્વે પરિપાપિનાં કુલે
પ્રિયે, એ ક્રૂર શિકારીઓ દુષ્ટ અને કપટી છે; પર્વતની ગુફાઓમાં પાપ કરે છે. એ હંમેશા ખરાબ, અનેક પાપમાં લાગેલા અને બધા પાપી કુળમાં જન્મેલા છે.
તેષાં હિ હસ્તાન્મરણાદ્બિભેમિ મૃતોપિ યાસ્યામિ પુનશ્ચ પાપમ્ । દૂરં ગિરિં પર્વતકંદરં ચ વ્રજામિ કાંતે અપમૃત્યુભીતઃ
હું ખરેખર એમના હાથેથી મૃત્યુને ડરું છું; જો હું મરી પણ જાઉં, તો ફરી પાપમાં પડીશ. અકાળમૃત્યુના ભયથી, પ્રિયે, હું પર્વતો અને ગુફાઓમાં દૂર જાઉં છું.
અયં હિ પુણ્યો નરનાથ આગતો વિશ્વાધિકઃ કેશવરૂપ ભૂપઃ । યુદ્ધં કરિષ્યે સમરે મહાત્મના સાર્દ્ધં પ્રિયે પૌરુષવિક્રમેણ
આ પુણ્યશાળી મનુષ્યરાજા, બધાથી શ્રેષ્ઠ, કેશવરૂપે અહીં આવ્યો છે. પ્રિયે, હું આ મહાન આત્માવાળા સાથે યુદ્ધમાં પુરુષાર્થપૂર્વક લડીશ.
જેષ્યામિ ભૂપં યદિ સ્વેન તેજસા ભોક્ષ્યામિ કીર્તિં ત્વતુલાં પૃથિવ્યામ્ । તેનાહતો વીરવરેણ સંગરે યાસ્યામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય
જો હું મારા પોતાના બળથી રાજાને જીતું, તો પૃથ્વી પર અમાપ કીર્તિ મેળવો; અને જો યુદ્ધમાં એ મહાન વીરના હાથથી મારું, તો હું મધુસૂદનના લોકમાં જઈશ.
મમાંગભૂતેન પલેનમેદસા તૃપ્તિં પરાં યાસ્યતિ ભૂમિનાથઃ । તૃપ્તા ભવિષ્યંતિ સુલોકદેવતા અસ્માદયંચાગતો વજ્રપાણિઃ
મારા શરીર અને લોહીથી ભૂમિનાથને પરમ સંતોષ મળશે; દેવતાઓ ખુશ થશે અને વજ્રપાણી પણ અહીં આવ્યો છે.
અસ્યૈવ હસ્તાન્મરણં યદાભવેલ્લાભશ્ચ મે સુંદરિ કીર્તિરુત્તમા । તસ્માદ્યશો ભૂમિતલે જગત્ત્રયે વ્રજામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય
જો એના હાથેથી મારું, સુંદરે, તો એ પણ મારા માટે લાભ અને શ્રેષ્ઠ કીર્તિ છે. તેથી, હું પૃથ્વી અને ત્રણેય લોકમાં યશ મેળવો અને મધુસૂદનના લોકમાં જઈશ.
નૈવં ભીતોસ્મિ ક્ષુબ્ધોસ્મિ ગતોઽહં ગિરિસાનુષુ । પાપાદ્ભીતો ગતઃ કાંતેધર્મં દૃષ્ટ્વા સ્થિતોહ્યહમ્
હું આવું ડરતો નથી; હું માત્ર વિચલિત થયો છું અને પર્વતની ઢાળ પર ગયો છું. પ્રિયે, દુષ્ટોથી ડરીને ગયો હતો, પણ ધર્મ જોઈને સ્થિર રહ્યો છું.
ન જાને પાતકં પૂર્વમન્યજન્મનિ ચાર્જિતમ્ । યેનાહં શૌકરીં યોનિં ગતોઽહં પાપસંચયાત્
મને ખબર નથી કે મેં અગાઉ કે પછલા જન્મમાં કયું પાપ કર્યું, જેના કારણે પાપના સંચયથી હું વરાળની યોનિમાં આવ્યો છું.
ક્ષાલયિષ્યામ્યહં ઘોરં પૂર્વપાતકસંચયમ્ । બાણોદકૈર્મહાઘોરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈર્નિશિતૈઃ શતૈઃ
હું મારા ભૂતકાળના ભયાનક પાપ સંચયને, તીક્ષ્ણ અને પ્રખર એવા બાણોથી, પાણી જેવું ભયાનક બનીને, ધોઈ નાખીશ.
પુત્રાન્પૌત્રાંસ્તુ વારાહિ કન્યાં કુટુંબબાલકમ્ । ગિરિં ગચ્છ ગૃહીત્વા તુ મમ મોહમિમં ત્યજ
વારાહિ, મારા દીકરાઓ, પૌત્રો, દીકરી અને કુટુંબના નાના બાળકોને લઈને પર્વત પર જા અને મારા આ મોહને છોડે દે.
મમસ્નેહં પરિત્યજ્ય હરિરેષ સમાગતઃ । અસ્ય હસ્તાત્પ્રયાસ્યામિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
મારો સ્નેહ છોડીને, કારણ કે હરિ પોતે અહીં આવ્યા છે; હું એના હાથથી વિદાય લઈ, વિષ્ણુના પરમ સ્થાનમાં જઈશ.
દૈવેનાપિ મમાદ્યૈવ સ્વર્ગદ્વારમનુત્તમમ્ । ઉદ્ઘાટિતકપાટં તુ યાસ્યામિ સુમહાદિવમ્
દેવક્રપાથી, આજે જ સ્વર્ગનું શ્રેષ્ઠ દ્વાર, ખુલ્લા દરવાજા સાથે, મારા માટે ખુલ્યું છે; હવે હું એ ઉત્તમ લોકમાં જઈશ.
સુકલોવાચ- તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય શૂકરસ્ય મહાત્મનઃ । ઉવાચ તત્પ્રિયા સખ્યઃ સીદમાનાંતરા તદા
સુકલાએ કહ્યું: એ મહાન આત્માવાળા વરાળના શબ્દો સાંભળી, એની પ્રિય, સખીઓથી ઘેરાઈને, દુઃખથી ભરાઈને એ સમયે બોલી.
શૂકર્યુવાચ- યસ્મિન્યૂથે ભવાન્સ્વામી પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ । મિત્રૈશ્ચ ભ્રાતૃભિશ્ચૈવ અન્યૈઃ સ્વજનબાંધવૈઃ
યે ઝુંડમાં તમે સ્વામી છો, અને તમારા પુત્રો, પૌત્રો, મિત્રો, ભાઈઓ અને બીજા પોતાના લોકો સાથે શોભાયમાન છો—
ત્વયૈવાલંકૃતો યૂથો ભવતા પરિશોભતે । ત્વાં વિનાયં મહાભાગ કીદૃગ્યૂથો ભવિષ્યતિ
માત્ર તમારા કારણે આ ઝુંડ સુંદર લાગે છે, તમારી હાજરીથી બધું તેજસ્વી બને છે; હે મહાન, તમારા વિના આ ઝુંડ કયું રૂપ લેશે?
તવૈવ સ્વબલેનાપિ ગર્જમાનાશ્ચ શૂકરાઃ । વિચરંતિ ગિરૌ કાંત તનયા મમ બાલકાઃ
તમારી પોતાની શક્તિથી બધા વંશના શૂકર ગર્જના કરતા સુંદર પર્વત પર ફરતા રહે છે; મારા બાળકો પણ એમાં રમે છે.
કંદાન્મૂલાન્સુભક્ષંતિ નિર્ભયાસ્તવ તેજસા । દુર્ગેષુ વનકુંજેષુ ગ્રામેષુ નગરેષુ ચ
તમારા પરાક્રમથી મારા બાળકો નિર્ભય થઈને કંદમૂળ ખાય છે—પર્વતના કિલ્લાઓમાં, જંગલના ઝાડીઓમાં, ગામડાંમાં અને શહેરોમાં પણ.
ન કુર્વંતિ ભયં તીવ્રં સિંહાનામિહ પર્વતે । મનુષ્યાણાં મહાબાહો પાલિતાસ્તવ તેજસા
હે મહાબાહુ, તમારા તેજથી રક્ષિત થઈને, મારા બાળકોને અહીં પર્વત પર સિંહો કે મનુષ્યોનો પણ કોઈ ભય રહેતો નથી.
ત્વયા ત્યક્તા અમી સર્વે બાલકા મમ દારકાઃ । દીનાશ્ચૈવાકુલાશ્ચૈવ ભવિષ્યંતિ વિચેતનાઃ
જો તમે તેમને છોડી દો તો મારા બધા બાળકો દુઃખી, વ્યાકુળ અને મૂર્છિત થઈ જશે.
નિત્યમેવ સુખં વર્ત્મ ગત્વા પશ્યંતિ બાલકાઃ । પતિહીના યથા નારી શોભતે નૈવ શોભના
મારા બાળકો હંમેશાં આનંદના માર્ગે ચાલે છે; પણ જેમ પતિ વિના સ્ત્રી સુંદર લાગતી નથી, એમ તમારા વિના આ પણ સુંદર નથી.
અલંકૃતા યથા દિવ્યૈરલંકારૈઃ સકાંચનૈઃ । પરિચ્છદૈ રત્નવસ્ત્રૈઃ પિતૃમાતૃસહોદરૈઃ
જેમ સ્ત્રી દૈવી સોનાના આભૂષણો, રત્નવસ્ત્રો, માતા-પિતા અને ભાઈઓ સાથે શોભાયમાન થાય છે—
શ્વશ્રૂશ્વશુરકૈશ્ચાન્યૈઃ પતિહીના ન ભાતિ સા । ચંદ્રહીના યથા રાત્રી પુત્રહીનં યથા કુલમ્
પણ સાસુ-સસરા અને બીજા સંબંધીઓ હોવા છતાં, પતિ વિના એ સ્ત્રી શોભતી નથી; જેમ ચાંદ્રવિના રાત કે પુત્ર વિના કુટુંબ.
દીપહીનં યથા ગેહં નૈવ ભાતિ કદાચન । ત્વાં વિનાયં તથા યૂથો નૈવ શોભેત માનદ
જેમ દીવો વગરનું ઘર ક્યારેય તેજસ્વી લાગતું નથી, તેમ, હે માન આપનાર, તમારા વિના આ ઝુંડ પણ શોભતું નથી.