તયા સાર્દ્ધં યજેદ્યજ્ઞં તીર્થાનિ વિવિધાનિ ચ । વેદરાજસ્ય વીરસ્ય કાશીશસ્ય મહાત્મનઃ
એમણે પત્ની સાથે યજ્ઞો કર્યા અને અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું; એ કાશીના મહાન આત્માવાળા, વેદોના સ્વામી અને પરાક્રમી રાજા હતા.
સુદેવા નામ વૈ કન્યા સત્યાચારપરાયણા । ઉપયેમે મહારાજ ઇક્ષ્વાકુસ્તાં મહીપતિઃ
સુદેવા નામની એક કન્યા હતી, જે સત્ય અને સારા વર્તનમાં નિષ્ઠાવાન હતી; મહારાજ ઇક્ષ્વાકુએ એ કન્યાને પોતાની પત્ની બનાવી.
સુદેવા ચારુસર્વાંગી સત્યવ્રતપરાયણા । તયા સાર્દ્ધં સ વૈ રાજા જનાનાં પુણ્યનાયકઃ
સુદેવા સર્વ અંગે સુંદર અને સત્યવ્રતામાં નિષ્ઠાવાન હતી; એ સાથે રાજા, જે પુણ્યના નેતા હતા, પ્રજાનું સુખથી પાલન કરતા.
સ રેમે નૃપશાર્દૂલો નિત્યં ચ પ્રિયયા તયા । એકદા તુ મહારાજસ્તયા સાર્દ્ધં વનં યયૌ
એ રાજાઓમાં વાઘ જેવો રાજા હંમેશા પોતાની પ્રિય પત્ની સાથે આનંદ માણતો; એક વખત મહારાજ એના સાથે વનમાં ગયા.
ગંગારણ્યં સમાસાદ્ય મૃગયાં ક્રીડતે સદા । સિંહાન્હત્વા વરાહાંશ્ચ ગજાંશ્ચ મહિષાંસ્તથા
ગંગાના જંગલમાં પહોંચીને એ હંમેશા શિકાર રમતા—સિંહ, વરાહ, હાથી અને મહિષોનો વધ કરતા.
ક્રીડમાનસ્ય તસ્યાગ્રે વરાહશ્ચ સમાગતઃ । બહુશૂકરયૂથેન પુત્રપૌત્રૈરલંકૃતઃ
જ્યારે રાજા શિકારમાં વ્યસ્ત હતા, ત્યારે એક વરાહ પોતાના અનેક સંતાનો અને પૌત્રો સાથે એના સામે આવ્યો.
એકા ચ શૂકરી તસ્ય પ્રિયાપાર્શ્વે પ્રતિષ્ઠિતા । વરાહૈઃ શૂકરૈસ્તસ્ય તમેવ પરિવારિતા
એ વરાહની એક સુંદરી તેની પ્રિયાના બાજુ ઊભી રહી; એ વરાહો અને વરાહણીઓએ તેને ઘેરી લીધો.
દૃષ્ટ્વા ચ રાજરાજેંદ્રં દુર્જયં મૃગયારતમ્ । પર્વતાધારમાશ્રિત્ય ભાર્યયા સહ શૂકરઃ
રાજાઓમાં રાજાને, જે અજેય અને શિકારમાં મગ્ન હતા, જોઈને વરાહે પોતાની પત્ની સાથે પર્વતની તળેટીમાં આશરો લીધો.
તિષ્ઠત્યેકઃ સુવીર્યેણ પુત્રાન્પૌત્રાન્ગુરૂઞ્છિશૂન્ । જ્ઞાત્વા તેષાં મહારાજ મૃગાણાં કદનં મહત્
એ વરાહે મહાન પરાક્રમથી એકલો ઊભો રહ્યો, પોતાના પુત્રો, પૌત્રો, વૃદ્ધો અને નાના બાળકો સાથે; રાજા દ્વારા પ્રાણીઓના મહાવધની જાણકારી હતી.
તાનુવાચ સુતાન્પૌત્રાન્ભાર્યાં તાં ચ સ શૂકરઃ । કોશલાધિપતિર્વીરો મનુપુત્રો મહાબલઃ
એ વરાહે પોતાના પુત્રો, પૌત્રો અને પત્નીને કહ્યું: 'કોશલના પરાક્રમી રાજા, મનુના પુત્ર અને મહાબલી આવી રહ્યા છે—'
ક્રીડતે મૃગયાં કાંતે મૃગાન્સંહરતે બહૂન્ । સ માં દૃષ્ટ્વા મહારાજ એષ્યતે નાત્ર સંશયઃ
'પ્રિયે, એ રાજા શિકારમાં આનંદ લે છે અને અનેક પ્રાણીઓનો વધ કરે છે; મને જોઈને એ ચોક્કસ અહીં આવશે—આમાં શંકા નથી.'
અન્યેષાં લુબ્ધકાનાં મે નાસ્તિ પ્રાણભયં ધ્રુવમ્ । મમરૂપં નૃપો દૃષ્ટ્વા ક્ષમાં નૈવ કરિષ્યતિ
'બીજા શિકારીઓથી તો મને જીવનું કોઈ ભય નથી; પણ રાજા મને જોઈને દયા નહીં કરે.'
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટો બાણપાણિર્ધનુર્દ્ધરઃ । શ્વભિર્યુક્તો મહાતેજા લુબ્ધકૈઃ પરિવારિતઃ
મોટા આનંદથી ભરાઈને, ધનુષ્ય હાથમાં લઈને તેજસ્વી બાણપાણી, શ્વાનો સાથે જોડાઈને અને શિકારીઓથી ઘેરાયેલો હતો.
પ્રિયે કરિષ્યતે ઘાતં મમાપ્યેવં ન સંશયઃ
પ્રિયે, એ નિશ્ચિતપણે મને પણ મારી નાખશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
શૂકર્યુવાચ- યદાયદા પશ્યસિ લુબ્ધકાન્બહૂન્મહાવને કાંત સમાયુધાન્બહૂન્ । એતૈસ્તુ પુત્રૈર્મમપૌત્રકૈઃ સમં દૂરં નુ ભો યાસિ પલાયમાનઃ
માદા વરાળીએ કહ્યું: પ્રિય, જ્યારે તું મોટા જંગલમાં ઘણા સજ્જ શિકારીઓને જુએ છે, ત્યારે મારા આ દીકરાઓ અને પૌત્રો સાથે તું એમના સાથે દૂર ભાગી કેમ જાય છે?
ત્યક્ત્વા સુધૈર્યં બલપૌરુષં મહન્મહાભયેનાપિ વિષણ્ણચેતનઃ । દૃષ્ટ્વા નૃપેંદ્રં પુરુષોત્તમોત્તમં કરોષિ કિં કાંત વદસ્વકારણમ્
પ્રિય, તું શાંતિ, બળ અને પુરુષાર્થ બધું છોડીને, મોટા ભયથી મનથી દુઃખી થઈ જાય છે; રાજાને, શ્રેષ્ઠ પુરુષને જોઈને તું શું કરે છે? મને કારણ કહો.
તસ્યાસ્તુ વાક્યં સનિશમ્ય કોલ ઉવાચ તાં શૂકરરાજઉત્તરમ્ । યદર્થભીતોસ્મિ સુલુબ્ધકાત્પ્રિયે દૃષ્ટ્વા ગતો દૂર નિશમ્યશૂકરાન્
એના શબ્દો સાંભળી વરાળ રાજાએ કહ્યું: પ્રિયે, હું ક્રૂર શિકારીથી ડરે છું; એને જોઈને અને વરાળોના રડવાનો અવાજ સાંભળી હું દૂર ચાલ્યો ગયો છું.
સુલુબ્ધકાઃ પાપકરાઃ શઠાઃ પ્રિયે કુર્વંતિ પાપં ગિરિદુર્ગકંદરે । સદૈવ દુષ્ટા બહુપાપચિંતકા જાતાશ્ચ સર્વે પરિપાપિનાં કુલે
પ્રિયે, એ ક્રૂર શિકારીઓ દુષ્ટ અને કપટી છે; પર્વતની ગુફાઓમાં પાપ કરે છે. એ હંમેશા ખરાબ, અનેક પાપમાં લાગેલા અને બધા પાપી કુળમાં જન્મેલા છે.
તેષાં હિ હસ્તાન્મરણાદ્બિભેમિ મૃતોપિ યાસ્યામિ પુનશ્ચ પાપમ્ । દૂરં ગિરિં પર્વતકંદરં ચ વ્રજામિ કાંતે અપમૃત્યુભીતઃ
હું ખરેખર એમના હાથેથી મૃત્યુને ડરું છું; જો હું મરી પણ જાઉં, તો ફરી પાપમાં પડીશ. અકાળમૃત્યુના ભયથી, પ્રિયે, હું પર્વતો અને ગુફાઓમાં દૂર જાઉં છું.
અયં હિ પુણ્યો નરનાથ આગતો વિશ્વાધિકઃ કેશવરૂપ ભૂપઃ । યુદ્ધં કરિષ્યે સમરે મહાત્મના સાર્દ્ધં પ્રિયે પૌરુષવિક્રમેણ
આ પુણ્યશાળી મનુષ્યરાજા, બધાથી શ્રેષ્ઠ, કેશવરૂપે અહીં આવ્યો છે. પ્રિયે, હું આ મહાન આત્માવાળા સાથે યુદ્ધમાં પુરુષાર્થપૂર્વક લડીશ.
જેષ્યામિ ભૂપં યદિ સ્વેન તેજસા ભોક્ષ્યામિ કીર્તિં ત્વતુલાં પૃથિવ્યામ્ । તેનાહતો વીરવરેણ સંગરે યાસ્યામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય
જો હું મારા પોતાના બળથી રાજાને જીતું, તો પૃથ્વી પર અમાપ કીર્તિ મેળવો; અને જો યુદ્ધમાં એ મહાન વીરના હાથથી મારું, તો હું મધુસૂદનના લોકમાં જઈશ.
મમાંગભૂતેન પલેનમેદસા તૃપ્તિં પરાં યાસ્યતિ ભૂમિનાથઃ । તૃપ્તા ભવિષ્યંતિ સુલોકદેવતા અસ્માદયંચાગતો વજ્રપાણિઃ
મારા શરીર અને લોહીથી ભૂમિનાથને પરમ સંતોષ મળશે; દેવતાઓ ખુશ થશે અને વજ્રપાણી પણ અહીં આવ્યો છે.
અસ્યૈવ હસ્તાન્મરણં યદાભવેલ્લાભશ્ચ મે સુંદરિ કીર્તિરુત્તમા । તસ્માદ્યશો ભૂમિતલે જગત્ત્રયે વ્રજામિ લોકં મધુસૂદનસ્ય
જો એના હાથેથી મારું, સુંદરે, તો એ પણ મારા માટે લાભ અને શ્રેષ્ઠ કીર્તિ છે. તેથી, હું પૃથ્વી અને ત્રણેય લોકમાં યશ મેળવો અને મધુસૂદનના લોકમાં જઈશ.
નૈવં ભીતોસ્મિ ક્ષુબ્ધોસ્મિ ગતોઽહં ગિરિસાનુષુ । પાપાદ્ભીતો ગતઃ કાંતેધર્મં દૃષ્ટ્વા સ્થિતોહ્યહમ્
હું આવું ડરતો નથી; હું માત્ર વિચલિત થયો છું અને પર્વતની ઢાળ પર ગયો છું. પ્રિયે, દુષ્ટોથી ડરીને ગયો હતો, પણ ધર્મ જોઈને સ્થિર રહ્યો છું.
ન જાને પાતકં પૂર્વમન્યજન્મનિ ચાર્જિતમ્ । યેનાહં શૌકરીં યોનિં ગતોઽહં પાપસંચયાત્
મને ખબર નથી કે મેં અગાઉ કે પછલા જન્મમાં કયું પાપ કર્યું, જેના કારણે પાપના સંચયથી હું વરાળની યોનિમાં આવ્યો છું.
ક્ષાલયિષ્યામ્યહં ઘોરં પૂર્વપાતકસંચયમ્ । બાણોદકૈર્મહાઘોરૈઃ સુતીક્ષ્ણૈર્નિશિતૈઃ શતૈઃ
હું મારા ભૂતકાળના ભયાનક પાપ સંચયને, તીક્ષ્ણ અને પ્રખર એવા બાણોથી, પાણી જેવું ભયાનક બનીને, ધોઈ નાખીશ.
પુત્રાન્પૌત્રાંસ્તુ વારાહિ કન્યાં કુટુંબબાલકમ્ । ગિરિં ગચ્છ ગૃહીત્વા તુ મમ મોહમિમં ત્યજ
વારાહિ, મારા દીકરાઓ, પૌત્રો, દીકરી અને કુટુંબના નાના બાળકોને લઈને પર્વત પર જા અને મારા આ મોહને છોડે દે.
મમસ્નેહં પરિત્યજ્ય હરિરેષ સમાગતઃ । અસ્ય હસ્તાત્પ્રયાસ્યામિ તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
મારો સ્નેહ છોડીને, કારણ કે હરિ પોતે અહીં આવ્યા છે; હું એના હાથથી વિદાય લઈ, વિષ્ણુના પરમ સ્થાનમાં જઈશ.
દૈવેનાપિ મમાદ્યૈવ સ્વર્ગદ્વારમનુત્તમમ્ । ઉદ્ઘાટિતકપાટં તુ યાસ્યામિ સુમહાદિવમ્
દેવક્રપાથી, આજે જ સ્વર્ગનું શ્રેષ્ઠ દ્વાર, ખુલ્લા દરવાજા સાથે, મારા માટે ખુલ્યું છે; હવે હું એ ઉત્તમ લોકમાં જઈશ.
સુકલોવાચ- તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય શૂકરસ્ય મહાત્મનઃ । ઉવાચ તત્પ્રિયા સખ્યઃ સીદમાનાંતરા તદા
સુકલાએ કહ્યું: એ મહાન આત્માવાળા વરાળના શબ્દો સાંભળી, એની પ્રિય, સખીઓથી ઘેરાઈને, દુઃખથી ભરાઈને એ સમયે બોલી.