પિબસ્વ પાનં ભુંક્ષ્વ ત્વં સ્વપ્રદત્તં હિ પૂર્વકમ્ । કસ્ય ભર્તા સુતાઃ કસ્ય કસ્ય સ્વજનબાંધવાઃ
જે પીવાનું છે તે પી, જે તને અગાઉ મળ્યું છે તે ખા; કોણે કોને પતિ, કોણે કોને સંતાન, કોણે કોને સગા-સંબંધીઓ?
કઃ કસ્ય નાસ્તિ સંસારે સંબંધઃ કેન ચૈવ હિ । ભક્ષ્યતે ભુજ્યતે બાલે સંસારસ્ય હિ તત્ફલમ્
આ સંસારમાં કોણ કોનો છે? અને સંબંધ કોણે બનાવ્યો છે? બાલા, અહીં ખવાય છે અને ખાધા જાય છે, એ જ સંસારનું ફળ છે.
મૃતે પ્રાણિનિ કોઽશ્નાતિ કો હિ પશ્યતિ તત્ફલમ્ । પીયતે ભુજ્યતે બાલે એતત્સંસારતઃ ફલમ્
જ્યારે જીવ મરે છે, ત્યારે કોણ ખાય છે, કોણ એ ફળ જુએ છે? બાલા, એ ખવાય છે અને પીવામાં આવે છે; એ જ સંસારનું ફળ છે.
સુકલોવાચ- ભવતીભિઃ પ્રયુક્તં યત્તન્ન સ્યાદ્વેદસંમતમ્ । યાતુ ભર્તુઃ પૃથગ્ભૂતા તિષ્ઠત્યેકા સદૈવ હિ
સુકલા બોલી: 'તમે જે કહ્યું તે વેદ મુજબ સાચું નથી; પતિથી અલગ થયેલી સ્ત્રીએ હંમેશા એકલી જ રહેવું જોઈએ.'
પાપભૂતા ભવેન્નારી તાં ન મન્યંતિ સજ્જનાઃ । ભર્તુઃ સાર્ધં સદા સખ્યો દૃષ્ટો વેદેષુ સર્વદા
જે સ્ત્રી આવું કરે તે પાપી બને છે, અને સજ્જન લોકો તેને માનતા નથી. વેદોમાં હંમેશા સ્ત્રીને પતિ સાથે રહેતી બતાવવામાં આવી છે.
સંબંધઃ પુણ્યસંસર્ગાજ્જાયતે નાત્ર સંશયઃ । નારીણાં ચ સદા તીર્થં ભર્તા શાસ્ત્રેષુ પઠ્યતે
સંબંધ સદગુણના સંપર્કથી જ ઊપજે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને સ્ત્રીઓ માટે પતિ હંમેશા શાસ્ત્રોમાં તીર્થરૂપ ગણાયો છે.
તમેવાવાહયેન્નિત્યં વાચા કાયેન કર્મભિઃ । મનસા પૂજયેન્નિત્યં ભાવસત્યેન તત્પરા
એમને હંમેશા બોલવાથી, શરીરે અને કર્મોથી આવાહન કરવું જોઈએ; મનથી હંમેશા ભક્તિપૂર્વક અને સાચા ભાવથી પૂજા કરવી જોઈએ.
ભર્તુઃ પાર્શ્વં મહાતીર્થં દક્ષિણાંગં સદૈવ હિ । તમાશ્રિત્ય યદા નારી ગૃહસ્થા પરિવર્ત્તયેત્
પતિનું બાજુ એ મહાન તીર્થ છે, હંમેશા જમણું બાજુ પવિત્ર માનવું; જ્યારે ગૃહસ્થ સ્ત્રી પતિનો આશરો લઈને ફરતી હોય છે—
યજતે દાનપુણ્યૈશ્ચ તસ્ય દાનસ્ય યત્ફલમ્ । વારાણસ્યાં ચ ગંગાયાં યત્ફલં ન ચ પુષ્કરે
યજ્ઞ અને દાનથી જે ફળ મળે છે, દાનનું પુણ્ય, વારાણસીમાં, ગંગા કાંઠે કે પુષ્કરમાં જે ફળ મળે છે—
દ્વારકાયાં ન ચાવન્ત્યાં કેદારે શશિભૂષણે । લભતે નૈવ સા નારી યજમાના સદા કિલ
દ્વારકા, અવંતિ કે ચંદ્રપ્રિય કેદારમાં પણ, એવી સ્ત્રીને—even જો તે હંમેશા યજ્ઞ કરે—એ ફળ ક્યારેય મળતું નથી.
તાદૃશં ફલમેવં સા ન પ્રાપ્નોતિ કદા સખિ । સુમુખં પુત્રસૌભાગ્યં સ્નાનં દાનં ચ ભૂષણમ્
એવું ફળ, સખી, તેને ક્યારેય મળતું નથી: સુંદર મુખ, પુત્રસૌભાગ્ય, સ્નાન, દાન અને શૃંગાર—
વસ્ત્રાલંકારસૌભાગ્યં રૂપં તેજઃ ફલં સદા । યશઃ કીર્તિમવાપ્નોતિ ગુણં ચ વરવર્ણિની
વસ્ત્ર અને આભૂષણનું સૌભાગ્ય, રૂપ, તેજ અને હંમેશા ફળ; એ સુંદર વર્ણવાળી સ્ત્રીને યશ, કીર્તિ અને ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે.
ભર્તુઃ પ્રસાદાત્સર્વં ચ લભતે નાત્ર સંશયઃ । વિદ્યમાને યદા કાંતે અન્યં ધર્મં કરોતિ યા
પતિની કૃપાથી બધું જ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; પણ જ્યારે પતિ હાજર હોય ત્યારે કોઈ બીજું ધર્મ કરે—
નિષ્ફલં જાયતે તસ્યાઃ પુંશ્ચલી પરિકથ્યતે । નારીણાં યૌવનં રૂપમવતારં સ્મૃતં ધ્રુવમ્
તો એનું બધું વ્યર્થ જાય છે; એ સ્ત્રી પાપી કહેવાય છે. સ્ત્રીઓ માટે યુવાની અને રૂપ ખરેખર પૃથ્વી પર અવતરણ માનવામાં આવે છે.
એકસ્યાપિ હિ ભર્તુશ્ચ તસ્યાર્થે ભૂમિમંડલે । સુપુત્રા સુયશા નારી પરિકથ્યેત વૈ સદા
ફક્ત એક જ પતિ માટે પણ, પૃથ્વી પર એવી સ્ત્રી હંમેશા સુપુત્ર અને સુયશવાળી કહેવાય છે.
તુષ્ટે ભર્તરિ સંસારે દૃશ્યા નારી ન સંશયઃ । પતિહીના ભવેન્નારી ભવેત્સા ભૂમિમંડલે
પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે જ આ સંસારમાં સ્ત્રીનું મહાત્મ્ય દેખાય છે—આમાં શંકા નથી; પણ પતિ વિના સ્ત્રી પૃથ્વી પર એવી જ બની જાય છે.
કુતસ્તસ્યાઃ સુખં રૂપં યશઃ કીર્તિઃ સુતા ભુવિ । સુદૌર્ભાગ્યં મહદ્દુઃખં સંસારે પરિભુજ્યતે
એવી સ્ત્રીને સુખ, રૂપ, યશ, કીર્તિ કે પુત્ર ક્યાંથી મળે? એ સંસારમાં મહા દુર્ભાગ્ય અને મોટું દુઃખ ભોગવે છે.
પાપભાગા ભવેત્સા ચ દુઃખાચારા સદૈવ હિ । તુષ્ટે ભર્તરિ તસ્યાસ્તુ તુષ્ટાઃ સર્વાશ્ચ દેવતાઃ
એ પાપમાં ભાગીદારી અને હંમેશા દુઃખમય જીવન જીવે છે; પણ પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે સર્વ દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે.
તુષ્ટે ભર્તરિ તુષ્યંતિ ઋષયો દેવમાનવાઃ । ભર્તા નાથો ગુરુર્ભર્તા દેવતા દૈવતૈઃ સહ
પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે ઋષિ, દેવ અને મનુષ્યો પણ પ્રસન્ન થાય છે; પતિ રક્ષક છે, પતિ ગુરુ છે, પતિ દેવતાઓ સાથે દેવ છે.
ભર્તા તીર્થશ્ચ પુણ્યશ્ચ નારીણાં નૃપનંદન । શૃંગારં ભૂષણં રૂપં વર્ણં સૌગંધમેવ ચ
પતિ સ્ત્રીઓ માટે તીર્થ અને પુણ્ય છે, રાજાનંદ; એ જ શૃંગાર, આભૂષણ, રૂપ, વર્ણ અને સુગંધ છે.
કૃત્વા સા તિષ્ઠતે નિત્યં વર્જયિત્વા સુપર્વસુ । શૃંગારૈર્ભૂષણૈઃ સા તુ શુશુભે સા યદા પતિઃ
એ રીતે કરીને, એ હંમેશા રહે છે—માત્ર શુભ દિવસો સિવાય; પતિ હાજર હોય ત્યારે એ શૃંગાર અને આભૂષણથી ઉજવાય છે.
પત્યાવિના ભવત્યેવં ક્ષીરં સર્પમુખે યથા । ભર્તુરર્થે મહાભાગા સુવ્રતા ચારુમંગલા
પતિ વિના, સ્ત્રીનું જીવન એ રીતે બની જાય છે જેમ કે દૂધ સાપના મોઢે; પણ પતિ માટે એ મહાસૌભાગ્યશાળી, સદાચારવાળી અને શુભમંગલવાળી બને છે.
ગતે ભર્તરિ યા નારી શૃંગારં કુરુતે યદિ । રૂપં વર્ણં ચ તત્સર્વં શવરૂપેણ જાયતે
પતિ દૂર હોય ત્યારે જો સ્ત્રી શૃંગાર કરે, તો એનું રૂપ અને વર્ણ બધું શવ જેવું થઇ જાય છે.
વદંતિ ભૂતલે લોકાઃ પુંશ્ચલીયં ન સંશયઃ । તસ્માદ્ભર્તુર્વિયુક્તા યા નાર્યાઃ શૃણુત ભૂતલે
પૃથ્વી પર લોકો કહે છે—'એ પાપી સ્ત્રી છે'—આમાં શંકા નથી; તેથી પતિથી વિયુક્ત સ્ત્રીઓ વિશે પૃથ્વી પર સાંભળો.
ઇચ્છંત્યા વૈ મહાસૌખ્યં ભવિતવ્યં કદાચન । સુજાયાયાઃ પરો ધર્મો ભર્તા શાસ્ત્રેષુ ગીયતે
મહાન આનંદ મેળવવાની ઇચ્છા હોય તો, શ્રેષ્ઠ સુખ એ જ છે; શાસ્ત્રોમાં સજ્ઞાન સ્ત્રી માટે પતિને સર્વોચ્ચ ધર્મ ગણાયો છે.
તસ્માદ્વૈ શાશ્વતો ધર્મો ન ત્યાજ્યો ભાર્યયા કિલ । એવં ધર્મં વિજાનામિ કથં ભર્તા પરિત્યજેત્
આથી, આ શાશ્વત ધર્મ પત્નીએ ક્યારેય છોડવો નહીં; આવો ધર્મ જાણીને, પત્ની પતિને કેમ ત્યજી શકે?
ઇત્યર્થે શ્રૂયતે સખ્ય ઇતિહાસઃ પુરાતનઃ । સુદેવાયાશ્ચ ચરિતં સુપુણ્યં પાપનાશનમ્
આ વિષયમાં એક પ્રાચીન કથા કહેવામાં આવે છે—સુદેવા નું પુણ્યમય અને પાપ નાશક જીવનચરિત્ર.
દ્વિચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ સખ્ય ઊચુઃ- સુદેવા કા ત્વયા પ્રોક્તા કિમાચારા વદસ્વ નઃ । ત્વયા પ્રોક્તં મહાભાગે વદ નઃ સત્યમેવ ચ
મિત્રોએ પૂછ્યું: તું જે સુદેવા નું નામ લીધું, એ કોણ છે? એનું વર્તન અમને કહો; મહાભાગ્યવતી, તું જે કહ્યું એ સાચું અમને સ્પષ્ટ કહી દે.
સુકલોવાચ- અયોધ્યાયાં મહારાજઃ સ આસીદ્ધર્મકોવિદઃ । મનુપુત્રો મહાભાગઃ સર્વધર્માર્થતત્પરઃ
સુકલા બોલી: અયોધ્યામાં એક રાજા હતા, જે ધર્મના જાણકાર અને મનુના પુત્ર હતા, બધા ધર્મકર્મમાં તત્પર અને ભાગ્યશાળી.
ઇક્ષ્વાકુર્નામ સર્વજ્ઞો દેવબ્રાહ્મણપૂજકઃ । તસ્ય ભાર્યા સદા પુણ્યા પતિવ્રતપરાયણા
તેનું નામ ઇક્ષ્વાકુ હતું, જે સર્વજ્ઞ અને દેવ-બ્રાહ્મણોની પૂજા કરનાર હતા; તેમની પત્ની હંમેશા પુણ્યવંતી અને પતિવ્રતામાં નિષ્ઠાવાન હતી.