રોદમાના દિવારાત્રૌ નિદ્રા લેભે ન વૈ નિશિ । ક્ષુધાં ન વિંદતે રાજન્દુઃખેન વિદલીકૃતા
દિવસ-રાત રડતી, રાતે ઊંઘ નહોતી આવતી, અને દુઃખથી પીડાયેલી હોવાથી ભૂખ પણ લાગતી નહોતી.
અથ સખ્યઃ સમાયાતાઃ પપ્રચ્છુઃ સુકલાં તદા । સુકલે ચારુસર્વાંગિ કસ્માદ્રોદિષિ સંપ્રતિ
પછી સખીઓ આવી અને સુકલા ને પૂછ્યું: 'સુંદર અંગવાળી સુકલા, તું હવે કેમ રડી રહી છે?'
તતસ્ત્વં કારણં બ્રૂહિ દુઃખસ્યાસ્ય વરાનને । સુકલોવાચ- સ માં ત્યક્ત્વા ગતો ભર્તા ધર્માર્થં ધર્મતત્પરઃ
'હવે તું આ દુઃખનું કારણ કહો, સુંદર મુખવાળી.' સુકલા બોલી: 'મારો પતિ ધર્મમાં તત્પર રહીને મને છોડી ધર્મ માટે ચાલ્યો ગયો છે.'
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન અટતે મેદિનીં તતઃ । માં ત્યક્ત્વા સ ગતઃ સ્વામી નિર્દોષાં પાપવર્જિતામ્
તીર્થયાત્રાના બહાને, મારા નિર્દોષ અને પાપરહિત હોવા છતાં, મારા પતિએ મને છોડી પૃથ્વી પર ફરવા નીકળી ગયો છે.
અહં સાધ્વી સમાચારા સદા પુણ્યા પતિવ્રતા । માં ત્યક્ત્વા સ ગતો ભર્તા તીર્થ સાધનતત્પરઃ
હું સદા સારા વર્તનવાળી, પવિત્ર અને પતિવ્રતા છું; છતાં મારા પતિ તીર્થસાધનામાં તત્પર રહીને મને છોડી ગયા છે.
તેનાહં દુઃખિતા સખ્યો વિયોગેનાતિ પીડિતા । જીવનાશો વરં શ્રેષ્ઠો વરં વૈ વિષભક્ષણમ્
મિત્રો, આથી હું ખૂબ દુઃખી છું, વિયોગથી ખૂબ પીડાયેલી છું; મૃત્યુ શ્રેષ્ઠ છે, કે ઝેર પીવું પણ સારું છે.
વરમગ્નિપ્રવેશશ્ચ વરં કાયવિનાશનમ્ । નારીં પ્રિયાં પરિત્યજ્ય ભર્તા યાતિ સુનિષ્ઠુરઃ
અગ્નિમાં પ્રવેશવું કે દેહનો નાશ કરવો પણ સારું, કારણ કે જે પતિ પોતાની પ્રિય પત્નીને છોડી જાય છે, તે ખરેખર નિષ્ઠુર છે.
ભર્તૃત્યાગો વરં નૈવ પ્રાણત્યાગો વરં સખિ । વિયોગં ન સમર્થાહં સહિતું નિત્યદારુણમ્
પતિને છોડી દેવું યોગ્ય નથી, પણ પ્રાણ ત્યાગવો શ્રેષ્ઠ છે, સખી; હું સતત વિયોગનું દુઃખ સહન કરી શકતી નથી.
તેનાહં દુઃખિતા સખ્યો વિયોગેનાપિ નિત્યશઃ । સખ્ય ઊચુઃ- તીર્થયાત્રાં ગતો ભર્તા પુનરેષ્યતિ તે પતિઃ
મિત્રો, આથી હું હંમેશા વિયોગથી દુઃખી છું.' સખીઓએ કહ્યું: 'તારો પતિ તીર્થયાત્રાએ ગયો છે, તે પાછો આવશે.'
વૃથા શોષયસે કાયં વૃથાશોકં કરોષિ વૈ । વૃથા ત્વં તપ્યસે બાલે વૃથા ભોગાન્પરિત્યજેઃ
તું વ્યર્થ શરીર સુકાવી રહી છે, વ્યર્થ દુઃખ કરી રહી છે; તું નિષ્ફળે પોતાને પીડાવું છે, બાલા, અને વ્યર્થ આનંદો ત્યજી રહી છે.
પિબસ્વ પાનં ભુંક્ષ્વ ત્વં સ્વપ્રદત્તં હિ પૂર્વકમ્ । કસ્ય ભર્તા સુતાઃ કસ્ય કસ્ય સ્વજનબાંધવાઃ
જે પીવાનું છે તે પી, જે તને અગાઉ મળ્યું છે તે ખા; કોણે કોને પતિ, કોણે કોને સંતાન, કોણે કોને સગા-સંબંધીઓ?
કઃ કસ્ય નાસ્તિ સંસારે સંબંધઃ કેન ચૈવ હિ । ભક્ષ્યતે ભુજ્યતે બાલે સંસારસ્ય હિ તત્ફલમ્
આ સંસારમાં કોણ કોનો છે? અને સંબંધ કોણે બનાવ્યો છે? બાલા, અહીં ખવાય છે અને ખાધા જાય છે, એ જ સંસારનું ફળ છે.
મૃતે પ્રાણિનિ કોઽશ્નાતિ કો હિ પશ્યતિ તત્ફલમ્ । પીયતે ભુજ્યતે બાલે એતત્સંસારતઃ ફલમ્
જ્યારે જીવ મરે છે, ત્યારે કોણ ખાય છે, કોણ એ ફળ જુએ છે? બાલા, એ ખવાય છે અને પીવામાં આવે છે; એ જ સંસારનું ફળ છે.
સુકલોવાચ- ભવતીભિઃ પ્રયુક્તં યત્તન્ન સ્યાદ્વેદસંમતમ્ । યાતુ ભર્તુઃ પૃથગ્ભૂતા તિષ્ઠત્યેકા સદૈવ હિ
સુકલા બોલી: 'તમે જે કહ્યું તે વેદ મુજબ સાચું નથી; પતિથી અલગ થયેલી સ્ત્રીએ હંમેશા એકલી જ રહેવું જોઈએ.'
પાપભૂતા ભવેન્નારી તાં ન મન્યંતિ સજ્જનાઃ । ભર્તુઃ સાર્ધં સદા સખ્યો દૃષ્ટો વેદેષુ સર્વદા
જે સ્ત્રી આવું કરે તે પાપી બને છે, અને સજ્જન લોકો તેને માનતા નથી. વેદોમાં હંમેશા સ્ત્રીને પતિ સાથે રહેતી બતાવવામાં આવી છે.
સંબંધઃ પુણ્યસંસર્ગાજ્જાયતે નાત્ર સંશયઃ । નારીણાં ચ સદા તીર્થં ભર્તા શાસ્ત્રેષુ પઠ્યતે
સંબંધ સદગુણના સંપર્કથી જ ઊપજે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને સ્ત્રીઓ માટે પતિ હંમેશા શાસ્ત્રોમાં તીર્થરૂપ ગણાયો છે.
તમેવાવાહયેન્નિત્યં વાચા કાયેન કર્મભિઃ । મનસા પૂજયેન્નિત્યં ભાવસત્યેન તત્પરા
એમને હંમેશા બોલવાથી, શરીરે અને કર્મોથી આવાહન કરવું જોઈએ; મનથી હંમેશા ભક્તિપૂર્વક અને સાચા ભાવથી પૂજા કરવી જોઈએ.
ભર્તુઃ પાર્શ્વં મહાતીર્થં દક્ષિણાંગં સદૈવ હિ । તમાશ્રિત્ય યદા નારી ગૃહસ્થા પરિવર્ત્તયેત્
પતિનું બાજુ એ મહાન તીર્થ છે, હંમેશા જમણું બાજુ પવિત્ર માનવું; જ્યારે ગૃહસ્થ સ્ત્રી પતિનો આશરો લઈને ફરતી હોય છે—
યજતે દાનપુણ્યૈશ્ચ તસ્ય દાનસ્ય યત્ફલમ્ । વારાણસ્યાં ચ ગંગાયાં યત્ફલં ન ચ પુષ્કરે
યજ્ઞ અને દાનથી જે ફળ મળે છે, દાનનું પુણ્ય, વારાણસીમાં, ગંગા કાંઠે કે પુષ્કરમાં જે ફળ મળે છે—
દ્વારકાયાં ન ચાવન્ત્યાં કેદારે શશિભૂષણે । લભતે નૈવ સા નારી યજમાના સદા કિલ
દ્વારકા, અવંતિ કે ચંદ્રપ્રિય કેદારમાં પણ, એવી સ્ત્રીને—even જો તે હંમેશા યજ્ઞ કરે—એ ફળ ક્યારેય મળતું નથી.
તાદૃશં ફલમેવં સા ન પ્રાપ્નોતિ કદા સખિ । સુમુખં પુત્રસૌભાગ્યં સ્નાનં દાનં ચ ભૂષણમ્
એવું ફળ, સખી, તેને ક્યારેય મળતું નથી: સુંદર મુખ, પુત્રસૌભાગ્ય, સ્નાન, દાન અને શૃંગાર—
વસ્ત્રાલંકારસૌભાગ્યં રૂપં તેજઃ ફલં સદા । યશઃ કીર્તિમવાપ્નોતિ ગુણં ચ વરવર્ણિની
વસ્ત્ર અને આભૂષણનું સૌભાગ્ય, રૂપ, તેજ અને હંમેશા ફળ; એ સુંદર વર્ણવાળી સ્ત્રીને યશ, કીર્તિ અને ગુણ પ્રાપ્ત થાય છે.
ભર્તુઃ પ્રસાદાત્સર્વં ચ લભતે નાત્ર સંશયઃ । વિદ્યમાને યદા કાંતે અન્યં ધર્મં કરોતિ યા
પતિની કૃપાથી બધું જ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; પણ જ્યારે પતિ હાજર હોય ત્યારે કોઈ બીજું ધર્મ કરે—
નિષ્ફલં જાયતે તસ્યાઃ પુંશ્ચલી પરિકથ્યતે । નારીણાં યૌવનં રૂપમવતારં સ્મૃતં ધ્રુવમ્
તો એનું બધું વ્યર્થ જાય છે; એ સ્ત્રી પાપી કહેવાય છે. સ્ત્રીઓ માટે યુવાની અને રૂપ ખરેખર પૃથ્વી પર અવતરણ માનવામાં આવે છે.
એકસ્યાપિ હિ ભર્તુશ્ચ તસ્યાર્થે ભૂમિમંડલે । સુપુત્રા સુયશા નારી પરિકથ્યેત વૈ સદા
ફક્ત એક જ પતિ માટે પણ, પૃથ્વી પર એવી સ્ત્રી હંમેશા સુપુત્ર અને સુયશવાળી કહેવાય છે.
તુષ્ટે ભર્તરિ સંસારે દૃશ્યા નારી ન સંશયઃ । પતિહીના ભવેન્નારી ભવેત્સા ભૂમિમંડલે
પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે જ આ સંસારમાં સ્ત્રીનું મહાત્મ્ય દેખાય છે—આમાં શંકા નથી; પણ પતિ વિના સ્ત્રી પૃથ્વી પર એવી જ બની જાય છે.
કુતસ્તસ્યાઃ સુખં રૂપં યશઃ કીર્તિઃ સુતા ભુવિ । સુદૌર્ભાગ્યં મહદ્દુઃખં સંસારે પરિભુજ્યતે
એવી સ્ત્રીને સુખ, રૂપ, યશ, કીર્તિ કે પુત્ર ક્યાંથી મળે? એ સંસારમાં મહા દુર્ભાગ્ય અને મોટું દુઃખ ભોગવે છે.
પાપભાગા ભવેત્સા ચ દુઃખાચારા સદૈવ હિ । તુષ્ટે ભર્તરિ તસ્યાસ્તુ તુષ્ટાઃ સર્વાશ્ચ દેવતાઃ
એ પાપમાં ભાગીદારી અને હંમેશા દુઃખમય જીવન જીવે છે; પણ પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે સર્વ દેવતાઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે.
તુષ્ટે ભર્તરિ તુષ્યંતિ ઋષયો દેવમાનવાઃ । ભર્તા નાથો ગુરુર્ભર્તા દેવતા દૈવતૈઃ સહ
પતિ પ્રસન્ન હોય ત્યારે ઋષિ, દેવ અને મનુષ્યો પણ પ્રસન્ન થાય છે; પતિ રક્ષક છે, પતિ ગુરુ છે, પતિ દેવતાઓ સાથે દેવ છે.
ભર્તા તીર્થશ્ચ પુણ્યશ્ચ નારીણાં નૃપનંદન । શૃંગારં ભૂષણં રૂપં વર્ણં સૌગંધમેવ ચ
પતિ સ્ત્રીઓ માટે તીર્થ અને પુણ્ય છે, રાજાનંદ; એ જ શૃંગાર, આભૂષણ, રૂપ, વર્ણ અને સુગંધ છે.