પ્રહૃષ્ટચેતસઃ સખ્યઃ સ્વસ્થાનં પરિજગ્મિરે । ગતાસુ તાસુ સર્વાસુ સખીષુ દ્વિજસત્તમઃ
એની ખુશ સખીઓ પણ પોતપોતાના ઘરે પરત ગઈ; બધાજ સખીઓ જતા, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ત્યાં રહ્યો.
રેમે ત્વંગસ્તયા સાર્ધં પ્રિયયા ભાર્યયા સહ । તસ્યામુત્પાદ્ય તનયં સર્વલક્ષણસંયુતમ્
એણે પોતાની પ્રિય પત્ની સુનીથાસાથે આનંદ માણ્યો; એમાંથી એક સર્વલક્ષણયુક્ત પુત્ર જન્મ્યો.
ચકાર નામ તસ્યૈવ વેનાખ્યં તનયસ્ય હિ । વવૃધે સ મહાતેજાઃ સુનીથાતનયસ્તદા
એ પુત્રને એણે વેણ નામ આપ્યું; સુનીથાનો એ પુત્ર, મહાન તેજવાળો, ત્યારે વધતો ગયો.
વેદશાસ્ત્રમધીત્યૈવ ધનુર્વેદં ગુણાન્વિતમ્ । સર્વાસામપિ મેધાવી વિદ્યાનાં પારમેયિવાન્
એણે વેદ-શાસ્ત્રો અને ગુણયુક્ત ધનુર્વેદ શીખ્યા; એ બધામાં સૌથી બુદ્ધિશાળી બની, દરેક વિદ્યા પર પારંગત થયો.
અંગસ્ય તનયો વેનઃ શિષ્ટાચારેણ વર્તતે । સ વેનો બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠઃ ક્ષત્ત્રાચારપરોઽભવત્
અંગનો પુત્ર વેણ શ્રેષ્ઠ આચારમાં ચાલતો; હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એ વેણ ક્ષત્રિય ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન રહ્યો.
દિવિ ચેંદ્રો યથા ભાતિ સર્વતેજઃસમન્વિતઃ । ભાત્યેવં તુ મહાપ્રાજ્ઞઃ સ્વબલેન પરાક્રમૈઃ
જેમ ઇન્દ્ર સ્વર્ગમાં સર્વ તેજથી ઉજવાય છે, તેમ એ મહાન બુદ્ધિશાળી પોતાનાં બળ અને પરાક્રમથી તેજસ્વી લાગતો.
ચાક્ષુષસ્યાંતરે પ્રાપ્તે વૈવસ્વતસમાગતે । પ્રજાપાલં વિના લોકે પ્રજાઃ સીદંતિ સર્વદા
જ્યારે ચાક્ષુષ મનુનો સમય પૂરો થયો અને વૈવસ્વત યુગ આવ્યો, ત્યારે રક્ષક વગર praja હંમેશા દુઃખી રહેતી.
ઋષયો ધર્મતત્ત્વજ્ઞાઃ પ્રજાહેતોસ્તપોધનાઃ । વ્યચિંતયન્મહીપાલં ધર્મજ્ઞં સત્યપંડિતમ્
ધર્મનું તત્વ જાણનારા, તપથી સમૃદ્ધ ઋષિઓએ praja માટે એવા રાજાને વિચાર્યો, જે ધર્મમાં પંડિત અને સાચો જ્ઞાની હોય.
તં વેનમેવ દદૃશુઃ સંપન્નં લક્ષણૈર્યુતમ્ । પ્રાજાપત્યે પદે પુણ્યે અભ્યષિંચન્દ્વિજોત્તમાઃ
એમણે વેણને જ સર્વલક્ષણયુક્ત જોઈને, શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ તેને પવિત્ર પ્રજાપતિ પદે બેસાડ્યો.
અભિષિક્તે મહાભાગે ત્વંગપુત્રે તદા નૃપે । તે પ્રજાપતયઃ સર્વે જગ્મુશ્ચૈવ તપોવનમ્
જ્યારે અંગપુત્ર મહાભાગને રાજતિલક મળ્યો, ત્યારે બધા પ્રજાપતિઓ તપવનમાં ગયા.
ગતેષુ તેષુ સર્વેષુ વેનો રાજ્યમકારયત્ । સૂત ઉવાચ- સા સુનીથા સુતં દૃષ્ટ્વા સર્વરાજ્યપ્રસાધકમ્
બધા જતા રહ્યા પછી વેણે રાજ્ય સંભાળ્યું; સૂતાએ કહ્યું: સુનીથાએ પોતાના પુત્રને સર્વરાજ્ય સ્થાપક તરીકે જોયો—
વિશંકતે પ્રભાવેણ શાપાત્તસ્ય મહાત્મનઃ । મમ પુત્રો મહાભાગો ધર્મત્રાતા ભવિષ્યતિ
શાપના પ્રભાવથી એ મહાત્મા માટે એને શંકા થઈ: 'મારો પુત્ર મહાભાગ ધર્મનો રક્ષક બનશે.'
ઇત્યેવં ચિંતયેન્નિત્યં પૂર્વપાપાદ્વિશંકિતા । ધર્માંગાનિ સુપુણ્યાનિ સુતાગ્રે પરિદર્શયેત્
આ રીતે એ હંમેશાં વિચારે, પૂર્વ પાપથી ચિંતિત રહેતી, અને પુત્રને સર્વશ્રેષ્ઠ ધર્મના અંગો બતાવતી.
સત્યભાવાદિ કાન્પુણ્યાન્ગુણાન્સા વૈ પ્રકાશયેત્ । ઇત્યુવાચ સુતં સા હિ અહં ધર્મસુતા સુત
સત્યભાવ વગેરે પવિત્ર ગુણો એ પુત્રને સમજાવતી; એણે પુત્રને કહ્યું: 'હું ધર્મની દીકરી છું, હે પુત્ર.'
પિતા તે ધર્મતત્ત્વજ્ઞસ્તસ્માદ્ધર્મં સમાચર । ઇત્યેવં બોધયેન્નિત્યં પુત્રં વેનં તદા સતી
તમારા પિતા ધર્મના તત્ત્વને જાણનારા છે, એટલે તું પણ સદાય ધર્મનું પાલન કર. એ સમયે, સત્કાર્યવાળી માતાએ પોતાના પુત્ર વેનને હંમેશાં આવું સમજાવ્યું.
માતાપિત્રોસ્તયોર્વાક્યં પ્રજાયુક્તં પ્રપાલયેત્ । એવં વેનઃ પ્રજાપાલઃ સંજાતઃક્ષિતિમંડલે
માતા-પિતાના જે વચન પ્રજાના કલ્યાણ માટે હોય, તેનું પાલન કરવું જોઈએ. આ રીતે વેન પૃથ્વી પર પ્રજાનું રક્ષણ કરનાર રાજા બન્યો.
સુખેન જીવતે લોકઃપ્રજાધર્મેણરંજિતાઃ । એવં રાજ્યપ્રભાવં તુ વેનસ્યાપિ મહાત્મનઃ
રાજાના ધર્મથી પ્રજાને આનંદ મળે છે અને લોકો સુખથી જીવે છે. આવું વેનના રાજમાં પણ થયું અને તેની પ્રભા મોટી હતી.
ધર્મભાવાઃ પ્રવર્તંતે તસ્મિઞ્છાસતિ પાર્થિવે
જ્યારે એ રાજા રાજ્ય કરે છે ત્યારે ધર્મના ગુણો ફૂલી-ફાલી ઊઠે છે.
સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ 2.37 ઋષય ઊચુઃ- એવં વેનસ્ય ચૈવાસીત્સૃષ્ટિરેવ મહાત્મનઃ । ધર્માચારં પરિત્યજ્ય કથં પાપમતિર્ભવેત્
ઋષિઓએ પૂછ્યું: આ રીતે મહાન વેનની ઉત્પત્તિ થઈ. પણ જો તેણે ધર્મના આચરણને છોડી દીધું, તો એ પાપી મનવાળો કેમ બની ગયો?
સૂત ઉવાચ- જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્ના મુનયસ્તત્ત્વવેદિનઃ । શુભાશુભં વદંત્યેવં તન્ન સ્યાદિહ ચાન્યથા
સૂતે કહ્યું: જેઓ જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનથી યુક્ત છે એવા મુનિઓ સત્યને જાણે છે. તેઓ શુભ અને અશુભ જે કહે છે, એ અહીં ક્યારેય બદલાતું નથી.
તપ્યમાનેન તેનાપિ સુશંખેન મહાત્મના । દત્તઃ શાપઃ કથં વિપ્રા ન યથાવચ્ચ જાયતે
મહાન આત્મા સુશંખ પણ દુઃખી થઈને શાપ આપ્યો હતો. બ્રાહ્મણો, તો પણ એ શાપ યોગ્ય રીતે કેમ ફળીભૂત થયો નથી?
વેનસ્ય પાતકાચારં સર્વમેવ વદામ્યહમ્ । તસ્મિઞ્છાસતિ ધર્મજ્ઞે પ્રજાપાલે મહાત્મનિ
હું તમને વેનના બધા પાપી વર્તન કહું છું. જ્યારે એ ધર્મને જાણનારો, મહાન અને પ્રજાનું રક્ષણ કરતો રાજા હતો,
પુરુષઃ કશ્ચિદાયાતશ્છદ્મ લિંગધરસ્તદા । નગ્નરૂપો મહાકાયઃ શિરોમુંડો મહાપ્રભઃ
એ સમયે એક અજાણ્યો પુરુષ ભિન્ન વેશમાં આવ્યો. એ નગ્ન, વિશાળ શરીરવાળો, મુંડાયેલું માથું અને તેજસ્વી હતો.
માર્જનીં શિખિપત્રાણાં કક્ષાયાં સ હિ ધારયન્ । ગૃહીતં પાનપાત્રં તુ નાલિકેરમયં કરે
એના બાંયમાં મોરપાંખની ઝાડૂ હતી અને હાથમાં નાળિયેરનું પાત્ર પકડેલું હતું.
પઠમાનો હ્યસચ્છાસ્ત્રં વેદધર્મવિદૂષકમ્ । યત્ર વેનો મહારાજસ્તત્રાયાતસ્ત્વરાન્વિતઃ
એ ખોટું શાસ્ત્ર બોલતો હતો, જે વેદધર્મને બગાડતું હતું. એ ઝડપથી મહારાજ વેન પાસે પહોંચી ગયો.
સભાયાં તસ્ય વેનસ્ય પ્રવિવેશ સ પાપવાન્ । તં દૃષ્ટ્વા સમનુપ્રાપ્તં વેનઃ પ્રશ્નં તદાકરોત્
એ પાપી માણસ વેનની સભામાં પ્રવેશ્યો. વેને તેને આવતો જોઈને તત્કાળ પ્રશ્ન કર્યો.
ભવાન્કો હિ સમાયાત ઈદૃગ્રૂપધરો મમ । સભાયાં વર્તમાનસ્ય પુરઃ કસ્માત્સમાગતઃ
તમે કોણ છો, જે આવું રૂપ ધારણ કરીને અહીં આવ્યા છો? તમે મારી સભામાં આવીને મારા સામે કેમ આવ્યા છો?
કો વેષઃ કિં નુ તે નામ કો ધર્મઃ કર્મ તે વદ । કો વેદસ્તે ક આચારઃ કિં તપઃ કા પ્રભાવના
તમારો વેશ કયો છે? તમારું નામ શું છે? તમારો ધર્મ શું છે? તમારા કર્મો શું છે? તમારો વેદ કયો છે? તમારો આચરણ શું છે? તમારું તપ શું છે? તમારી શક્તિ કેટલી છે?
કિં જ્ઞાનં કઃ પ્રભાવસ્તે કિં સત્યં ધર્મલક્ષણમ્ । તત્ત્વં સર્વં સમાચક્ષ્વ મમાગ્રે સત્યમેવ ચ
તમારું જ્ઞાન શું છે? તમારી શક્તિ કેટલી છે? ધર્મનું લક્ષણરૂપ સત્ય શું છે? બધું સાચું અને તત્ત્વરૂપ અહીં મારા સામે કહો.
શ્રુત્વા વેનસ્ય તદ્વાક્યં પાપો વાક્યમુદાહરત્ । પાતક ઉવાચ- કરોષ્યેવં વૃથા રાજ્યં મહામૂઢો ન સંશયઃ
વેના ના શબ્દો સાંભળી, એ પાપી બોલ્યો: રાજા, તું વ્યર્થમાં રાજ્ય કરે છે, તું મહા મૂર્ખ છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.