ગંગાતીરે તતો દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં રૂપસંયુતમ્ । સર્વલક્ષણસંપન્નં સૂર્યતેજઃ સમપ્રભમ્
પછી ગંગા કાંઠે તેણે એક સુંદર બ્રાહ્મણને જોયો, જે સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હતો.
રૂપેણાપ્રતિમં લોકે દ્વિતીયમિવ મન્મથમ્ । દેવરૂપં મહાભાગં ભાગ્યવંતં સુભાગ્યદમ્
એ બ્રાહ્મણના રૂપને દુનિયામાં કોઈ સરખાવું નહીં, જાણે બીજો કામદેવ જ હોય; દેવ જેવું રૂપ, મહાસૌભાગ્યશાળી અને સૌભાગ્ય આપનાર.
અનૌપમ્યં મહાત્માનં વિષ્ણુતેજઃ સમપ્રભમ્ । વૈષ્ણવં સર્વપાપઘ્નં વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમમ્
અનન્ય, મહાન આત્મા, વિષ્ણુના તેજથી ઝગમગતો; વૈષ્ણવ, બધા પાપોનો નાશક, વિષ્ણુ જેટલી શક્તિ ધરાવનાર.
કામક્રોધવિહીનં તમત્રિવંશવિભૂષણમ્
કામ અને ક્રોધથી મુક્ત, અત્રિ વંશનો ગૌરવ છે.
દૃષ્ટ્વા સુરૂપં તપસાં સ્વરૂપં દિવ્યપ્રભાવં પરિતપ્યમાનમ્ । પપ્રચ્છ રંભાં સુસખીં સરાગા કોયં દિવિષ્ઠઃ પ્રવરો મહાત્મા
તેણે તેને જોયો, સુંદર, તપસ્વીનું સાચું સ્વરૂપ, દિવ્ય તેજ ધરાવતો અને દુઃખી; તો રંભા, તેની પ્રિય સખી, પ્રેમથી પૂછે છે: 'આ સ્વર્ગમાં શ્રેષ્ઠ, મહાન આત્મા કોણ છે?'
રંભોવાચ- બ્રહ્મા અવ્યક્તસંભૂતસ્તસ્માજ્જજ્ઞે પ્રજાપતિઃ । અત્રિર્નામ સ ધર્માત્મા તસ્ય પુત્રો મહામનાઃ
રંભાએ કહ્યું: 'બ્રહ્મા, જે અવ્યક્તમાંથી જન્મ્યા, તેમાથી પ્રજાપતિ પ્રગટ્યા; તેનું નામ અત્રિ છે, જે ધર્મપ્રિય છે, અને તેનો પુત્ર મહાન મનવાળો છે.'
અંગો નામ અયં ભદ્રે નંદનં વનમાગતઃ । ઇંદ્રસ્ય સંપદં દૃષ્ટ્વા લીલાતેજસમુત્તમામ્
'આંગ નામનો આ પુત્ર, સુમને, નંદન વનમાં આવ્યો છે; તેણે ઇન્દ્રની સંપત્તિ અને ઉત્તમ રમણિય તેજ જોયું છે—'
કૃતા સ્પૃહા અનેનાપિ ઇંદ્રસ્ય સદૃશે પદે । ઈદૃશો હિ યદા પુત્રો મમ સ્યાદ્ધર્મસંયુતઃ
'આ પુત્રને પણ ઇન્દ્ર જેવી સ્થિતિ મેળવવાની ઇચ્છા થઈ છે; આવો ધર્મયુક્ત પુત્ર જો મારો હોત!'
સુશ્રેયો મે ભવેજ્જન્મ યશઃ કીર્તિ સમન્વિતમ્ । આરાધિતો હૃષીકેશસ્તપોભિર્નિયમૈસ્તથા
'મારો જન્મ સર્વોત્તમ અને યશસ્વી થાય, કીર્તિથી યુક્ત રહે; મેં હૃષીકેશની ઉપાસના તપ અને નિયમથી કરી છે—'
સુપ્રસન્ને હૃષીકેશે વરં યાચિતવાનયમ્ । ઇંદ્રસ્ય સદૃશં પુત્રં વિષ્ણુતેજઃ પરાક્રમમ્
'જ્યારે હૃષીકેશ પ્રસન્ન થયા, ત્યારે તેણે વર માંગ્યો: ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર મળે, જે વિષ્ણુના તેજ અને પરાક્રમથી યુક્ત હોય.'
વૈષ્ણવં સર્વપાપઘ્નં દેહિ મે મધુસૂદન । દત્તવાન્સ તદા પુત્રમીદૃશં સર્વધારકમ્
'હે મધુસૂદન, મને વૈષ્ણવ, સર્વપાપનો નાશક પુત્ર આપો; ત્યારે તેણે આવો પુત્ર આપ્યો, જે સર્વનો આધાર છે.'
તદાપ્રભૃતિ વિપ્રેંદ્રઃ પુણ્યાં કન્યાં પ્રપશ્યતિ । યથા ત્વં ચારુસર્વાંગી તથાયં પરિપશ્યતિ
'ત્યાંથી બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એ પુણ્યવંતી કન્યાને જુએ છે; જેમ તું સૌંદર્યથી ભરપૂર છે, તેમ તે પણ તેને એવા રૂપે જુએ છે.'
એનં ગચ્છ વરારોહે અસ્માત્પુત્રો ભવિષ્યતિ । પુણ્યાત્મા પુણ્યધર્મજ્ઞો વિષ્ણુતેજઃ પરાક્રમઃ
'હે સુંદર કન્યા, તું તેની પાસે જા, તેના દ્વારા તને પુત્ર થશે; જે પુણ્યાત્મા, ધર્મ જાણનાર અને વિષ્ણુના તેજ તથા પરાક્રમથી યુક્ત હશે.'
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં તથાહં પૃચ્છિતા ત્વયા । અયં ભર્તા ભવત્યર્હો ભવેદેવ ન સંશયઃ
'તમે જે પૂછ્યું તે બધું કહી દીધું છે; એ તારો પતિ બનવા યોગ્ય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.'
સુશંખસ્યાપિ યઃ શાપો વૃથા સોઽપિ ભવિષ્યતિ । અસ્માજ્જાતે મહાભાગે પુત્રે ધર્મપ્રચારિણિ
'સુશંખનો શાપ પણ નિષ્ફળ જશે; જ્યારે આ પુણ્યવંતીથી ધર્મના પ્રચારક પુત્ર જન્મે.'
ભવિષ્યસિ સુખી ભદ્રે સત્યં સત્યં વદામ્યહમ્ । સુક્ષેત્રે કૃષિકારસ્તુ બીજં વપતિ તત્પરઃ
'હે સુમને, તું નિશ્ચિતપણે સુખી થશ, હું સાચું કહું છું; સારા ખેતરમાં ખેડૂત શ્રદ્ધાથી બીજ વાવે છે.'
સ તથા ભુંજતે દેવિ યથા બીજં તથા ફલમ્ । અન્યથા નૈવ જાયેત તત્સર્વં સદૃશં ભવેત્
'દેવી, જેવું બીજ, એવુ જ ફળ મળે છે; નહિ તો કંઈ જન્મતું નથી, બધું સમાન જ રહે.'
અયમેષ મહાભાગસ્તપસ્વી પુણ્યવીર્યવાન્ । અસ્ય વીર્યાત્સમુત્પન્નો અસ્યૈવગુણસંપદા
'આ મહાભાગ્યશાળી, તપસ્વી અને પુણ્યશાળી છે; તેના વીર્યથી જન્મેલો સંતાન પણ એના ગુણ અને શક્તિ ધરાવનાર હશે.'
યુક્તઃ પુત્રો મહાતેજાઃસર્વદેહભૃતાં વરઃ । ભવિષ્યતિ મહાભાગ્યો યુક્તાત્મા યોગતત્વવિત્
'પુત્ર યોગ્ય, મહા તેજસ્વી અને સર્વ જીવોમાં શ્રેષ્ઠ થશે; તે મહાભાગ્યશાળી, સંયમિત મનવાળો અને યોગનું તત્વ જાણનાર હશે.'
એવં હિ વાક્યં તુ નિશમ્ય બાલા રંભાપ્રિયોક્તં શિવદાયકં તત્ । વિચિંત્ય બુદ્ધ્યેહ સુનીથયા તદા તત્ત્વાર્થમેતત્પરિસત્યમેવ હિ
'આ રીતે રંભા પ્રિયેના શુભ વચનો સાંભળી, તે કન્યાએ બુદ્ધિપૂર્વક વિચાર્યું અને એ જ સાચું તત્વ છે એવું સમજ્યું.'
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે ભૂમિખંડેવેનોપાખ્યાને પંચત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિકંડ વિભાગની પঁત્રીસમી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
સુનીથોવાચ- સત્યમુક્તં ત્વયા ભદ્રે એવમેતત્કરોમ્યહમ્ । અનયા વિદ્યયા વિપ્રં મોહયિષ્યામિ નાન્યથા
સુનીથાએ કહ્યું: બહેન, તું જે કહ્યું તે સાચું છે; હું એ જ રીતે કરું છું. આ જ વિદ્યા વડે હું બ્રાહ્મણને મોહિત કરીશ, બીજું કોઈ ઉપાય નહીં.
સાહાય્યં દેહિ મે પુણ્યં યેન ગચ્છામિ સાંપ્રતમ્ । એવમુક્તા તયા રંભા તામુવાચ મનસ્વિનીમ્
મને એ પુણ્ય સહાય આપજે, જેના દ્વારા હું હવે સફળ થાઉં. એમ કહેતાં રંભાએ એ મનવાળી સ્ત્રીને ઉત્તર આપ્યો.
કીદૃગ્દદામિ સાહાય્યં તત્ત્વં કથય ભામિનિ । દૂતત્વં ગચ્છ મે ભદ્રે એતં પ્રતિ સુસાંપ્રતમ્
સુંદરિ, મને સાચું કહેજે કે હું કઈ રીતે તારી મદદ કરું? હવે તું મારી દૂત બનીને એના પાસે જા, બહેન.
એવમુક્તં તયા તાં તુ રંભાં પ્રતિ સુલોચનામ્ । એવમેવ પ્રતિજ્ઞાતં રંભયા દેવયોષિતા
એમ કહીને, સુલોચના એ રંભાને ઉત્તર આપ્યો. દેવકન્યા રંભાએ પણ 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે' એમ વચન આપ્યું.
કરિષ્યે તવ સાહાય્યમાદેશો મમ દીયતામ્ । સદ્ભાવેન વિશાલાક્ષી રૂપયૌવનશાલિની
હું તારી મદદ જરૂર કરીશ, તું મને આદેશ આપ. વિશાળ આંખોવાળી, રૂપાળી અને યુવાન સ્ત્રીએ સાચા હૃદયથી આવું કહ્યું.
માયયા દિવ્યરૂપા સા સંબભૂવ વરાનના । રૂપેણાપ્રતિમાલોકે મોહયંતી જગત્ત્રયમ્
માયાથી એ સુંદરમુખી સ્ત્રી દિવ્ય રૂપ ધારણ કરી, અને અનન્ય સૌંદર્યથી ત્રણેય લોકને મોહિત કરી દીધા.
મેરોશ્ચૈવ મહાપુણ્યે શિખરે ચારુકંદરે । નાનાધાતુસમાકીર્ણે નાનારત્નોપશોભિતે
મેરુ પર્વતની પવિત્ર ચોટી પર, સુંદર ગુફામાં, જ્યાં અનેક ધાતુઓ અને અનેક રત્નોનો શોભા હતો,
દેવવૃક્ષૈઃ સમાકીર્ણે બહુપુષ્પોપશોભિતે । દેવવૃંદસમાકીર્ણે ગંધર્વાપ્સરસેવિતે
દેવવૃક્ષોથી ઘેરાયેલ, અનેક ફૂલોની શોભાવાળી, દેવતાઓથી ભરેલી, અને ગંધર્વ-અપ્સરાઓની સેવા થતી,
મનોહરે સુરમ્યે ચ શીતચ્છાયાસમાકુલે । ચંદનાનામશોકાનાં તરૂણાં ચારુહાસિની
એ મનમોહક અને સુખદ સ્થળે, ઠંડા છાંયાવાળા, ચંદન અને અશોકના વૃક્ષોની વચ્ચે, એ સુંદરમુખી હસતી બેઠી હતી.