દેવાનમંતિતં દેવમૃષયો વેદપારગાઃ । આદિત્યઃ કુષ્ઠસંયુક્તસ્ત્રૈલોક્યં ચ પ્રકાશયેત્
દેવો, ઋષિઓ અને વેદના જાણકારો પણ દેવોમાં દેવને માનતા છે; પણ સૂર્ય ભગવાન કષ્ટથી પીડાતા હોવા છતાં ત્રણેય લોકને પ્રકાશ આપે છે.
લોકાનમંતિતં દેવં દેવાદ્યાઃ સચરાચરાઃ । કૃષ્ણો ભુંક્તે મહાશાપં ભાર્ગવેણ કૃતં પુરા
ચાલતા અને અચળ દેવો પણ કૃષ્ણને લોકોમાં દેવ માને છે; ભૃગુએ આપેલો મોટો શાપ પણ એ સહન કરે છે.
ગુરુભાર્યાંગતશ્ચંદ્રઃ ક્ષયી તેન પ્રજાયતે । ભવિષ્યતિ મહાતેજા રાજરાજઃ પ્રતાપવાન્
ચંદ્રએ ગુરુની પત્ની પાસે જવાથી એ ઘટતો જાય છે; છતાં એ મહાન તેજસ્વી અને રાજાઓમાં પણ પ્રભુત્વ ધરાવનાર રહેશે.
પાંડુપુત્રો મહાપ્રાજ્ઞો ધર્માત્મા સ યુધિષ્ઠિરઃ । ગુરોશ્ચૈવ વધાર્થાય અનૃતં સ વદિષ્યતિ
પાંડુપુત્ર, મહા બુદ્ધિશાળી અને ધર્મનિષ્ઠ યુધિષ્ઠિર પણ ગુરુના મૃત્યુ માટે અસત્ય બોલશે.
એતેષ્વેવ મહત્પાપં વર્તતે ચ મહત્સુ ચ । વૈગુણ્યં કસ્ય વૈ નાસ્તિ કસ્ય નાસ્તિ ચ લાંછનમ્
આ બધામાં અને મહાન લોકોમાં પણ મોટું પાપ છે; કોણ છે જે કોઈ ખોટ વગર છે? અને કોણ છે જેને કોઈ દાગ નથી?
ભવતી સ્વલ્પદોષેણ વિલિપ્તાસિ વરાનને । ઉપકારં કરિષ્યામસ્તવૈવ વરવર્ણિનિ
હે સુંદર મુખવાળી, તારી પાસે થોડો ખોટ છે; અમે તારી મદદ કરીશું, હે ઉત્તમ રંગવાળી.
તવાંગે યે ગુણાઃ સંતિ સત્યસ્ત્રીણાં યથા શુભે । અન્યત્રાપિ ન પશ્યામસ્તાન્ગુણાંશ્ચારુલોચને
હે શુભે, તારા શરીરમાં જે ગુણો છે, એ સ્ત્રીઓમાં હોવા જોઈએ એવા જ છે; હે સુંદર નેત્રવાળી, આવા ગુણો અમને બીજે ક્યાંય દેખાતા નથી.
રૂપમેવ ગુણઃ સ્ત્રીણાં પ્રથમં ભૂષણં શુભે । શીલમેવ દ્વિતીયં ચ તૃતીયં સત્યમેવ ચ
હે શુભે, સ્ત્રીઓ માટે સૌપ્રથમ શણગાર અને ગુણ તો રૂપ છે; બીજું છે સ્વભાવ અને ત્રીજું છે સત્ય.
આર્જવત્વં ચતુર્થં ચ પંચમં ધર્મમેવ હિ । મધુરત્વં તતઃ પ્રોક્તં ષષ્ઠમેવ વરાનને
ચોથું ગુણ છે સરળતા, પાંચમું છે ધર્મ, અને પછી છઠ્ઠું છે મીઠાશ, હે સુંદર મુખવાળી.
શુદ્ધત્વં સપ્તમં બાલે અંતર્બાહ્યેષુ યોષિતમ્ । અષ્ટમં હિ પિતુર્ભાવઃ શુશ્રૂષા નવમં કિલ
હે યુવાન, સ્ત્રીઓમાં અંદર અને બહારથી શુદ્ધતા સાતમો ગુણ છે; આઠમો છે પિતાનું માન રાખવું અને નવમો છે સેવા.
સહિષ્ણુર્દશમં પ્રોક્તં રતિશ્ચૈકાદશં તથા । પાતિવ્રત્યં તતઃ પ્રોક્તં દ્વાદશં વરવર્ણિનિ
દસમો ગુણ છે સહનશીલતા, અગિયારમો આનંદ અને બારમો છે પતિપ્રતિ નिष्ठા, હે ઉત્તમ રંગવાળી.
તૈસ્ત્વં સંભૂષિતા બાલે મા બિભેષિ વરાનને । યેનોપાયેન તે ભર્તા ભવિષ્યતિ સુધર્મધૃક્
હે યુવાન, તું આ બધા ગુણોથી શોભાયમાન છે; હે સુંદર મુખવાળી, તું ડરતી નહીં, જેમ પણ બને તારો પતિ સાચો ધર્મ પાળનાર હશે.
તમુપાયં પ્રપશ્યામસ્તવાર્થં વયમેવ હિ । તામૂચુસ્તા વરાઃ સખ્યો મા ત્વં વૈ સાહસં કુરુ
અમે તારા માટે એ ઉપાય શોધી કાઢીશું; એ ઉત્તમ સખીઓએ કહ્યું: તું કોઈ ઉતાવળ ન કર.
સૂત ઉવાચ- એવમુક્તા સુનીથા સા પુનરૂચે સખીસ્તુ તાઃ । કથયધ્વં મમોપાયં યેન ભર્તા ભવિષ્યતિ
સૂતાએ કહ્યું: આમ કહેતાં, સુનિથાએ ફરી પોતાની સખીઓને પૂછ્યું: મને એ ઉપાય કહો, જેના દ્વારા મને પતિ મળી શકે.
તામૂચુસ્તા વરા નાર્યો રંભાદ્યાશ્ચારુલોચનાઃ । રૂપમાધુર્યસંયુક્તા ભવતી ભૂતિવર્દ્ધની
એ ઉત્તમ સ્ત્રીઓ, રંભા અને અન્યોએ, હે સુંદર નેત્રવાળી, તેને કહ્યું: તું રૂપ અને મીઠાશથી ભરપૂર છે, અને સૌભાગ્ય વધારનારી છે.
બ્રહ્મશાપેન સંભીતા વયમત્ર સમાગતાઃ । તાં પ્રોચુશ્ચ વિશાલાક્ષીં મૃત્યોઃ કન્યાં સુલોચનામ્
બ્રહ્માના શ્રાપથી ડરીને અમે અહીં ભેગા થયા છીએ; એમ કહીને એ સૌએ વિશાળ નેત્રવાળી, મૃત્યુની પુત્રી સુલોચનાને કહ્યું.
વિદ્યામેકાં પ્રદાસ્યામઃ પુરુષાણાં પ્રમોહિનીમ્ । સર્વમાયાવિદાં ભદ્રે સર્વભદ્રપ્રદાયિનીમ્
હે શુભે, અમે તને એવી વિદ્યા આપશું જે પુરુષોને મોહિત કરે છે, જે સર્વ માયાઓની જાણકારી આપે છે અને સર્વ શુભ ફળ આપે છે.
વિદ્યાબલં તતો દદ્યુસ્તસ્યૈતાઃ સુખદાયકમ્ । યં યં મોહયિતું ભદ્રે ઇચ્છસ્યેવં સુરાદિકમ્
પછી એ સ્ત્રીઓએ તેને એ વિદ્યા શક્તિ આપી, જે સુખ આપનારી છે; હે શુભે, તું જેને પણ મોહિત કરવા ઈચ્છે, દેવો કે બીજાને, એ શક્ય છે.
તં તં સદ્યો મોહય વા ઇત્યુક્તા સા તથાઽકરોત્ । વિદ્યાયાં હિ સુસિદ્ધાયાં સા સુનીથા સુનંદિતા
તારા મનગમતા જે-તેને તું તરત મોહિત કરી શકે છે, એમ કહ્યું; અને સુનિથાએ એમ જ કર્યું, અને એ વિદ્યા પ્રાપ્ત કરી.
ભ્રમત્યેવં સખીભિસ્તુ પુરુષાન્સા વિપશ્યતિ । અટમાનાગતા પુણ્યં નંદનં વનમુત્તમમ્
એ રીતે પોતાની સખીઓ સાથે ફરતી ફરતી, એ પુરુષોને જોઈ રહી હતી; ફરતી ફરતી એ ઉત્તમ નંદનવનમાં પહોંચી.
ગંગાતીરે તતો દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણં રૂપસંયુતમ્ । સર્વલક્ષણસંપન્નં સૂર્યતેજઃ સમપ્રભમ્
પછી ગંગા કાંઠે તેણે એક સુંદર બ્રાહ્મણને જોયો, જે સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને સૂર્ય જેવી તેજસ્વીતા ધરાવતો હતો.
રૂપેણાપ્રતિમં લોકે દ્વિતીયમિવ મન્મથમ્ । દેવરૂપં મહાભાગં ભાગ્યવંતં સુભાગ્યદમ્
એ બ્રાહ્મણના રૂપને દુનિયામાં કોઈ સરખાવું નહીં, જાણે બીજો કામદેવ જ હોય; દેવ જેવું રૂપ, મહાસૌભાગ્યશાળી અને સૌભાગ્ય આપનાર.
અનૌપમ્યં મહાત્માનં વિષ્ણુતેજઃ સમપ્રભમ્ । વૈષ્ણવં સર્વપાપઘ્નં વિષ્ણુતુલ્યપરાક્રમમ્
અનન્ય, મહાન આત્મા, વિષ્ણુના તેજથી ઝગમગતો; વૈષ્ણવ, બધા પાપોનો નાશક, વિષ્ણુ જેટલી શક્તિ ધરાવનાર.
કામક્રોધવિહીનં તમત્રિવંશવિભૂષણમ્
કામ અને ક્રોધથી મુક્ત, અત્રિ વંશનો ગૌરવ છે.
દૃષ્ટ્વા સુરૂપં તપસાં સ્વરૂપં દિવ્યપ્રભાવં પરિતપ્યમાનમ્ । પપ્રચ્છ રંભાં સુસખીં સરાગા કોયં દિવિષ્ઠઃ પ્રવરો મહાત્મા
તેણે તેને જોયો, સુંદર, તપસ્વીનું સાચું સ્વરૂપ, દિવ્ય તેજ ધરાવતો અને દુઃખી; તો રંભા, તેની પ્રિય સખી, પ્રેમથી પૂછે છે: 'આ સ્વર્ગમાં શ્રેષ્ઠ, મહાન આત્મા કોણ છે?'
રંભોવાચ- બ્રહ્મા અવ્યક્તસંભૂતસ્તસ્માજ્જજ્ઞે પ્રજાપતિઃ । અત્રિર્નામ સ ધર્માત્મા તસ્ય પુત્રો મહામનાઃ
રંભાએ કહ્યું: 'બ્રહ્મા, જે અવ્યક્તમાંથી જન્મ્યા, તેમાથી પ્રજાપતિ પ્રગટ્યા; તેનું નામ અત્રિ છે, જે ધર્મપ્રિય છે, અને તેનો પુત્ર મહાન મનવાળો છે.'
અંગો નામ અયં ભદ્રે નંદનં વનમાગતઃ । ઇંદ્રસ્ય સંપદં દૃષ્ટ્વા લીલાતેજસમુત્તમામ્
'આંગ નામનો આ પુત્ર, સુમને, નંદન વનમાં આવ્યો છે; તેણે ઇન્દ્રની સંપત્તિ અને ઉત્તમ રમણિય તેજ જોયું છે—'
કૃતા સ્પૃહા અનેનાપિ ઇંદ્રસ્ય સદૃશે પદે । ઈદૃશો હિ યદા પુત્રો મમ સ્યાદ્ધર્મસંયુતઃ
'આ પુત્રને પણ ઇન્દ્ર જેવી સ્થિતિ મેળવવાની ઇચ્છા થઈ છે; આવો ધર્મયુક્ત પુત્ર જો મારો હોત!'
સુશ્રેયો મે ભવેજ્જન્મ યશઃ કીર્તિ સમન્વિતમ્ । આરાધિતો હૃષીકેશસ્તપોભિર્નિયમૈસ્તથા
'મારો જન્મ સર્વોત્તમ અને યશસ્વી થાય, કીર્તિથી યુક્ત રહે; મેં હૃષીકેશની ઉપાસના તપ અને નિયમથી કરી છે—'
સુપ્રસન્ને હૃષીકેશે વરં યાચિતવાનયમ્ । ઇંદ્રસ્ય સદૃશં પુત્રં વિષ્ણુતેજઃ પરાક્રમમ્
'જ્યારે હૃષીકેશ પ્રસન્ન થયા, ત્યારે તેણે વર માંગ્યો: ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર મળે, જે વિષ્ણુના તેજ અને પરાક્રમથી યુક્ત હોય.'