હંસકારંડવાકીર્ણૈઃ સર્વત્ર પરિશોભતે । કનકોત્પલૈશ્ચ શ્વેતૈશ્ચ રક્તોત્પલૈર્વિરાજતે
હંસ અને કરંડવના જૂથોથી સર્વત્ર એ સ્થાન ઉજળું લાગે છે, અને સુવર્ણ, સફેદ તથા લાલ કમળોથી પણ તેજ પામે છે.
નદીસ્રવણસંઘાતૈર્વિમલૈશ્ચોદકૈસ્તથા । શાલતાલૈશ્ચ રૂપૈશ્ચ સગજૈઃ સ્ફાટિકૈસ્તથા
નદીઓ અને ઝરણાંના પ્રવાહો, શુદ્ધ પાણી, શાલ અને તાળ વૃક્ષો તથા સ્ફટિક જેવા પથ્થરો અને હાથીઓ સાથે એ સ્થાન સુંદર લાગે છે.
વિસ્તીર્ણૈઃ કાંચનૈર્દિવ્યૈઃ સૂર્યવહ્નિસમપ્રભૈઃ । શિલાતલૈશ્ચ સંપૂર્ણઃ શૈલરાજો વિરાજતે
વિસ્તૃત, સુવર્ણ અને દિવ્ય પટિયાંઓથી, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતા પથ્થરના સપાટીઓથી, એ પહાડોનો રાજા શોભાયમાન છે.
વિમાનૈર્દેવતાનાં ચ પ્રાસાદૈઃ પર્વતોત્તમૈઃ । હંસચંદ્રપ્રતીકાશૈર્હેમદંડૈરલંકૃતઃ
દેવતાઓના વિમાનો, શ્રેષ્ઠ પર્વતપ્રસાદો અને હંસ તથા ચાંદની જેવાં સુવર્ણ સ્તંભોથી એ સ્થાન શણગારાયું છે.
કલશૈશ્ચામરૈર્યુક્તૈઃ પ્રાસાદૈઃ પરિશોભિતઃ । નાનાગુણપ્રમુદિત દેવવૃંદૈશ્ચ શોભિતઃ
કલશ અને ચામરાથી સુશોભિત મહેલો અને અનેક ગુણોથી આનંદિત દેવતાઓના સમૂહોથી એ સ્થાન સુંદર બનેલું છે.
દેવવૃંદૈરનેકૈશ્ચ ગંધર્વૈશ્ચારણૈસ્તથા । સર્વત્ર રાજતે પુણ્યો મેરુર્ગિરિવરોત્તમઃ
અनेक દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ચરણોના સમૂહથી સર્વત્ર પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ મેરુ પર્વત તેજસ્વી લાગે છે.
તસ્માદ્ગંગામહાપુણ્યા પુણ્યતોયા મહાનદી । પ્રસૂતા પુણ્યતીર્થાઢ્યા હંસપદ્મૈઃ સમાકુલા
ત્યાંથી મહાપવિત્ર ગંગા, પવિત્ર જળથી ભરેલી મહાનદી, અનેક તીર્થો અને હંસ તથા કમળોથી ભરપૂર જન્મી.
મુનિભિઃ સેવ્યમાના સા ઋષિસંઘૈર્મહાનદી । એવંગુણં ગિરિશ્રેષ્ઠં પુણ્યકૌતુકમંગલમ્
મુનિઓ અને ઋષિઓની સેવા પામતી એ મહાનદી, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ પર્વત જેવી પવિત્ર અને આશ્ચર્યજનક છે.
અંગશ્ચાત્રિસુતઃ પુણ્યઃ પ્રવિવેશ મહામુનિઃ । ગંગાતીરે સુપુણ્યે ચ એકાંતે ચારુકંદરે
પવિત્ર અત્રિપુત્ર અઙ્ગ મહામુનિએ ગંગાના પવિત્ર કિનારે એક સુંદર ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો.
તત્રોપવિશ્ય મેધાવી કામક્રોધવિવર્જિતઃ । સર્વેંદ્રિયાણિ સંયમ્ય હૃષીકેશં મનોગતમ્
ત્યાં, વિવેકી અને કામ-ક્રોધથી રહિત એ મુનિએ સર્વે ઇન્દ્રિયો સંયમ કરીને, મનથી હૃષીકેશમાં સ્થિરતા પામી બેઠા.
ધ્યાયમાનઃ સ ધર્માત્મા કૃષ્ણં ક્લેશાપહં પ્રભુમ્ । આસને શયને યાને ધ્યાને ચ મધુસૂદનમ્
ધર્મનિષ્ઠ એ આત્માએ કૃષ્ણ, દુઃખહરણાર ભગવાનનું ધ્યાન કર્યું; બેઠા, સુતા, યાત્રા કરતાં કે ધ્યાનમાં, સર્વે સમયે મધુસૂદનને સ્મરે છે.
નિત્યં પશ્યતિ યુક્તાત્મા યોગયુક્તો જિતેંદ્રિયઃ । ચરાચરેષુ જીવેષુ તેષુ પશ્યતિ કેશવમ્
યમ અને ઇન્દ્રિય સંયમથી યુક્ત, યોગમાં સ્થિર થયેલો એ આત્મા, ચર અને અચર સર્વ જીવોમાં કેશવને સર્વત્ર જુએ છે.
આર્દ્રેષુ ચૈવ શુષ્કેષુ સર્વેષ્વન્યેષુ સ દ્વિજઃ । એવં વર્ષશતં જાતં તપ્યમાનસ્ય તસ્ય ચ
ભીંજાયેલા કે સુકાયેલા અને અન્ય સર્વ વસ્તુઓમાં પણ એ દ્વિજ એ જ ભગવાનને જુએ છે; આમ, તપસ્યા કરતાં કરતાં એનું શતાબ્દી વીતી ગયું.
સમાલોક્ય જગન્નાથશ્ચક્રપાણિર્દ્વિજોત્તમમ્ । બહુવિઘ્નાન્સુઘોરાંશ્ચ દર્શયત્યેવ નિત્યશઃ
જગન્નાથ ચક્રપાણી એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજને સતત અનેક ભયંકર અને કઠિન વિઘ્નો બતાવતા હતા.
તેજસા તસ્ય દેવસ્ય નૃસિંહસ્ય મહાત્મનઃ । નિરાતંકઃ સ ધર્માત્મા દહત્યગ્નિરિવેંધનમ્
મહાત્મા નરસિંહ ભગવાનની તેજસ્વી શક્તિથી એ ધર્મનિષ્ઠ મુનિ નિર્ભય રહી, અગ્નિ જેમ ઇંધણને ભસ્મ કરે તેમ બધા વિઘ્નોને દહન કરી નાખતો.
નિયમૈઃ સંયમૈશ્ચાન્યૈરુપવાસૈર્દ્વિજોત્તમઃ । ક્ષીયમાણસ્તુ સંજાતો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
નિયમ, સંયમ અને ઉપવાસથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજ શરીરે ક્ષીણ થતા છતાં પોતાના તેજથી તેજસ્વી બની રહ્યો.
સૂર્યપાવકસંકાશસ્ત્વંગ એવં પ્રદૃશ્યતે । એવં તપઃસુ નિરતં ધ્યાયમાનં જનાર્દનમ્
સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતો અંગ એ રીતે દેખાયો; તે તપમાં લીન રહીને જનાર્દનનું ધ્યાન કરતો હતો.
આવિર્ભૂયાબ્રવીદ્દેવો વરં વરય માનદ । તં ચ દૃષ્ટ્વા હૃષીકેશમંગઃ પરમ નિર્વૃતઃ
દેવતા પ્રગટ થયા અને કહ્યું: 'માગ, તું શું ઈચ્છે છે?' હૃષીકેશને જોઈને અંગને અત્યંત આનંદ થયો.
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા વાસુદેવં પ્રસન્નધીઃ
પ્રસન્ન મનથી અંગે વાસુદેવને નમન કરીને સ્તુતિ કરી.
અંગ ઉવાચ- ત્વં ગતિઃ સર્વભૂતાનાં ભૂતભાવન પાવન । ભૂતાત્મા સર્વભૂતેશ નમસ્તુભ્યં ગુણાત્મને
અંગે કહ્યું: તમે સર્વ જીવોની આશ્રય છો, સર્વનું સર્જન અને પવિત્રતા આપનાર છો; તમે સર્વના આત્મા અને સર્વના સ્વામી છો. ગુણોથી ભરપૂર તમને વંદન છે.
ગુણરૂપાય ગુહ્યાય ગુણાતીતાય તે નમઃ । ગુણાય ગુણકર્ત્રે ચ ગુણાઢ્યાય ગુણાત્મને
ગુણરૂપ, ગુપ્ત અને ગુણથી પર એવા તમને વંદન છે; ગુણ સ્વરૂપ, ગુણના સર્જક, ગુણથી સમૃદ્ધ અને ગુણમય એવા તમને વંદન છે.
ભવાય ભવકર્ત્રે ચ ભક્તાનાં ભવહારિણે । ભવોદ્ભવાય ગુહ્યાય નમો ભવવિનાશિને
ભવના મૂળ, ભવનાં સર્જક અને ભક્તોના ભવહરણાર એવા તમને વંદન છે; ભવનાં ઉત્પન્ન કરનાર, ગુપ્ત અને ભવનાશક એવા તમને વંદન છે.
યજ્ઞાય યજ્ઞરૂપાય યજ્ઞેશાય નમોનમઃ । યજ્ઞકર્મપ્રસંગાય નમઃ શંખધરાય ચ
યજ્ઞ સ્વરૂપ, યજ્ઞના સ્વામી અને યજ્ઞમાં જોડાયેલા એવા તમને વારંવાર વંદન છે; શંખધારીને પણ વંદન છે.
નમોનમો હિરણ્યાય નમો રથાંગધારિણે । સત્યાય સત્યભાવાય સર્વસત્યમયાય ચ
હિરણ્યમય, રથના ચક્રધારી, સત્ય સ્વરૂપ, સત્યભાવ અને સર્વત્ર સત્યથી ભરેલા એવા તમને વારંવાર વંદન છે.
ધર્માય ધર્મકર્ત્રે ચ સર્વકર્ત્રે ચ તે નમઃ । ધર્માંગાય સુવીરાય ધર્માધારાય તે નમઃ
ધર્મ સ્વરૂપ, ધર્મના સર્જક અને સર્વના સર્જક એવા તમને વંદન છે; ધર્મમય અંગો ધરાવનાર, સુવીર અને ધર્મના આધાર એવા તમને વંદન છે.
નમઃ પુણ્યાય પુત્રાય હ્યપુત્રાય મહાત્મને । માયામોહવિનાશાય સર્વમાયાકરાય તે
પવિત્ર, પુત્ર અને પુત્ર વિના મહાત્મા એવા તમને વંદન છે; માયા અને મોહના વિનાશક તથા સર્વ માયાના સર્જક એવા તમને વંદન છે.
માયાધરાય મૂર્તાય ત્વમૂર્તાય નમોનમઃ । સર્વમૂર્તિધરાયૈવ શંકરાય નમોનમઃ
માયાધારી, મૂર્તિમાન અને અમૂર્ત એવા તમને વારંવાર વંદન છે; સર્વમૂર્તિ ધારણ કરનાર અને શંકર એવા તમને વંદન છે.
બ્રહ્મણે બ્રહ્મરૂપાય પરબ્રહ્મસ્વરૂપિણે । નમસ્તે સર્વધામ્ને ચ નમો ધામધરાય ચ
બ્રહ્મા, બ્રહ્મરૂપ અને પરબ્રહ્મના સ્વરૂપ એવા તમને વંદન છે; સર્વના નિવાસસ્થાન અને નિવાસના ધારક એવા તમને વંદન છે.
શ્રીમતે શ્રીનિવાસાય શ્રીધરાય નમોનમઃ । ક્ષીરસાગરવાસાય ચામૃતાય ચ તે નમઃ
શ્રીમંત, શ્રીનિવાસ અને શ્રીધર એવા તમને વારંવાર વંદન છે; ક્ષીરસાગરમાં નિવાસ કરનાર અને અમર એવા તમને વંદન છે.
મહૌષધાય ઘોરાય મહાપ્રજ્ઞાપરાય ચ । અક્રૂરાય પ્રમેધ્યાય મેધ્યાનાં પતયે નમઃ
મહૌષધિ, ભયાનક અને મહાપ્રજ્ઞા એવા તમને વંદન છે; અક્રૂર, પવિત્ર અને પવિત્રોના સ્વામી એવા તમને વંદન છે.