ક્વચિત્તપંતિ મુનયઃ ક્વચિદ્ગાયંતિ કિન્નરાઃ । સંતુષ્ટા ઋષિગંધર્વા વીણાતાલકરાવિલાઃ
ક્યાંક મુનિઓ તપ કરે છે, ક્યાંક કિન્નરાઓ ગીત ગાય છે; સંતોષ પામેલા ઋષિઓ અને ગંધર્વો વીણા ના તાલમાં આનંદ માણે છે.
તાલમાનલયે લીનાઃ સ્વરૈઃ સપ્તભિરન્વિતૈઃ । મૂર્ચ્છનારત્નિસંયુક્તૈર્વ્યક્તં ગીતં મનોહરમ્
સાત સ્વરો અને સંગીતના વિવિધ રાગોમાં લીન, તાલ અને લયમાં મગ્ન, તેઓનું સ્પષ્ટ અને મનોહર ગીત ગુંજે છે.
તસ્મિન્વૈ પર્વતશ્રેષ્ઠે ચંદનચ્છાયસંશ્રિતાઃ । ગંધર્વા ગીતતત્વજ્ઞા ગીતં ગાયંતિ તત્પરાઃ
તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, ચંદનની ઠંડી છાંય હેઠળ, સંગીતના તત્વને જાણનારા ગંધર્વો પૂર્ણ ભક્તિથી ગીત ગાય છે.
નૃત્યંતિ યોષિતસ્તત્ર દેવાનાં પર્વત્તોત્તમે । પાપહા પુણ્યદો દિવ્યઃ સુશ્રેયસાં પ્રદાયકઃ
ત્યાં દેવોના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, સ્વર્ગીય સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરે છે; તે પવિત્ર સ્થાન પાપ નાશક, પુણ્યદાયક, દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપનાર છે.
વેદધ્વનિઃ સમધુરઃ શ્રૂયતે પર્વતોત્તમે । ચંદનાશોકપુન્નાગૈઃ શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલકૈઃ
એ પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પર્વત પર, વેદનો મધુર ધ્વનિ સંભળાય છે, ચારે બાજુ ચંદન, અશોક, પુન્નાગ, શાળ, તાલ અને તમાલ વૃક્ષો છે.
વટૈસ્તુ મેઘસંકાશૈ રાજતે પર્વતોત્તમઃ । સંતાનકૈઃ કલ્પવૃક્ષૈ રંભાપાદપસંકુલૈઃ
મેઘ સમાન વટવૃક્ષોથી એ શ્રેષ્ઠ પર્વત ઝગમગે છે, સંતાનક અને કલ્પવૃક્ષોથી, અને રંભાના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે.
નગેંદ્રો ભાતિ સર્વત્ર નાકવૃક્ષૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ । નાનાધાતુસમાકીર્ણો નાનારત્નચયો ગિરિઃ
પર્વતરાજ સર્વત્ર સુગંધિત અને ફૂલેલા સ્વર્ગીય વૃક્ષોથી શોભે છે, અનેક ધાતુઓ અને વિવિધ રત્નોના ઢગલાંથી ભરેલો છે.
નાનાકૌતુકસંયુક્તો નાનામંગલસંયુતઃ । વેદવૃંદૈઃ સુસંજુષ્ટો હ્યપ્સરોગણસંકુલઃ
એ પર્વત અનેક અદ્ભુત અને શુભ ચીજોથી ભરેલો છે, વેદપાઠ કરનાર મંડળીઓથી શોભે છે, અને અપ્સરાઓના સમૂહોથી ગૂંથાયેલો છે.
ઋષિભિર્મુનિભિઃ સિદ્ધૈર્ગંધર્વૈઃપરિભાતિસઃ । ગજૈશ્ચાચલસંકાશૈઃ સિંહનાદૈર્વિરાજતે
ઋષિઓ, મુનિઓ, સિદ્ધો અને ગંધર્વો સાથે, પહાડ જેવા મોટા હાથીઓના સિંહના ગર્જના જેવા અવાજથી એ સ્થાન તેજસ્વી બનેલું છે.
શરભૈર્મત્તશાર્દૂલૈર્મૃગધૂર્તૈરલંકૃતઃ । વાપીકૂપતડાગૈશ્ચ સંપૂર્ણૈર્વિમલોદકૈઃ
શરભ, ઉન્મત્ત વાઘ અને ચાલાક હરણોથી અને શુદ્ધ પાણીથી ભરેલા કૂવા, તળાવ અને જળાશયો સાથે એ સ્થાન શોભાયમાન છે.
હંસકારંડવાકીર્ણૈઃ સર્વત્ર પરિશોભતે । કનકોત્પલૈશ્ચ શ્વેતૈશ્ચ રક્તોત્પલૈર્વિરાજતે
હંસ અને કરંડવના જૂથોથી સર્વત્ર એ સ્થાન ઉજળું લાગે છે, અને સુવર્ણ, સફેદ તથા લાલ કમળોથી પણ તેજ પામે છે.
નદીસ્રવણસંઘાતૈર્વિમલૈશ્ચોદકૈસ્તથા । શાલતાલૈશ્ચ રૂપૈશ્ચ સગજૈઃ સ્ફાટિકૈસ્તથા
નદીઓ અને ઝરણાંના પ્રવાહો, શુદ્ધ પાણી, શાલ અને તાળ વૃક્ષો તથા સ્ફટિક જેવા પથ્થરો અને હાથીઓ સાથે એ સ્થાન સુંદર લાગે છે.
વિસ્તીર્ણૈઃ કાંચનૈર્દિવ્યૈઃ સૂર્યવહ્નિસમપ્રભૈઃ । શિલાતલૈશ્ચ સંપૂર્ણઃ શૈલરાજો વિરાજતે
વિસ્તૃત, સુવર્ણ અને દિવ્ય પટિયાંઓથી, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતા પથ્થરના સપાટીઓથી, એ પહાડોનો રાજા શોભાયમાન છે.
વિમાનૈર્દેવતાનાં ચ પ્રાસાદૈઃ પર્વતોત્તમૈઃ । હંસચંદ્રપ્રતીકાશૈર્હેમદંડૈરલંકૃતઃ
દેવતાઓના વિમાનો, શ્રેષ્ઠ પર્વતપ્રસાદો અને હંસ તથા ચાંદની જેવાં સુવર્ણ સ્તંભોથી એ સ્થાન શણગારાયું છે.
કલશૈશ્ચામરૈર્યુક્તૈઃ પ્રાસાદૈઃ પરિશોભિતઃ । નાનાગુણપ્રમુદિત દેવવૃંદૈશ્ચ શોભિતઃ
કલશ અને ચામરાથી સુશોભિત મહેલો અને અનેક ગુણોથી આનંદિત દેવતાઓના સમૂહોથી એ સ્થાન સુંદર બનેલું છે.
દેવવૃંદૈરનેકૈશ્ચ ગંધર્વૈશ્ચારણૈસ્તથા । સર્વત્ર રાજતે પુણ્યો મેરુર્ગિરિવરોત્તમઃ
અनेक દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ચરણોના સમૂહથી સર્વત્ર પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ મેરુ પર્વત તેજસ્વી લાગે છે.
તસ્માદ્ગંગામહાપુણ્યા પુણ્યતોયા મહાનદી । પ્રસૂતા પુણ્યતીર્થાઢ્યા હંસપદ્મૈઃ સમાકુલા
ત્યાંથી મહાપવિત્ર ગંગા, પવિત્ર જળથી ભરેલી મહાનદી, અનેક તીર્થો અને હંસ તથા કમળોથી ભરપૂર જન્મી.
મુનિભિઃ સેવ્યમાના સા ઋષિસંઘૈર્મહાનદી । એવંગુણં ગિરિશ્રેષ્ઠં પુણ્યકૌતુકમંગલમ્
મુનિઓ અને ઋષિઓની સેવા પામતી એ મહાનદી, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ પર્વત જેવી પવિત્ર અને આશ્ચર્યજનક છે.
અંગશ્ચાત્રિસુતઃ પુણ્યઃ પ્રવિવેશ મહામુનિઃ । ગંગાતીરે સુપુણ્યે ચ એકાંતે ચારુકંદરે
પવિત્ર અત્રિપુત્ર અઙ્ગ મહામુનિએ ગંગાના પવિત્ર કિનારે એક સુંદર ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો.
તત્રોપવિશ્ય મેધાવી કામક્રોધવિવર્જિતઃ । સર્વેંદ્રિયાણિ સંયમ્ય હૃષીકેશં મનોગતમ્
ત્યાં, વિવેકી અને કામ-ક્રોધથી રહિત એ મુનિએ સર્વે ઇન્દ્રિયો સંયમ કરીને, મનથી હૃષીકેશમાં સ્થિરતા પામી બેઠા.
ધ્યાયમાનઃ સ ધર્માત્મા કૃષ્ણં ક્લેશાપહં પ્રભુમ્ । આસને શયને યાને ધ્યાને ચ મધુસૂદનમ્
ધર્મનિષ્ઠ એ આત્માએ કૃષ્ણ, દુઃખહરણાર ભગવાનનું ધ્યાન કર્યું; બેઠા, સુતા, યાત્રા કરતાં કે ધ્યાનમાં, સર્વે સમયે મધુસૂદનને સ્મરે છે.
નિત્યં પશ્યતિ યુક્તાત્મા યોગયુક્તો જિતેંદ્રિયઃ । ચરાચરેષુ જીવેષુ તેષુ પશ્યતિ કેશવમ્
યમ અને ઇન્દ્રિય સંયમથી યુક્ત, યોગમાં સ્થિર થયેલો એ આત્મા, ચર અને અચર સર્વ જીવોમાં કેશવને સર્વત્ર જુએ છે.
આર્દ્રેષુ ચૈવ શુષ્કેષુ સર્વેષ્વન્યેષુ સ દ્વિજઃ । એવં વર્ષશતં જાતં તપ્યમાનસ્ય તસ્ય ચ
ભીંજાયેલા કે સુકાયેલા અને અન્ય સર્વ વસ્તુઓમાં પણ એ દ્વિજ એ જ ભગવાનને જુએ છે; આમ, તપસ્યા કરતાં કરતાં એનું શતાબ્દી વીતી ગયું.
સમાલોક્ય જગન્નાથશ્ચક્રપાણિર્દ્વિજોત્તમમ્ । બહુવિઘ્નાન્સુઘોરાંશ્ચ દર્શયત્યેવ નિત્યશઃ
જગન્નાથ ચક્રપાણી એ શ્રેષ્ઠ દ્વિજને સતત અનેક ભયંકર અને કઠિન વિઘ્નો બતાવતા હતા.
તેજસા તસ્ય દેવસ્ય નૃસિંહસ્ય મહાત્મનઃ । નિરાતંકઃ સ ધર્માત્મા દહત્યગ્નિરિવેંધનમ્
મહાત્મા નરસિંહ ભગવાનની તેજસ્વી શક્તિથી એ ધર્મનિષ્ઠ મુનિ નિર્ભય રહી, અગ્નિ જેમ ઇંધણને ભસ્મ કરે તેમ બધા વિઘ્નોને દહન કરી નાખતો.
નિયમૈઃ સંયમૈશ્ચાન્યૈરુપવાસૈર્દ્વિજોત્તમઃ । ક્ષીયમાણસ્તુ સંજાતો દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
નિયમ, સંયમ અને ઉપવાસથી શ્રેષ્ઠ દ્વિજ શરીરે ક્ષીણ થતા છતાં પોતાના તેજથી તેજસ્વી બની રહ્યો.
સૂર્યપાવકસંકાશસ્ત્વંગ એવં પ્રદૃશ્યતે । એવં તપઃસુ નિરતં ધ્યાયમાનં જનાર્દનમ્
સૂર્ય અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતો અંગ એ રીતે દેખાયો; તે તપમાં લીન રહીને જનાર્દનનું ધ્યાન કરતો હતો.
આવિર્ભૂયાબ્રવીદ્દેવો વરં વરય માનદ । તં ચ દૃષ્ટ્વા હૃષીકેશમંગઃ પરમ નિર્વૃતઃ
દેવતા પ્રગટ થયા અને કહ્યું: 'માગ, તું શું ઈચ્છે છે?' હૃષીકેશને જોઈને અંગને અત્યંત આનંદ થયો.
તુષ્ટાવ પ્રણતો ભૂત્વા વાસુદેવં પ્રસન્નધીઃ
પ્રસન્ન મનથી અંગે વાસુદેવને નમન કરીને સ્તુતિ કરી.
અંગ ઉવાચ- ત્વં ગતિઃ સર્વભૂતાનાં ભૂતભાવન પાવન । ભૂતાત્મા સર્વભૂતેશ નમસ્તુભ્યં ગુણાત્મને
અંગે કહ્યું: તમે સર્વ જીવોની આશ્રય છો, સર્વનું સર્જન અને પવિત્રતા આપનાર છો; તમે સર્વના આત્મા અને સર્વના સ્વામી છો. ગુણોથી ભરપૂર તમને વંદન છે.