વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદાચ્ચ પદં ભુંક્તે ત્રિલોકધૃક્ । એવં તે સર્વમાખ્યાતમિંદ્રસ્યાપિ વિચેષ્ટિતમ્
વિષ્ણુની કૃપાથી, જે ત્રણેય લોકને ધારણ કરે છે, તે પોતાનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે. એ રીતે મેં તને બધું કહી દીધું, ઇન્દ્રના કાર્યો સહિત.
ભક્ત્યા તુષ્યતિ ગોવિંદો ભાવધ્યાનેન સત્તમ । સર્વં દદાતિ તુષ્ટાત્મા ભક્ત્યા સંતોષિતો હરિઃ
ગોવિંદ ભક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, અને શુદ્ધ ભાવથી ધ્યાન કરવાથી પણ. જ્યારે હરિ ભક્તિથી સંતોષ પામે છે, ત્યારે તે બધું આપે છે.
તસ્માદારાધ્ય ગોવિંદં સર્વદં સર્વસંભવમ્ । સર્વજ્ઞં સર્વવેત્તારં સર્વેષાં પુરુષં વરમ્
એથી, સર્વનું દાન કરનાર, સર્વનું મૂળ, સર્વજ્ઞ, બધું જાણનારો અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગોવિંદની ઉપાસના કર.
તસ્માત્પ્રાપ્સ્યસિ સર્વં ત્વં યદ્યદિચ્છસિ નંદન
એથી, નંદન, તું જે ઇચ્છે છે તે બધું તને મળશે.
સુખસ્ય દાતા પરમાર્થદાતા મોક્ષસ્ય દાતા જગતાં હિ નાથઃ । તસ્માત્તમારાધય ગચ્છ પુત્ર સંપ્રાપ્સ્યસે ઇંદ્રસમં હિ પુત્રમ્
એ ભગવાન સુખ આપનાર છે, સાચો કલ્યાણદાતા છે, મોક્ષ આપનાર છે, જગતના સ્વામી છે. તેથી, પુત્ર, તું તેમની આરાધના કર, અને તને ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર મળશે.
આકર્ણ્ય વાક્યં પરમાર્થયુક્તમુક્તં મહાત્મા ઋષિણા હિ તેન । સંગૃહ્ય તત્ત્વં વચનસ્ય તસ્ય પ્રણમ્ય તં શાશ્વતમભ્યયાત્સઃ
મહાન ઋષિએ જે પરમ સત્યથી ભરેલા શબ્દો કહ્યા, તે સાંભળી, તેણે તેમના વચનનો સાર સમજ્યો, અને એ શાશ્વતને વંદન કરીને ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
આમંત્ર્ય ચાંગઃ પિતરં મહાત્મા બ્રહ્માત્મજં બ્રહ્મસમાનમેવ । સંપ્રાપ્તવાન્મેરુગિરેસ્તુ શૃંગં તં કાંચનૈ રત્નમયૈઃ સમેતમ્
પછી, મહાત્મા બ્રહ્માના પુત્ર, જે બ્રહ્મા સમાન છે, તેણે પિતાને વિદાય આપી અને સોનાં અને રત્નોથી શોભતા મેરુ પર્વતના શિખરે પહોંચ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે। વેનોપાખ્યાને એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના એકત્રીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે, જે પંચપંચાશત્સહસ્ર સંહિતામાં સમાવિષ્ટ છે.
સૂત ઉવાચ- નાનારત્નૈઃ સુદીપ્તાંગો હાટકેનાપિ સર્વતઃ । રાજમાનો ગિરિશ્રેષ્ઠો યથા સૂર્યઃ સ્વરશ્મિભિઃ
સૂતે કહ્યું: અનેક રત્નો અને સોનાથી ચમકતો, સર્વત્ર તેજસ્વી, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવો એ પર્વત પોતાનાં કિરણોથી સૂર્ય જેવો તેજ પામતો હતો.
છાયામશોકાં સંપ્રાપ્ય શીતલાં સુખદાયિનીમ્ । ધ્યાયંતિ યોગિનઃ સર્વે ઉપવિષ્ટા દૃઢાસને
એ ઠંડક અને આનંદ આપતી અશોક વૃક્ષોની છાંયમાં, બધા યોગીઓ દૃઢ આસનમાં બેસીને ધ્યાનમાં લીન થયા.
ક્વચિત્તપંતિ મુનયઃ ક્વચિદ્ગાયંતિ કિન્નરાઃ । સંતુષ્ટા ઋષિગંધર્વા વીણાતાલકરાવિલાઃ
ક્યાંક મુનિઓ તપ કરે છે, ક્યાંક કિન્નરાઓ ગીત ગાય છે; સંતોષ પામેલા ઋષિઓ અને ગંધર્વો વીણા ના તાલમાં આનંદ માણે છે.
તાલમાનલયે લીનાઃ સ્વરૈઃ સપ્તભિરન્વિતૈઃ । મૂર્ચ્છનારત્નિસંયુક્તૈર્વ્યક્તં ગીતં મનોહરમ્
સાત સ્વરો અને સંગીતના વિવિધ રાગોમાં લીન, તાલ અને લયમાં મગ્ન, તેઓનું સ્પષ્ટ અને મનોહર ગીત ગુંજે છે.
તસ્મિન્વૈ પર્વતશ્રેષ્ઠે ચંદનચ્છાયસંશ્રિતાઃ । ગંધર્વા ગીતતત્વજ્ઞા ગીતં ગાયંતિ તત્પરાઃ
તે શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, ચંદનની ઠંડી છાંય હેઠળ, સંગીતના તત્વને જાણનારા ગંધર્વો પૂર્ણ ભક્તિથી ગીત ગાય છે.
નૃત્યંતિ યોષિતસ્તત્ર દેવાનાં પર્વત્તોત્તમે । પાપહા પુણ્યદો દિવ્યઃ સુશ્રેયસાં પ્રદાયકઃ
ત્યાં દેવોના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર, સ્વર્ગીય સ્ત્રીઓ નૃત્ય કરે છે; તે પવિત્ર સ્થાન પાપ નાશક, પુણ્યદાયક, દિવ્ય અને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ આપનાર છે.
વેદધ્વનિઃ સમધુરઃ શ્રૂયતે પર્વતોત્તમે । ચંદનાશોકપુન્નાગૈઃ શાલૈસ્તાલૈસ્તમાલકૈઃ
એ પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવા પર્વત પર, વેદનો મધુર ધ્વનિ સંભળાય છે, ચારે બાજુ ચંદન, અશોક, પુન્નાગ, શાળ, તાલ અને તમાલ વૃક્ષો છે.
વટૈસ્તુ મેઘસંકાશૈ રાજતે પર્વતોત્તમઃ । સંતાનકૈઃ કલ્પવૃક્ષૈ રંભાપાદપસંકુલૈઃ
મેઘ સમાન વટવૃક્ષોથી એ શ્રેષ્ઠ પર્વત ઝગમગે છે, સંતાનક અને કલ્પવૃક્ષોથી, અને રંભાના વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો છે.
નગેંદ્રો ભાતિ સર્વત્ર નાકવૃક્ષૈઃ સુપુષ્પિતૈઃ । નાનાધાતુસમાકીર્ણો નાનારત્નચયો ગિરિઃ
પર્વતરાજ સર્વત્ર સુગંધિત અને ફૂલેલા સ્વર્ગીય વૃક્ષોથી શોભે છે, અનેક ધાતુઓ અને વિવિધ રત્નોના ઢગલાંથી ભરેલો છે.
નાનાકૌતુકસંયુક્તો નાનામંગલસંયુતઃ । વેદવૃંદૈઃ સુસંજુષ્ટો હ્યપ્સરોગણસંકુલઃ
એ પર્વત અનેક અદ્ભુત અને શુભ ચીજોથી ભરેલો છે, વેદપાઠ કરનાર મંડળીઓથી શોભે છે, અને અપ્સરાઓના સમૂહોથી ગૂંથાયેલો છે.
ઋષિભિર્મુનિભિઃ સિદ્ધૈર્ગંધર્વૈઃપરિભાતિસઃ । ગજૈશ્ચાચલસંકાશૈઃ સિંહનાદૈર્વિરાજતે
ઋષિઓ, મુનિઓ, સિદ્ધો અને ગંધર્વો સાથે, પહાડ જેવા મોટા હાથીઓના સિંહના ગર્જના જેવા અવાજથી એ સ્થાન તેજસ્વી બનેલું છે.
શરભૈર્મત્તશાર્દૂલૈર્મૃગધૂર્તૈરલંકૃતઃ । વાપીકૂપતડાગૈશ્ચ સંપૂર્ણૈર્વિમલોદકૈઃ
શરભ, ઉન્મત્ત વાઘ અને ચાલાક હરણોથી અને શુદ્ધ પાણીથી ભરેલા કૂવા, તળાવ અને જળાશયો સાથે એ સ્થાન શોભાયમાન છે.
હંસકારંડવાકીર્ણૈઃ સર્વત્ર પરિશોભતે । કનકોત્પલૈશ્ચ શ્વેતૈશ્ચ રક્તોત્પલૈર્વિરાજતે
હંસ અને કરંડવના જૂથોથી સર્વત્ર એ સ્થાન ઉજળું લાગે છે, અને સુવર્ણ, સફેદ તથા લાલ કમળોથી પણ તેજ પામે છે.
નદીસ્રવણસંઘાતૈર્વિમલૈશ્ચોદકૈસ્તથા । શાલતાલૈશ્ચ રૂપૈશ્ચ સગજૈઃ સ્ફાટિકૈસ્તથા
નદીઓ અને ઝરણાંના પ્રવાહો, શુદ્ધ પાણી, શાલ અને તાળ વૃક્ષો તથા સ્ફટિક જેવા પથ્થરો અને હાથીઓ સાથે એ સ્થાન સુંદર લાગે છે.
વિસ્તીર્ણૈઃ કાંચનૈર્દિવ્યૈઃ સૂર્યવહ્નિસમપ્રભૈઃ । શિલાતલૈશ્ચ સંપૂર્ણઃ શૈલરાજો વિરાજતે
વિસ્તૃત, સુવર્ણ અને દિવ્ય પટિયાંઓથી, સૂર્ય અને અગ્નિ જેવું તેજ ધરાવતા પથ્થરના સપાટીઓથી, એ પહાડોનો રાજા શોભાયમાન છે.
વિમાનૈર્દેવતાનાં ચ પ્રાસાદૈઃ પર્વતોત્તમૈઃ । હંસચંદ્રપ્રતીકાશૈર્હેમદંડૈરલંકૃતઃ
દેવતાઓના વિમાનો, શ્રેષ્ઠ પર્વતપ્રસાદો અને હંસ તથા ચાંદની જેવાં સુવર્ણ સ્તંભોથી એ સ્થાન શણગારાયું છે.
કલશૈશ્ચામરૈર્યુક્તૈઃ પ્રાસાદૈઃ પરિશોભિતઃ । નાનાગુણપ્રમુદિત દેવવૃંદૈશ્ચ શોભિતઃ
કલશ અને ચામરાથી સુશોભિત મહેલો અને અનેક ગુણોથી આનંદિત દેવતાઓના સમૂહોથી એ સ્થાન સુંદર બનેલું છે.
દેવવૃંદૈરનેકૈશ્ચ ગંધર્વૈશ્ચારણૈસ્તથા । સર્વત્ર રાજતે પુણ્યો મેરુર્ગિરિવરોત્તમઃ
અनेक દેવતાઓ, ગંધર્વો અને ચરણોના સમૂહથી સર્વત્ર પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ મેરુ પર્વત તેજસ્વી લાગે છે.
તસ્માદ્ગંગામહાપુણ્યા પુણ્યતોયા મહાનદી । પ્રસૂતા પુણ્યતીર્થાઢ્યા હંસપદ્મૈઃ સમાકુલા
ત્યાંથી મહાપવિત્ર ગંગા, પવિત્ર જળથી ભરેલી મહાનદી, અનેક તીર્થો અને હંસ તથા કમળોથી ભરપૂર જન્મી.
મુનિભિઃ સેવ્યમાના સા ઋષિસંઘૈર્મહાનદી । એવંગુણં ગિરિશ્રેષ્ઠં પુણ્યકૌતુકમંગલમ્
મુનિઓ અને ઋષિઓની સેવા પામતી એ મહાનદી, સર્વ ગુણોથી યુક્ત, શ્રેષ્ઠ પર્વત જેવી પવિત્ર અને આશ્ચર્યજનક છે.
અંગશ્ચાત્રિસુતઃ પુણ્યઃ પ્રવિવેશ મહામુનિઃ । ગંગાતીરે સુપુણ્યે ચ એકાંતે ચારુકંદરે
પવિત્ર અત્રિપુત્ર અઙ્ગ મહામુનિએ ગંગાના પવિત્ર કિનારે એક સુંદર ગુફામાં પ્રવેશ કર્યો.
તત્રોપવિશ્ય મેધાવી કામક્રોધવિવર્જિતઃ । સર્વેંદ્રિયાણિ સંયમ્ય હૃષીકેશં મનોગતમ્
ત્યાં, વિવેકી અને કામ-ક્રોધથી રહિત એ મુનિએ સર્વે ઇન્દ્રિયો સંયમ કરીને, મનથી હૃષીકેશમાં સ્થિરતા પામી બેઠા.