ગીયમાનં ગીતગૈશ્ચ સુસ્વરૈઃ સપ્તકૈસ્તથા । વીજ્યમાનં સુગંધૈશ્ચ વ્યજનૈઃ સર્વ એવ સઃ
એણે જોયું કે, મીઠા અવાજવાળા ગાયકોએ સાત સ્વરમાં ગીત ગાઈ રહ્યા છે, અને સૌ સુગંધિત પંખાથી પંખો કરી રહ્યા છે.
યોષિદ્ભી રૂપયુક્તાભિશ્ચામરૈર્હંસગામિભિઃ । છત્રેણ હંસવર્ણેન ચંદ્રબિંબાનુકારિણા
સુંદર સ્ત્રીઓ, હંસવાહક ચામરથી, અને હંસ જેવું સફેદ છત્રી, જે ચાંદની જેમ દેખાતું હતું, એથી ઇન્દ્રને શોભા આપી રહી હતી.
રાજમાનં સહસ્રાક્ષં સર્વાભરણભૂષિતમ્ । કામક્રીડાગતં દેવં દૃષ્ટવાનમિતૌજસમ્
તેણે હજારો આંખો ધરાવતાં દેવરાજને જોયા, જે સર્વે આભૂષણોથી શોભાયમાન હતા, અમાપ તેજથી પ્રભાસિત હતા અને પ્રેમભરી રમણીઓમાં મગ્ન હતા.
તસ્ય પાર્શ્વે મહાભાગાં પૌલોમીં ચારુમંગલામ્ । રૂપેણ તેજસા ચૈવ તપસા ચ યશસ્વિનીમ્
તેમના બાજુએ પૌલોમિ નામની મહાન સૌભાગ્યશાળી, સુંદર અને શુભ સ્ત્રી હતી, જે રૂપ, તેજ, તપ અને યશથી પ્રસિદ્ધ હતી.
સૌભાગ્યેન વિરાજંતીં પાતિવ્રત્યેન તાં સતીમ્ । તયા સહ સહસ્રાક્ષઃ સ રેમે નંદને વને
સૌભાગ્ય અને પતિપ્રત્યેની નિષ્ઠાથી તેજવાળી એ સતી સાથે સહસ્રાક્ષ દેવ નંદનવનમાં આનંદ માણતા હતા.
તસ્ય લીલાં સમાલોક્ય અંગશ્ચૈવ દ્વિજોત્તમઃ । ધન્યો વૈ દેવરાજોઽયમીદૃશૈઃ પરિવારિતઃ
તેમની રમણીઓ જોઈને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અંગે મનમાં વિચાર્યું: 'દેવરાજ ખરેખર ધન્ય છે, જે આવા વૈભવથી ઘેરાયેલા છે.'
અહોઽસ્ય તપસો વીર્યં યેન પ્રાપ્તં મહત્પદમ્ । યદા મમેદૃશઃ પુત્રઃ સર્વલોકપ્રધારકઃ
આહા, કેટલું મહાન છે તેમનું તપ, જેના કારણે એમણે આવું ઉન્નત સ્થાન મેળવ્યું! કાશ, મારે પણ એવો પુત્ર હોત, જે સર્વ લોકને પોષે.
ભવેત્તદા મહત્સૌખ્યં પ્રાપ્સ્યામીહ ન સંશયઃ । ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા ત્વરમાણો ગૃહાગતઃ
ત્યારે મને અહીં મહાન સુખ મળશે—આમાં કોઈ શંકા નથી. આવા વિચારોમાં તલીન થઈ, તે ઝડપથી ઘેર પાછા ગયા.
સૂત ઉવાચ- અથ ત્વંગો મહાતેજા દૃષ્ટ્વા ઇંદ્રસ્ય સંપદમ્ । ભોગં ચૈવ વિલાસં ચ લીલાં તસ્ય મહાત્મનઃ
સૂતાએ કહ્યું: પછી મહાતેજસ્વી અંગે, ઇન્દ્રનું વૈભવ, તેમનો ભોગ, આનંદ અને મહાત્માનું લીલામય જીવન જોઈને—
કથં મે ઇંદ્ર સદૃશઃ પુત્રઃ સ્યાદ્ધર્મસંયુતઃ । ચિંતયિત્વા ક્ષણં ચૈવ અંગો ધર્મભૃતાં વરઃ
'કેવી રીતે મારે ઇન્દ્ર જેવો, ધર્મયુક્ત પુત્ર મળે?' એમ થોડો સમય વિચારી, ધર્મમાં શ્રેષ્ઠ અંગે મનમાં વિચાર્યું.
સ્વકં ગેહં સમાયાતઃ સ ત્વંગઃ સત્યતત્પરઃ । અત્રિં પપ્રચ્છ પિતરં પ્રણતો નમ્રકંધરઃ
સત્યને ધ્યાને રાખી, અંગે પોતાના ઘેર આવ્યા અને નમ્રતાપૂર્વક માથું નમાવી પિતા અત્રિને પૂછ્યું.
કોઽયં પુણ્યઃ સમાચારૈરિંદ્રત્વં ભુંજતે મહત્ । કસ્ય પુણ્યસ્ય વૈ પુષ્ટિઃ કિં કૃતં કર્મ કીદૃશમ્
'કયો એવો પુણ્યમય આચરણ છે, જેના દ્વારા કોઈને ઇન્દ્રપદ મળે છે? એ કયા પુણ્યનું ફળ છે, કયું કર્મ કરાયું અને તેવું કયું હતું?'
કીદૃશં તપ એતસ્ય કમારાધિતવાન્પુરા । એતન્મે વિસ્તરેણ ત્વં બ્રૂહિ સત્યવતાં વર
'એમણે કયું તપ કર્યું હતું, કોણની આરાધના કરી હતી? હે સત્યવંતોમાં શ્રેષ્ઠ, મને આ બધું વિગતે કહો.'
અત્રિરુવાચ- સાધુસાધુ મહાભાગ યદ્યેવં પૃચ્છસે મયિ । ચરિત્રમિંદ્રસ્ય વત્સ તન્મે નિગદતઃ શૃણુ
અત્રિએ કહ્યું: 'શાબાશ, હે મહાભાગ્યશાળી, તું આવું મને પૂછે છે. હવે, ઇન્દ્રના જીવનની વાત હું તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.'
સુવ્રતો નામ મેધાવી પુરા બ્રાહ્મણસત્તમઃ । તેન કૃષ્ણો હૃષીકેશસ્તપસા ચૈવ તોષિતઃ
'પહેલાં સુવ્રત નામના એક બુદ્ધિશાળી અને સદાચાર બ્રાહ્મણ હતા. એમણે તપ દ્વારા કૃષ્ણ, હૃદયના સ્વામી,ને પ્રસન્ન કર્યા.'
પુણ્યગર્ભં પુનઃ પ્રાપ્તો હ્યદિત્યાઃ કશ્યપાત્કિલ । વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદેન સુરરાજો બભૂવ હ
'પછી તેઓ પુણ્યથી ભરપૂર બની, અદિતિ અને કશ્યપના પુત્ર તરીકે જન્મ્યા; અને વિષ્ણુની કૃપાથી દેવોના રાજા બન્યા.'
અંગ ઉવાચ- કથમિંદ્રસમઃ પુત્રો મમ સ્યાત્પુત્રવત્સલ । તદુપાયં સમાચક્ષ્વ ભવાઞ્જ્ઞાનવતાં વરઃ
અંગે બોલ્યા: 'કેવી રીતે મારે ઇન્દ્ર સમો પુત્ર મળે, હે પુત્રપ્રેમી? એ ઉપાય મને કહો, હે જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ.'
અત્રિરુવાચ- સમાસેનૈવ તસ્યૈવ સુવ્રતસ્ય મહાત્મનઃ । ચરિત્રમખિલં પુણ્યં નિશામય મહામતે
અત્રિએ કહ્યું: 'હવે, હે મહામતિ, હું સંક્ષેપમાં સુવ્રત મહાત્માનું સમગ્ર પુણ્યમય જીવન તને કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળ.'
યથા સુવ્રત મેધાવી પુરારાધિતવાન્હરિમ્ । તસ્ય ભાવં ચ ભક્તિં ચ ધ્યાનં ચૈવ મહાત્મનઃ
'સુવ્રતે કઈ રીતે હરિની આરાધના કરી, તેમનો ભાવ, ભક્તિ અને ધ્યાન કેવું હતું—આ બધું, હે મહાત્મા, હું તને કહું છું.'
સમાલોક્ય જગન્નાથો દત્તવાન્વૈ મહત્પદમ્ । સ ઐંદ્રં સર્વભોગાઢ્યં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
'જગતના સ્વામીએ આ બધું જોઈને તેમને મહાન સ્થાન આપ્યું; તેઓ ઇન્દ્રપદને પામ્યા અને ત્રણેય લોકમાં સર્વે સુખો સાથે વિહાર કરતા થયા.'
વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદાચ્ચ પદં ભુંક્તે ત્રિલોકધૃક્ । એવં તે સર્વમાખ્યાતમિંદ્રસ્યાપિ વિચેષ્ટિતમ્
વિષ્ણુની કૃપાથી, જે ત્રણેય લોકને ધારણ કરે છે, તે પોતાનું સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે. એ રીતે મેં તને બધું કહી દીધું, ઇન્દ્રના કાર્યો સહિત.
ભક્ત્યા તુષ્યતિ ગોવિંદો ભાવધ્યાનેન સત્તમ । સર્વં દદાતિ તુષ્ટાત્મા ભક્ત્યા સંતોષિતો હરિઃ
ગોવિંદ ભક્તિથી પ્રસન્ન થાય છે, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, અને શુદ્ધ ભાવથી ધ્યાન કરવાથી પણ. જ્યારે હરિ ભક્તિથી સંતોષ પામે છે, ત્યારે તે બધું આપે છે.
તસ્માદારાધ્ય ગોવિંદં સર્વદં સર્વસંભવમ્ । સર્વજ્ઞં સર્વવેત્તારં સર્વેષાં પુરુષં વરમ્
એથી, સર્વનું દાન કરનાર, સર્વનું મૂળ, સર્વજ્ઞ, બધું જાણનારો અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ એવા ગોવિંદની ઉપાસના કર.
તસ્માત્પ્રાપ્સ્યસિ સર્વં ત્વં યદ્યદિચ્છસિ નંદન
એથી, નંદન, તું જે ઇચ્છે છે તે બધું તને મળશે.
સુખસ્ય દાતા પરમાર્થદાતા મોક્ષસ્ય દાતા જગતાં હિ નાથઃ । તસ્માત્તમારાધય ગચ્છ પુત્ર સંપ્રાપ્સ્યસે ઇંદ્રસમં હિ પુત્રમ્
એ ભગવાન સુખ આપનાર છે, સાચો કલ્યાણદાતા છે, મોક્ષ આપનાર છે, જગતના સ્વામી છે. તેથી, પુત્ર, તું તેમની આરાધના કર, અને તને ઇન્દ્ર સમાન પુત્ર મળશે.
આકર્ણ્ય વાક્યં પરમાર્થયુક્તમુક્તં મહાત્મા ઋષિણા હિ તેન । સંગૃહ્ય તત્ત્વં વચનસ્ય તસ્ય પ્રણમ્ય તં શાશ્વતમભ્યયાત્સઃ
મહાન ઋષિએ જે પરમ સત્યથી ભરેલા શબ્દો કહ્યા, તે સાંભળી, તેણે તેમના વચનનો સાર સમજ્યો, અને એ શાશ્વતને વંદન કરીને ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.
આમંત્ર્ય ચાંગઃ પિતરં મહાત્મા બ્રહ્માત્મજં બ્રહ્મસમાનમેવ । સંપ્રાપ્તવાન્મેરુગિરેસ્તુ શૃંગં તં કાંચનૈ રત્નમયૈઃ સમેતમ્
પછી, મહાત્મા બ્રહ્માના પુત્ર, જે બ્રહ્મા સમાન છે, તેણે પિતાને વિદાય આપી અને સોનાં અને રત્નોથી શોભતા મેરુ પર્વતના શિખરે પહોંચ્યો.
ઇતિ શ્રીપદ્મપુરાણે પંચપંચાશત્સહસ્રસંહિતાયાં ભૂમિખંડે। વેનોપાખ્યાને એકત્રિંશોઽધ્યાયઃ
આ રીતે શ્રીપદ્મપુરાણના ભૂમિખંડમાં વેનોપાખ્યાનના એકત્રીસમા અધ્યાયનો અંત આવે છે, જે પંચપંચાશત્સહસ્ર સંહિતામાં સમાવિષ્ટ છે.
સૂત ઉવાચ- નાનારત્નૈઃ સુદીપ્તાંગો હાટકેનાપિ સર્વતઃ । રાજમાનો ગિરિશ્રેષ્ઠો યથા સૂર્યઃ સ્વરશ્મિભિઃ
સૂતે કહ્યું: અનેક રત્નો અને સોનાથી ચમકતો, સર્વત્ર તેજસ્વી, પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ એવો એ પર્વત પોતાનાં કિરણોથી સૂર્ય જેવો તેજ પામતો હતો.
છાયામશોકાં સંપ્રાપ્ય શીતલાં સુખદાયિનીમ્ । ધ્યાયંતિ યોગિનઃ સર્વે ઉપવિષ્ટા દૃઢાસને
એ ઠંડક અને આનંદ આપતી અશોક વૃક્ષોની છાંયમાં, બધા યોગીઓ દૃઢ આસનમાં બેસીને ધ્યાનમાં લીન થયા.