કિંતુ તીર્થે ત્યજેદ્ભીરુ મનસાપ્યશુભં કૃતમ્ । પ્રયાગસ્નાનશુદ્ધા ત્વં સ્વર્ગં યાસ્યસિ નિશ્ચિતમ્
પણ, હે ડરપોક, તીર્થમાં પણ મનથી થયેલું દુષ્કર્મ ત્યજી દેવું જોઈએ; પ્રયાગમાં સ્નાનથી શુદ્ધ થઈ તું ચોક્કસ સ્વર્ગ પામશે.
પ્રયાગસ્નાનમાત્રેણ નૃણાં સ્વર્ગો ન સંશયઃ । અન્યદેશકૃતં પાપં તત્ક્ષણાદેવ ભામિનિ
માત્ર પ્રયાગમાં સ્નાનથી માણસોને સ્વર્ગ મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; બીજે ક્યાંય કરેલું પાપ, હે સુંદરે, તરત નાશ પામે છે.
પ્રયાગે વિલયં યાતિ પાપં તીર્થકૃતં વિના । શૃણુ ભીરુ પુરા શક્રો ગૌતમસ્ય મુનેર્વધૂમ્
પ્રયાગમાં તીર્થમાં કરેલું પાપ સિવાય બીજું બધું પાપ નાશ પામે છે; સાંભળ, હે ડરપોક, પહેલાં ઇન્દ્રે ઋષિ ગૌતમની પત્નીને જોયી હતી.
દૃષ્ટ્વા કામવશં પ્રાપ્તસ્તાં ગતો ગુપ્તકામુકઃ । ઉગ્રેણ તેન પાપેન તદૈવ જનિતં ફલમ્
એને જોઈને ઇન્દ્ર કામમાં આવી ગયો અને ગુપ્ત રીતે તેની પાસે ગયો; એ ભારે પાપથી તરત જ ફળ મળ્યું.
ઋષિસ્ત્રીગંતુરિંદ્રસ્ય તસ્યાશ્ચ પુરતસ્તદા । કુત્સિતં ગર્હિતં જાતમિતિ લજ્જાકરં વપુઃ
ઋષિ ગૌતમ ઇન્દ્ર અને પોતાની પત્ની સામે ઊભા રહ્યા; ત્યારે તેમણે એમનું શરીર લાજજનક અને ધિક્કારપાત્ર બનાવી દીધું.
તદ્ભર્તુઃ શાપમાહાત્મ્યાત્સહસ્રભગચિહ્નિતમ્ । અધોમુખસ્તતો ભૂત્વા દેવરાજો વિનિર્ગતઃ
પતિના શાપના પ્રભાવથી ઇન્દ્રના શરીરે હજાર સ્ત્રી અંગો દેખાવા લાગ્યા; પછી ઇન્દ્ર શરમથી માથું નીચે કરી ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
નિનિંદ સ્વકૃતં કર્મ સોઽભિભૂતઃ સલજ્જિતઃ । મેરોઃ શિરસિ તોયાઢ્યે શતયોજનવિસ્તૃતે
પોતાના કૃત્યથી વિમુખ અને શરમાઈને, તેણે પોતાને દોષ આપ્યો, મેરુ પર્વતની ટોચ પર, જ્યાં સો યોજન જેટલું વિશાળ અને પાણીથી ભરેલું સ્થાન હતું.
તત્ર ગત્વા પ્રવિષ્ટસ્તુ હેમાંભોરુહકોરકે । તત્રસ્થો ગર્હયન્નિત્યમાત્માનં મન્મથં તથા
ત્યાં જઈને, તે સુવર્ણ કમળની કળીમાં પ્રવેશ્યો અને ત્યાં રહીને સતત પોતાને અને કામદેવને દોષ આપતો રહ્યો.
ધિક્તાં કામાત્મતાં લોકે સદ્યઃ પાતકદાયિનીમ્ । યયા હિ નરકં યાતિ સર્વલોકવિગર્હિતઃ
આ જગતમાં કામવાસનાથી ભરેલી સ્વભાવને ધિક્કાર છે, જે તરત જ પાપ તરફ લઈ જાય છે અને જેના કારણે માણસ સર્વેના તિરસ્કારપાત્ર બની નરકમાં જાય છે.
આયુઃ કીર્તિર્યશોધર્મ ધૈર્ય ધ્વંસકરી તથા । ધિઙ્મન્મથં દુરાચારમાપદાં નિયતં પદમ્
આ કામદેવ જીવન, કીર્તિ, યશ, ધર્મ અને ધૈર્યને નાશ કરે છે; દુષ્ટ ચાલવાળા અને દુઃખોનું મૂળ એવા કામદેવને ધિક્કાર છે.
દેહસ્થં દુર્દમં શત્રુમસંતુષ્ટં સદાવશમ્ । ઇત્થંવાદિનિ પ્રચ્છન્ને વાસવે પદ્મસદ્મનિ 6.127.
શરીરમાં રહેલો દુશ્મન બહુ જ અડગ છે, ક્યારેય સંતોષાતો નથી અને હંમેશા પ્રભુત્વ રાખે છે; આવું કહીને, તેણે વસવના કમળમંદિરમાં ગુપ્ત રીતે વાત કરી.
આખંડલં વિના ભીરુ દેવલોકો ન શોભતે । તતો દેવાઃ સગંધર્વા લોકપાલાઃ સકિન્નરાઃ
આખંડલ વિના, હે ભયભીત, દેવલોકની શોભા રહેતી નથી; તેથી દેવો, ગંધર્વો, લોકપાલો અને કિન્નરો એકત્ર થયા.
શચ્યા સહ સમાગમ્ય પપ્રચ્છુસ્તે બૃહસ્પતિમ્ । ભગવન્બલભિદ્દેવં નૈવ જાનીમહે વયમ્
તેઓ શચી સાથે ભેગા થઈને બૃહસ્પતિને પૂછવા લાગ્યા: 'હે ભગવાન, અમને ખબર નથી કે બલવાન દેવ ક્યાં ગયા છે.'
ક્વ તિષ્ઠતિ ગતઃ કુત્ર કુત્ર વા મૃગયામહે । ન નાકઃ શોભતે તેન વિના દેવગણૈઃ સહ
'તે ક્યાં છે, ક્યાં ગયો છે, કે આપણે તેને ક્યાં શોધીએ? તેના વિના અને દેવગણ વિના સ્વર્ગની શોભા રહેતી નથી.'
સુપુત્રેણ વિના યદ્વત્કુલં શ્રીમદ્ગુણાન્વિતમ્ । ઉપાયશ્ચિંત્યતાં સદ્યઃ સ્વર્લોકે યેન શોભતે
'જેમ ગુણવંત કુટુંબ યોગ્ય પુત્ર વિના અધૂરૂં લાગે છે, તેમ સ્વર્ગ ફરી શોભે તે માટે તરત જ કોઈ ઉપાય વિચારો.'
સનાથઃ સુશ્રિયાયુક્તો ન વિલંબોઽત્ર યુજ્યતે । ઇતિ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા ગુરુર્વચનમબ્રવીત્
'પતિ અને સમૃદ્ધિથી યુક્ત સ્વર્ગ ફરીથી સ્થાપિત થવો જોઈએ; અહીં વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી.' એમ તેમના શબ્દો સાંભળી ગુરુએ કહ્યું.
જાનેઽહં સ્વાપરાધેન લજ્જયા યત્ર તિષ્ઠતિ । રભસા લબ્ધકાર્યસ્ય ભુંક્તે સ મઘવા ફલમ્
'હું જાણું છું કે પોતાનાં દોષથી શરમાઈને એ ક્યાં છે; મઘવાને હવે પોતાના ઉતાવળા કર્મનું ફળ મળી રહ્યું છે.'
નૃણાં નીતિપરિત્યાગાદ્વિપાકાઃ સ્યુર્ભયંકરાઃ । અહો રાજ્યમદૈર્મત્તઃ કૃત્યાકૃત્યમચિંતયન્
'માણસો જ્યારે નીતિ છોડે છે ત્યારે ભયાનક પરિણામો ભોગવે છે; હાય, રાજસત્તાના ઘમંડમાં એણે શું કરવું શું નહીં એ વિચાર્યું જ નહીં.'
કૃતવાન્નિંદ્યમાનં હિ દૃષ્ટાદૃષ્ટક્ષયંકરમ્ । કુર્વંતિ બાલિશા યત્ર દૈવોપહતબુદ્ધયઃ
'એણે નિંદનીય કામ કર્યું છે, જે દેખાતા અને ન દેખાતા બન્ને પ્રકારના વિનાશ લાવે છે; આવું તો મૂર્ખો કરે છે, જેમની બુદ્ધિ ભાગ્યે ભ્રષ્ટ થઈ ગઈ હોય.'
અપરાધાદ્યથાજન્મ સ્યાદિહામુત્ર નિષ્ફલમ્ । અધુના તત્ર ગચ્છામો યત્ર શક્રઃ સ તિષ્ઠતિ
'પાપથી અહીં અને પરલોકમાં જન્મ નિષ્ફળ થઈ જાય છે; હવે ચાલો, જ્યાં શક્ર છે ત્યાં જઈએ.'
ઇત્યુક્ત્વા નિર્ગતાઃ સર્વે બૃહસ્પતિપુરોગમાઃ । દૃષ્ટ્વા સરસિ વિસ્તીર્ણે સ્વર્ણપંકજકાનનમ્
આ રીતે કહીને, બૃહસ્પતિને આગળ રાખીને બધા નીકળી પડ્યા; વિશાળ સરોવર પાસે સુવર્ણ કમળોના વનને જોયું.
તુષ્ટુવુર્દેવરાજાનં પ્રબોધો યેન જાયતે । તતો ગુરોઃ પ્રબોધેન નિર્ગતઃ પદ્મકુડ્મલાત્
તેઓએ દેવરાજની સ્તુતિ કરી, જેના જાગરણથી એ બહાર આવી શકે; પછી ગુરુના જાગૃત કરવાથી એ કમળની કળીમાંથી બહાર આવ્યો.
દીનાનનો વિરૂપસ્તુ વ્રીડાકુંચિતલોચનઃ । જગ્રાહ ચરણાવિંદ્રો ગુરોસ્તસ્યાગ્રજન્મનઃ
મુખ ઉદાસ, રૂપ બદલાયું, શરમથી આંખો નીચે, એવો ઇન્દ્ર પોતાના મોટા ગુરુના ચરણ પકડીને ઊભો રહ્યો.
ત્રાહિ માં નિષ્કૃતિં બ્રૂહિ પાપસ્યાસ્ય બૃહસ્પતે । દેવરાજવચઃ શ્રુત્વા જગૌ વિપ્રો બૃહસ્પતિઃ
'મારે રક્ષા કરો, આ પાપની પ્રાયશ્ચિત્તી શું છે એ કહો, હે બૃહસ્પતિ!' દેવરાજના શબ્દો સાંભળી, બૃહસ્પતિ ઋષિએ કહ્યું.
શૃણુ દેવેંદ્ર વક્ષ્યેઽહમુપાયં પાપનાશનમ્ । પ્રયાગસ્નાનમાત્રેણ તત્ક્ષણાદેવ પાતકાત્
હે દેવોના રાજા, સાંભળો, હું તમને પાપ નાશ કરવાનો એક ઉપાય કહું છું: માત્ર પ્રયાગમાં સ્નાન કરતાં જ તુરંત બધા પાપો દૂર થઈ જાય છે.
મુચ્યસે દેવરાજત્વં તત્ર યામઃ સહૈવ તે । અથ પુરોધસા સાર્ધમાગત્ય બલમર્દનઃ
માત્ર એથી જ, હે દેવરાજ, તારો દોષ છૂટી જશે; હવે આપણે તારી સાથે ત્યાં જઈએ. પછી પુરોહિત સાથે બલને હરાવનાર પણ ત્યાં પહોંચ્યો.
સસ્નૌ સિતાસિતે તીર્થે સદ્યો મુક્તો હ્યઘૈસ્તતઃ । અથ દેવગુરુસ્તસ્મૈ પ્રસન્નસ્તુ વરં દદૌ
સફેદ અને કાળી તીર્થ પર તેણે સ્નાન કર્યું અને તરત જ તેના બધા પાપો દૂર થઈ ગયા; ત્યારબાદ દેવગુરુ પ્રસન્ન થઈને તેને ઈચ્છિત વરદાન આપ્યું.
પ્રયાગસ્નાનમાત્રેણ ક્ષીણં પાપં ત્વયાનઘ । ક્ષીણપાપસ્ય તે શક્ર મત્પ્રસાદેન સત્વરમ્
માત્ર પ્રયાગમાં સ્નાન કરતાં જ તારા બધા પાપો નાશ પામ્યા, હે નિષ્પાપ; હવે, હે શક્ર, મારા આશીર્વાદથી તારા પાપો પૂરેપૂરા દૂર થઈ ગયા છે.
સહસ્રમેતદ્યોનીનાં સહસ્રં સ્યાદ્દૃશાં તવ । તદૈવ દ્વિજવાક્યેન શુશુભે ચ શચીપતિઃ
હવે તને હજાર યોનિઓ અને હજાર આંખો મળશે; ત્યારબાદ, બ્રાહ્મણના વચનથી શચીપતિ તેજસ્વી બન્યો.
લોચનાનાં સહસ્રેણ પંકજૈરિવ માનસમ્ । અથ વૃંદારકૈઃ સર્વૈરૃષિભિશ્ચાભિપૂજિતઃ
હજારો આંખોથી તેનું મન કમળોથી ભરેલા સરોવર જેવું સુંદર લાગતું હતું; પછી તમામ દેવદૂત અને ઋષિઓએ તેની પૂજા કરી.