અષ્ટબાહુર્મહાતેજા દ્વિશીર્ષઃ સુમહાતપાઃ । યક્ષાવર્તંત તેનાપિ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ
તેના આઠ હાથ, બે માથાં, મહાતેજ અને મહાતપસ્યા હતી; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એના દ્વારા યક્ષો હંમેશા જીવન જીવે છે.
પુનર્દુગ્ધા ઇયં પૃથ્વી રાક્ષસૈશ્ચ મહાબલૈઃ । તથા ચૈષા પિશાચૈશ્ચ સાતુરૈર્દગ્ધવારિભિઃ
પછી, પૃથ્વી ફરીથી મહાશક્તિશાળી રાક્ષસો દ્વારા અને એ જ રીતે પિશાચો દ્વારા, દગ्ध ભોજન કરનાર દ્વારા દૂધ દોઢવામાં આવી.
ઉત્પ્લુતં નૃકપાલં તં શાવપાત્રમયઃ કૃતમ્ । સુપ્રજાં ભોક્તુકામાસ્તે તીવ્રકોપપરાક્રમાઃ
એક માનવ કપાળ, ઉછળતું, તેમનું માંસનું વાસણ બન્યું; શ્રેષ્ઠ સંતાન ભક્ષણ કરવા ઈચ્છતા, તેઓ તીવ્ર ક્રોધ અને પરાક્રમથી ભરેલા હતા.
દોગ્ધા રજતનાભસ્તુ તેષામાસીન્મહાબલઃ । સુમાલી નામ વત્સશ્ચ શોણિતં ક્ષીરમેવ ચ
તેમના માટે, દૂધ દોઢનાર ચાંદીની નાભી ધરાવનાર, મહાશક્તિશાળી હતો; વાછરું સુમાલી અને તેમનું દૂધ લોહી હતું.
રક્ષાંસિ યાતુધાનાશ્ચ પિશાચાશ્ચ મહાબલાઃ । યક્ષાસ્તેન ચ જીવંતિ ભૂતસઙ્ઘાશ્ચ દારુણાઃ
ભયાનક રાક્ષસો, યાતુધાન અને મહાશક્તિશાળી પિશાચો, યક્ષો અને કઠોર ભૂતો એ બધાં એથી જીવતા છે.
ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ પુનર્દુગ્ધા વસુંધરા । કૃત્વા વત્સં સુવિદ્વાંસં તૈશ્ચ ચિત્રરથં પુનઃ
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓએ ફરીથી ધરતીને દૂધ આપ્યું, અને બુદ્ધિશાળી ચિત્રરથને વાછરડા બનાવ્યો.
દુદુહુઃ પદ્મપાત્રે તુ ગાંધર્વં ગીતસંકુલમ્ । સુરુચિર્નામ ગંધર્વસ્તેષામાસીન્મહામતિઃ
તેમણે કમળના પાત્રમાં ગંધર્વોના ગીતોથી ભરેલું રસ દૂધ રૂપે કાઢ્યું; તેમાં સુરુચિર નામનો મહાબુદ્ધિશાળી ગંધર્વ દૂધ કાઢનાર હતો.
દોગ્ધા પુણ્યતમશ્ચૈવ તસ્યાશ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ । શુચિગીતં મહાત્માનઃ સુક્ષીરં દુદુહુસ્તદા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દૂધ કાઢનાર અત્યંત પુણ્યશાળી હતો, અને એ મહાત્માઓએ શુદ્ધ ગીત દૂધરૂપે મેળવ્યું.
ગંધર્વાસ્તેન જીવંતિ અન્યાશ્ચાપ્સરસસ્તથા । પર્વતૈશ્ચ મહાપુણ્યૈર્દુગ્ધા ચેયં વસુંધરા
એથી ગંધર્વો અને અન્ય અપ્સરાઓ જીવતા છે; અને ફરીથી મહાપુણ્યવાન પર્વતો દ્વારા ધરતીને દૂધ આપવામાં આવ્યું.
રત્નાનિ વિવિધાન્યેવ ઓષધીશ્ચામૃતોપમાઃ । વત્સશ્ચૈવ મહાભાગો હિમવાન્પરિકલ્પિતઃ
વિવિધ પ્રકારના રત્નો અને અમૃત સમાન ઔષધિઓ પ્રાપ્ત થઈ, અને સૌથી ભાગ્યશાળી હિમવાન વાછરડા બનાવાયો.
મેરુર્દોગ્ધા ચ સંજાતઃ પાત્રં કૃત્વા તુ શૈલજમ્ । તેન ક્ષીરેણ સંવૃદ્ધાઃ શૈલાઃ સર્વે મહૌજસઃ
મેરુ પર્વત દૂધ કાઢનાર બન્યો, અને પર્વતથી બનેલા પાત્રમાં દૂધ કાઢ્યું; એ દૂધથી બધા શક્તિશાળી પર્વતો પોષાઈ ગયા.
પુનર્દુગ્ધા મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈઃ કલ્પદ્રુમાદિભિઃ । પાલાશં પાત્રામાનિન્યુશ્છિન્નદગ્ધપ્રરોહણમ્
ફરીથી કલ્પવૃક્ષ જેવા મહાન અને પવિત્ર વૃક્ષોએ ધરતીને દૂધ આપ્યું; તેમણે કાપી, બળી અને ફરીથી ઉગેલો પલાશનું પાત્ર લાવ્યું.
શાલો દુદોહ પુષ્પાંગઃ પ્લક્ષો વત્સોઽભવત્તદા । ગુહ્યકૈશ્ચારણૈઃ સિદ્ધૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તદા
પુષ્પોથી સજ્જ શાલ વૃક્ષ દૂધ કાઢનાર બન્યું, અને પ્લક્ષ વાછરડા હતો; ત્યારે ગુહ્યક, વનવાસી, સિદ્ધ અને વિદ્યા ધરાવનાર ગણા હાજર હતા.
દુગ્ધા ચેયં સર્વધાત્રી સર્વકામપ્રદાયિની । યં યમિચ્છંતિ યે લોકાઃ પાત્રવત્સવિશેષણૈઃ
આ ધરતી, સર્વને પોષતી અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરતી, જે જે જીવોએ ઇચ્છ્યું, પોતાના પાત્ર અને વાછરડા વડે દૂધ આપવામાં આવી.
તૈસ્તૈસ્તેષાં દદાત્યેવ ક્ષીરં સદ્ભાવમીદૃશમ્ । ઇયં ધાત્રી વિધાત્રી તુ ઇયં શ્રેષ્ઠા વસુંધરા
તે દરેકને તેમની ઇચ્છા મુજબ, પાત્ર અને વાછરડા પ્રમાણે, આવું દૂધ આપે છે; આ ધરતી પોષક, સર્જક અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સર્વકામદુઘા ધેનુરિયં પુણ્યૈરલંકૃતા । ઇયં જ્યેષ્ઠા પ્રતિષ્ઠા તુ ઇયં સૃષ્ટિરિયં પ્રજા
આ ગાય, પુણ્યોથી સજ્જ, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; એ જ્યેષ્ઠ, આધાર, સર્જન અને પ્રજાનું મૂળ છે.
પાવની પુણ્યદા પુણ્યા સર્વસસ્ય પ્રરોહિણી । ચરાચરસ્ય સર્વસ્ય પ્રતિષ્ઠા યોનિરેવ ચ
એ પવિત્ર, પુણ્ય આપનાર, શુભ અને સર્વ પાકનો ઉગાવનાર છે; એ સર્વ ચર અને અચરનું આધાર અને યોનિ છે.
મહાલક્ષ્મીરિયં વિદ્યા સર્વવિશ્વમયી સદા । સર્વકામદુઘા દોગ્ધ્રી સર્વબીજપ્રરોહિણી
આ મહાલક્ષ્મી, જ્ઞાન અને સદાય સર્વ વિશ્વમાં વ્યાપી છે; એ સર્વ ઇચ્છાઓનું દૂધ આપે છે અને સર્વ બીજ ઉગાડે છે.
સર્વેષાં શ્રેયસાં માતા સર્વલોકધરા ઇયમ્ । પંચાનામપિ ભૂતાનાં પ્રકાશો રૂપમેવ ચ
એ સર્વ શ્રેયસની માતા, સર્વ લોકને પોષતી; એ પાંચ ભૂતનું પ્રકાશ અને સ્વરૂપ છે.
અસીદિયં સમુદ્રાંતા મેદિનીતિ પરિશ્રુતા । મધુકૈટભયોઃ કૃત્સ્ના મેદસા સમભિપ્લુતા
આ ધરતી, જે સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી છે, મેદિની તરીકે જાણીતી છે; એ મધુ અને કૈટભના મેડસથી સંપૂર્ણ ભીંજાઈ ગઈ હતી.
તેનેયં મેદિની નામ પ્રોચ્યતે બ્રહ્મવાદિભિઃ । તતોભ્યુપગમાત્પ્રાજ્ઞ પૃથોર્વૈન્યસ્ય સત્તમાઃ
એથી જ, બ્રહ્મજ્ઞો તેને મેદિની કહે છે; અને એ રીતે, હે પૃથુના શ્રેષ્ઠ વંશજો, એ નામ પડ્યું.
દુહિતૃત્વમનુપ્રાપ્તા દેવી પૃથ્વીતિ ચોચ્યતે । તેન રાજ્ઞા દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ પાલિતેયં વસુંધરા
દુહિત્રી બનીને એ દેવી પૃથ્વી કહેવાય છે; અને એ રાજાએ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, આ ધરતીનું રક્ષણ કર્યું.
ગ્રામાધારં ગૃહાણાં ચ પુરપત્તનમાલિની । સસ્યાકરવતી સ્ફીતા સર્વતીર્થમયી દ્વિજાઃ
દ્વિજજનોએ, ધરતી ગામો, ઘર અને શહેરોને આધાર આપે છે, શહેરો અને પાટણથી શોભાયમાન છે, ખેતર જેવી સમૃદ્ધ છે અને સર્વ તીર્થોથી ભરપૂર છે.
એવં વસુમતી દેવી સર્વલોકમયી સદા । એવં પ્રભાવો રાજેંદ્રઃ પુરાણે પરિપઠ્યતે
એવી રીતે, વસુમતી દેવી હંમેશા બધા લોકોથી ભરેલી છે અને એમાં એવો શક્તિ છે, રાજેન્દ્ર, જે પુરાણમાં વર્ણવાયું છે.
પૃથુર્વૈન્યો મહાભાગઃ સર્વકર્મપ્રકાશકઃ । યથા વિષ્ણુર્યથા બ્રહ્મા યથા રુદ્રઃ સનાતનઃ
પૃથુ, વેનનો પુત્ર, ખૂબ ભાગ્યશાળી અને બધા કર્મોનું પ્રકાશક છે; તે विष्णુ, બ્રહ્મા અને સનાતન રુદ્ર જેવો છે.
નમસ્કાર્યાસ્ત્રયો દેવા દેવાદ્યૈર્બ્રહ્મવાદિભિઃ । બ્રાહ્મણૈર્ઋષિભિઃ સર્વૈર્નમસ્કાર્યો નૃપોત્તમઃ
આ ત્રણ દેવો, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ અને બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ દ્વારા પૂજનીય છે; એ જ રીતે, શ્રેષ્ઠ રાજા બધા બ્રાહ્મણો અને ઋષિઓ દ્વારા પૂજનીય છે.
વર્ણાનામાશ્રમાણાં યઃ સ્થાપકઃ સર્વલોકધૃક્ । પાર્થિવૈશ્ચ મહાભાગૈઃ પાર્થિવત્વમિહેપ્સુભિઃ
જે વર્ણ અને આશ્રમની સ્થાપના કરે છે અને બધા લોકને ધારણ કરે છે, તે મહાન રાજાઓ અને રાજા બનવાની ઇચ્છા રાખનારાઓ દ્વારા સન્માન પામે છે.
આદિરાજો નમસ્કાર્યઃ પૃથુર્વૈન્યઃ પ્રતાપવાન્ । ધનુર્વેદાર્થિભિર્યોધૈઃ સદૈવ જયકાંક્ષિભિઃ
પ્રથમ રાજા, તેજસ્વી અને શક્તિશાળી પૃથુ, ધનુર્વેદ શીખવા ઇચ્છતા અને હંમેશા વિજયની ઇચ્છા રાખતા યોદ્ધાઓ દ્વારા પૂજનીય છે.
નમસ્કાર્યો મહારાજો વૃત્તિદાતા મહીભૃતામ્ । એવં પાત્રવિશેષાશ્ચ મયા ખ્યાતા દ્વિજોત્તમાઃ
મહાન રાજા, જે ભૂપતિઓને જીવન આપે છે, તે પૂજનીય છે; એ રીતે, દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં વિશેષ પાત્રોનું વર્ણન કર્યું છે.
વત્સાનાં સુવિશેષાશ્ચ દોગ્ધૄણાં ભવદગ્રતઃ । ક્ષીરસ્યાપિ વિશેષં તુ યથોદ્દિષ્ટં હિ ભૂભુજા
તમારા સમક્ષ મેં વાછરાઓ અને દૂધ આપનારોની વિશેષતા, તેમજ દૂધની વિશેષતા પણ રાજાએ જે રીતે કહ્યું તે પ્રમાણે વર્ણવી છે.