તેનૈવ વર્તયંત્યુગ્રા મહાકાયા મહાબલાઃ । તદાહારાસ્તદાચારાસ્તદ્વીર્યાસ્તત્પરાક્રમાઃ
એ જ ઝેરથી, ભયાનક, વિશાળ શરીર અને શક્તિશાળી નાગો જીવંત રહે છે; તેમનું ખોરાક, વર્તન, શક્તિ અને પરાક્રમ એમાંથી જ આવે છે.
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ યથા દુગ્ધા વસુંધરા । અસુરૈર્દાનવૈઃ સર્વૈઃ કલ્પયિત્વા દ્વિજોત્તમાઃ
હવે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, હું સમજાવું છું કે અસુરો અને દાનવો કેવી રીતે ધરતીને દૂધ દોઢી, બધું ગોઠવીને.
પાત્રમત્રાન્નસદૃશમાયસં સર્વકામિકમ્ । ક્ષીરં માયામયં કૃત્વા સર્વારાતિવિનાશનમ્
તેમનું વાસણ લોખંડનું હતું, જે ખોરાકની વાસણ જેવું અને સર્વ ઇચ્છા પૂરી કરતી; તેમનું દૂધ માયાજાળથી ભરેલું અને બધા દુશ્મનોને નાશ કરનાર હતું.
તેષામભૂત્સ વૈ વત્સો વિરોચનઃ પ્રતાપવાન્ । ઋત્વિગ્દ્વિમૂર્દ્ધા દૈત્યાનાં મધુર્દોગ્ધા મહાબલઃ
તેમના માટે, શક્તિશાળી વિરોચન વાછરું બન્યા; દૈત્યોના યજ્ઞકર્તા મધુર, મહાશક્તિશાળી, દૂધ દોઢનાર બન્યા.
તયા હિ માયયા દૈત્યાઃ પ્રવર્ત્તંતે મહાબલાઃ । મહાપ્રજ્ઞા મહાકાયા મહાતેજઃ પરાક્રમાઃ
એ માયાથી, દૈત્યો મહાશક્તિશાળી, મહાજ્ઞાન, વિશાળ શરીર, તેજ અને પરાક્રમથી જીવન જીવે છે.
તદ્બલં પૌરુષં તેષાં તેન જીવંતિ દાનવાઃ । તયૈતે માયયાદ્યાપિ સર્વમાયા દ્વિજોત્તમાઃ
એ જ શક્તિ અને પુરુષાઈથી, દાનવો જીવંત રહે છે; આજે પણ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તેમનો સર્વ માયાજાળ એ જ માયાથી આવે છે.
પ્રવર્તંતે મિતપ્રજ્ઞાસ્તે તદેષામિદં બલમ્ । તથા તુ દુગ્ધા યક્ષૈઃ સા સર્વાધારાસુ મેદિની
મર્યાદિત બુદ્ધિ ધરાવનાર દૈત્યો એ જ શક્તિથી જીવન જીવે છે; એ રીતે, સર્વ આધાર ધરતી યક્ષો દ્વારા પણ દૂધ દોઢવામાં આવી.
ઇતિ શુશ્રુમ વિપ્રેંદ્રાઃ પુરાકલ્પે મહાત્મભિઃ । અંતર્ધાનમયં ક્ષીરમયસ્પાત્રે સુવિસ્તરે
એ રીતે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, અમે પૂર્વકાળના મહાન આત્માઓ પાસેથી સાંભળ્યું છે: છુપાવવાની શક્તિથી ભરેલું દૂધ વિશાળ લોખંડની વાસણમાં દોઢવામાં આવ્યું.
વૈશ્રવણો મહાપ્રાજ્ઞસ્તદા વત્સઃ પ્રકલ્પિતઃ । મણિધરસ્ય પિતા પુણ્યઃ પ્રાજ્ઞો બુદ્ધિમતાં વરઃ
ત્યારે, મહાપ્રજ્ઞ વૈશ્વરવણ વાછરું બનાવવામાં આવ્યા; મણિધરનાં પિતા, પુણ્યશાળી અને બુદ્ધિમાન, શ્રેષ્ઠ પસંદ થયા.
દોગ્ધા રજતનાભસ્તુ તસ્યાશ્ચાસીન્મહામતિઃ । સર્વજ્ઞઃ સર્વધર્મજ્ઞો યક્ષરાજસુતો બલી
દૂધ દોઢનાર ચાંદીની નાભી ધરાવનાર, મહામતિ, સર્વજ્ઞ, સર્વધર્મ જાણનાર, યક્ષરાજનો શક્તિશાળી પુત્ર હતો.
અષ્ટબાહુર્મહાતેજા દ્વિશીર્ષઃ સુમહાતપાઃ । યક્ષાવર્તંત તેનાપિ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ
તેના આઠ હાથ, બે માથાં, મહાતેજ અને મહાતપસ્યા હતી; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, એના દ્વારા યક્ષો હંમેશા જીવન જીવે છે.
પુનર્દુગ્ધા ઇયં પૃથ્વી રાક્ષસૈશ્ચ મહાબલૈઃ । તથા ચૈષા પિશાચૈશ્ચ સાતુરૈર્દગ્ધવારિભિઃ
પછી, પૃથ્વી ફરીથી મહાશક્તિશાળી રાક્ષસો દ્વારા અને એ જ રીતે પિશાચો દ્વારા, દગ्ध ભોજન કરનાર દ્વારા દૂધ દોઢવામાં આવી.
ઉત્પ્લુતં નૃકપાલં તં શાવપાત્રમયઃ કૃતમ્ । સુપ્રજાં ભોક્તુકામાસ્તે તીવ્રકોપપરાક્રમાઃ
એક માનવ કપાળ, ઉછળતું, તેમનું માંસનું વાસણ બન્યું; શ્રેષ્ઠ સંતાન ભક્ષણ કરવા ઈચ્છતા, તેઓ તીવ્ર ક્રોધ અને પરાક્રમથી ભરેલા હતા.
દોગ્ધા રજતનાભસ્તુ તેષામાસીન્મહાબલઃ । સુમાલી નામ વત્સશ્ચ શોણિતં ક્ષીરમેવ ચ
તેમના માટે, દૂધ દોઢનાર ચાંદીની નાભી ધરાવનાર, મહાશક્તિશાળી હતો; વાછરું સુમાલી અને તેમનું દૂધ લોહી હતું.
રક્ષાંસિ યાતુધાનાશ્ચ પિશાચાશ્ચ મહાબલાઃ । યક્ષાસ્તેન ચ જીવંતિ ભૂતસઙ્ઘાશ્ચ દારુણાઃ
ભયાનક રાક્ષસો, યાતુધાન અને મહાશક્તિશાળી પિશાચો, યક્ષો અને કઠોર ભૂતો એ બધાં એથી જીવતા છે.
ગંધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ પુનર્દુગ્ધા વસુંધરા । કૃત્વા વત્સં સુવિદ્વાંસં તૈશ્ચ ચિત્રરથં પુનઃ
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓએ ફરીથી ધરતીને દૂધ આપ્યું, અને બુદ્ધિશાળી ચિત્રરથને વાછરડા બનાવ્યો.
દુદુહુઃ પદ્મપાત્રે તુ ગાંધર્વં ગીતસંકુલમ્ । સુરુચિર્નામ ગંધર્વસ્તેષામાસીન્મહામતિઃ
તેમણે કમળના પાત્રમાં ગંધર્વોના ગીતોથી ભરેલું રસ દૂધ રૂપે કાઢ્યું; તેમાં સુરુચિર નામનો મહાબુદ્ધિશાળી ગંધર્વ દૂધ કાઢનાર હતો.
દોગ્ધા પુણ્યતમશ્ચૈવ તસ્યાશ્ચ દ્વિજસત્તમાઃ । શુચિગીતં મહાત્માનઃ સુક્ષીરં દુદુહુસ્તદા
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, દૂધ કાઢનાર અત્યંત પુણ્યશાળી હતો, અને એ મહાત્માઓએ શુદ્ધ ગીત દૂધરૂપે મેળવ્યું.
ગંધર્વાસ્તેન જીવંતિ અન્યાશ્ચાપ્સરસસ્તથા । પર્વતૈશ્ચ મહાપુણ્યૈર્દુગ્ધા ચેયં વસુંધરા
એથી ગંધર્વો અને અન્ય અપ્સરાઓ જીવતા છે; અને ફરીથી મહાપુણ્યવાન પર્વતો દ્વારા ધરતીને દૂધ આપવામાં આવ્યું.
રત્નાનિ વિવિધાન્યેવ ઓષધીશ્ચામૃતોપમાઃ । વત્સશ્ચૈવ મહાભાગો હિમવાન્પરિકલ્પિતઃ
વિવિધ પ્રકારના રત્નો અને અમૃત સમાન ઔષધિઓ પ્રાપ્ત થઈ, અને સૌથી ભાગ્યશાળી હિમવાન વાછરડા બનાવાયો.
મેરુર્દોગ્ધા ચ સંજાતઃ પાત્રં કૃત્વા તુ શૈલજમ્ । તેન ક્ષીરેણ સંવૃદ્ધાઃ શૈલાઃ સર્વે મહૌજસઃ
મેરુ પર્વત દૂધ કાઢનાર બન્યો, અને પર્વતથી બનેલા પાત્રમાં દૂધ કાઢ્યું; એ દૂધથી બધા શક્તિશાળી પર્વતો પોષાઈ ગયા.
પુનર્દુગ્ધા મહાવૃક્ષૈઃ પુણ્યૈઃ કલ્પદ્રુમાદિભિઃ । પાલાશં પાત્રામાનિન્યુશ્છિન્નદગ્ધપ્રરોહણમ્
ફરીથી કલ્પવૃક્ષ જેવા મહાન અને પવિત્ર વૃક્ષોએ ધરતીને દૂધ આપ્યું; તેમણે કાપી, બળી અને ફરીથી ઉગેલો પલાશનું પાત્ર લાવ્યું.
શાલો દુદોહ પુષ્પાંગઃ પ્લક્ષો વત્સોઽભવત્તદા । ગુહ્યકૈશ્ચારણૈઃ સિદ્ધૈર્વિદ્યાધરગણૈસ્તદા
પુષ્પોથી સજ્જ શાલ વૃક્ષ દૂધ કાઢનાર બન્યું, અને પ્લક્ષ વાછરડા હતો; ત્યારે ગુહ્યક, વનવાસી, સિદ્ધ અને વિદ્યા ધરાવનાર ગણા હાજર હતા.
દુગ્ધા ચેયં સર્વધાત્રી સર્વકામપ્રદાયિની । યં યમિચ્છંતિ યે લોકાઃ પાત્રવત્સવિશેષણૈઃ
આ ધરતી, સર્વને પોષતી અને સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરતી, જે જે જીવોએ ઇચ્છ્યું, પોતાના પાત્ર અને વાછરડા વડે દૂધ આપવામાં આવી.
તૈસ્તૈસ્તેષાં દદાત્યેવ ક્ષીરં સદ્ભાવમીદૃશમ્ । ઇયં ધાત્રી વિધાત્રી તુ ઇયં શ્રેષ્ઠા વસુંધરા
તે દરેકને તેમની ઇચ્છા મુજબ, પાત્ર અને વાછરડા પ્રમાણે, આવું દૂધ આપે છે; આ ધરતી પોષક, સર્જક અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે.
સર્વકામદુઘા ધેનુરિયં પુણ્યૈરલંકૃતા । ઇયં જ્યેષ્ઠા પ્રતિષ્ઠા તુ ઇયં સૃષ્ટિરિયં પ્રજા
આ ગાય, પુણ્યોથી સજ્જ, સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરે છે; એ જ્યેષ્ઠ, આધાર, સર્જન અને પ્રજાનું મૂળ છે.
પાવની પુણ્યદા પુણ્યા સર્વસસ્ય પ્રરોહિણી । ચરાચરસ્ય સર્વસ્ય પ્રતિષ્ઠા યોનિરેવ ચ
એ પવિત્ર, પુણ્ય આપનાર, શુભ અને સર્વ પાકનો ઉગાવનાર છે; એ સર્વ ચર અને અચરનું આધાર અને યોનિ છે.
મહાલક્ષ્મીરિયં વિદ્યા સર્વવિશ્વમયી સદા । સર્વકામદુઘા દોગ્ધ્રી સર્વબીજપ્રરોહિણી
આ મહાલક્ષ્મી, જ્ઞાન અને સદાય સર્વ વિશ્વમાં વ્યાપી છે; એ સર્વ ઇચ્છાઓનું દૂધ આપે છે અને સર્વ બીજ ઉગાડે છે.
સર્વેષાં શ્રેયસાં માતા સર્વલોકધરા ઇયમ્ । પંચાનામપિ ભૂતાનાં પ્રકાશો રૂપમેવ ચ
એ સર્વ શ્રેયસની માતા, સર્વ લોકને પોષતી; એ પાંચ ભૂતનું પ્રકાશ અને સ્વરૂપ છે.
અસીદિયં સમુદ્રાંતા મેદિનીતિ પરિશ્રુતા । મધુકૈટભયોઃ કૃત્સ્ના મેદસા સમભિપ્લુતા
આ ધરતી, જે સમુદ્ર સુધી ફેલાયેલી છે, મેદિની તરીકે જાણીતી છે; એ મધુ અને કૈટભના મેડસથી સંપૂર્ણ ભીંજાઈ ગઈ હતી.