સૂત ઉવાચ-। ધનુષોગ્રેણ તાઞ્છૈલાન્નાનારૂપાન્ગુરૂંસ્તથા । ઉત્સારયંસ્તતઃ સર્વાં સમરૂપાં ચકાર સઃ
સૂતે કહ્યું: પૃથુએ પોતાના શક્તિશાળી ધનુષ્યથી વિવિધ મોટા પથ્થરોને દૂર કર્યા અને પછી આખી ધરતીને સમાન બનાવી દીધી.
તદાપ્રભૃતિ તે શૈલા વૃદ્ધિમાપુર્દ્વિજોત્તમાઃ । તસ્યા અંગાત્સ્વયં બાણાન્સ્વકીયાન્નૃપનંદનઃ
ત્યાંથી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ પથ્થરો વધતા ગયા; પછી રાજપુત્રે પોતાના બાણો ધરતીના શરીરમાંથી પોતે કાઢી નાખ્યા.
સમુદ્ધૃત્ય તતો વૈન્યઃ પ્રીતેન મનસા તદા । ગર્તાશ્ચ કંદરાશ્ચૈવ બાણાઘાતૈઃ સમીકૃતાઃ
પછી વેનપુત્રે આનંદભર્યા મનથી એ બાણો કાઢ્યા અને બાણોના ઘા વડે ખાડા અને ખીણો પણ સમાન થઈ ગયા.
એવં પૃથ્વદ્યંસમાં સર્વાં ચકાર પુણ્યવર્દ્ધનઃ । સમીકૃત્ય મહાભાગો વત્સં તસ્યા વ્યકલ્પયત્
આ રીતે પુણ્યવંત પૃથુએ આખી ધરતીને સમાન બનાવી; અને પછી, એ મહાન આત્માએ ધરતીને વાછરડું આપ્યું.
મનું સ્વાયંભુવં પૂર્વં પરિચિંત્ય પુનઃ પુનઃ । અતીતેષ્વથ સર્વેષુ મન્વંતરેષુ સત્તમાઃ
પૃથુએ વારંવાર પ્રાચીન સ્વાયંભુવ મનુ અને ગયા મન્વંતરોના સર્વ મનુઓનું મનન કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ જીવ.
વિષમત્વં ગતા ભૂમિઃ પંથા નાસીચ્ચ કુત્રચિત્ । સમાનિ વિષમાણ્યેવં સ્વયમાસન્દ્વિજોત્તમાઃ
ધરતી અસમાન થઈ ગઈ હતી અને ક્યાંય રસ્તો નહોતો; એ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સમાન અને અસમાન બંને ધરતી પર હતા.
પૂર્વં મનોશ્ચાક્ષુષસ્ય પ્રાપ્તે ચૈવાંતરે તદા । જાતે પૂર્વવિસર્ગે ચ વિષમે ચ ધરાતલે
પહેલા, ચાક્ષુષ મનુના આગમન સમયે અને અગાઉના સર્જનના આરંભે, ધરતીનું સપાટું અસમાન હતું.
ગ્રામાણાં ચ પુરાણાં ચ પત્તનાનાં તથૈવ ચ । દેશાનાં ક્ષેત્રપન્નાનાં મર્યાદા ન હિ દૃશ્યતે
ગામો, નગરો, શહેરો, પ્રદેશો કે ખેતરો—ક્યાંય કોઈ સીમા દેખાતી નહોતી.
કૃષિર્નૈવ ન વાણિજ્યં ન ગોરક્ષા પ્રવર્તતે । નાનૃતં ભાષતે કશ્ચિન્ન લોભો ન ચ મત્સરઃ
ત્યારે ખેતી, વેપાર કે પશુપાલન થતું નહોતું; કોઈએ ક્યારેય ખોટું બોલ્યું નહોતું, લોભ કે ઈર્ષ્યા પણ નહોતી.
નાભિમાનં ચ વૈ પાપં ન કરોતિ કદા કિલ । વૈવસ્વતસ્ય સંપ્રાપ્તે અંતરે દ્વિજસત્તમ
વૈવસ્વતના આગમન પહેલા, કોઈએ ક્યારેય અભિમાન કર્યો નહોતો કે પાપ કર્યું નહોતું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
વૈન્યસ્ય સંભવાત્પૂર્વં પ્રજાનામેવ સંભવઃ । ઇમાઃ પ્રજા દ્વિજાઃ સર્વા નિવાસં સમરોચયન્
વૈન્યના જન્મ પહેલા, માત્ર પ્રજાઓનો જન્મ થયો હતો; એ બધા દ્વિજોએ પોતપોતાના નિવાસ સ્થાન પસંદ કર્યા.
ક્વચિદ્ભૂમૌ ગિરૌ ક્વાપિ નદીતીરેષુ વૈ તદા । કુંજેષુ સર્વતીર્થેષુ સાગરસ્ય તટેષુ ચ
કોઈ જમીન પર, કોઈ પર્વતો પર, કોઈ નદીનાં કાંઠે, કોઈ વનકાંજમાં, કોઈ તીર્થસ્થળે અને કોઈ દરિયાના કિનારે વસ્યા.
નિવાસં ચક્રિરે સર્વાઃ પ્રજાઃ પુણ્યેન વૈ તદા । તાસામાહારઃ સંજાતઃ ફલમૂલમધુસ્તથા
બધી પ્રજાઓએ ત્યારે પવિત્ર સ્થળોએ નિવાસ કર્યો; એમનું ખોરાક ફળ, મૂળ અને મધ હતું.
મહતા કૃચ્છ્રેણ તાસામાહારશ્ચ દ્વિજોત્તમાઃ । પૃથુર્વૈન્યઃ સમાલોક્ય પ્રજાનાં કષ્ટમેવ હિ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એમને ખોરાક બહુ મુશ્કેલીથી મળતો; પ્રજાઓનું દુઃખ પૃથુ વૈન્યે જોયું.
સ્વાયંભુવો મનુર્વત્સઃ કલ્પિતસ્તેન ભૂભુજા । સ્વપાણિઃ કલ્પિતસ્તેન પાત્રમેવં મહામતે
એ મહાન બુદ્ધિશાળી રાજાએ સ્વાયંભુવ મનુને વાછરડા તરીકે અને પોતાનો હાથ દૂધ કાઢવા માટે પાત્ર તરીકે બનાવ્યો.
સ પૃથુઃ પુરુષવ્યાઘ્રો દુદોહ વસુધાં તદા । સર્વસસ્યમયં ક્ષીરં સસર્વાન્નં ગુણાન્વિતમ્
પછી પૃથુએ, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, ધરતીમાંથી દૂધ દોહ્યું; એ દૂધમાં બધા અનાજ અને ગુણવત્તાવાળું ખોરાક હતું.
તેન પુણ્યેન ચાન્નેન સુધાકલ્પેન તાઃ પ્રજાઃ । તૃપ્તિં નયંતિ દેવાન્વૈ પ્રજાઃ પિતૄંસ્તથાપરાન્
એ પવિત્ર અને અમૃતસમાન ખોરાકથી એ પ્રજાઓ તૃપ્ત થઈ; એમણે દેવતાઓ, પિતૃઓ અને બીજાને પ્રસન્ન કર્યા.
પ્રસાદાત્તસ્ય વૈન્યસ્ય સુખં જીવંતિ તાઃ પ્રજાઃ । દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ દત્વા ચાન્નં પ્રજાસ્તતઃ
વૈન્યની કૃપાથી એ પ્રજાઓ સુખથી જીવતા; દેવતાઓ અને પિતૃઓને ખોરાક અર્પણ કર્યા પછી,
બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષેણઅતિથિભ્યસ્તથૈવ ચ । પશ્ચાદ્ભુંજંતિ પુણ્યાસ્તાઃ પ્રજાઃ સર્વા દ્વિજોત્તમાઃ
વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણો અને અતિથિઓને પણ ખોરાક આપ્યા પછી, એ સર્વે પવિત્ર પ્રજાઓ પછી પોતે જમતા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
યજ્ઞૈશ્ચાન્યે યજંત્યેવ તર્પયંતિ જનાર્દનમ્ । તેન ચાન્નેન દેવેશં તૃપ્તિં ગચ્છંતિ દેવતાઃ
બીજાઓ યજ્ઞ દ્વારા જનાર્દનને પૂજતા; એ જ ખોરાકથી દેવતાઓ તૃપ્ત થતા.
પુનર્વર્ષતિ પર્જન્યઃ પ્રેષિતો માધવેન ચ । તસ્માત્પુણ્યા મહૌષધ્યઃ સંભવંતિ સુપુણ્યદાઃ
પછી માધવના આદેશથી મેઘ ફરી વરસાદ વરસાવે છે; તેથી પવિત્ર ઔષધિઓ ઉગે છે, જે મહાન પુણ્ય આપે છે.
સસ્યજાતાનિ સર્વાણિ પૃથુર્વૈન્યઃ પ્રજાપતિઃ । તેનાન્નેન પ્રજાઃ સર્વા વર્તંતેઽદ્યાપિ નિત્યશઃ
પૃથુ વૈન્ય પ્રજાપતિએ બધા અનાજ પેદા કર્યા; એ ખોરાકથી આજે પણ સર્વે પ્રજાઓ સતત જીવતી રહે છે.
ઋષિભિશ્ચૈવ મિલિતૈર્દુગ્ધા ચેયં વસુંધરા । પુનર્વિપ્રૈર્મહાભાગ્યૈઃ સત્યવદ્ભિઃ સુરૈસ્તથા
આ ધરતીને ઋષિઓએ એકઠા થઈને દૂધી, અને ફરીથી પુણ્યશાળી, સત્યવંત બ્રાહ્મણો અને દેવતાઓએ પણ દૂધી.
સોમો વત્સસ્વરૂપોભૂદ્દોગ્ધા દેવગુરુઃ સ્વયમ્ । ઊર્જં ક્ષીરં પયઃ કલ્પં યેન જીવંતિ ચામરાઃ
સોમ ચરાના રૂપે વાછરડો બન્યો અને દેવગુરુએ પોતે દૂધ દોહ્યું; એથી અમૃતસમાન પોષક દૂધ મળ્યું, જેના દ્વારા અમર લોકો જીવતા.
તેષાં સત્યેન પુણ્યેન સર્વે જીવંતિ જંતવઃ । સત્યપુણ્યે પ્રવર્તંતે ઋષિદુગ્ધા વસુંધરા
એમના સત્ય અને પુણ્યથી બધા જીવંત રહે છે; ઋષિઓએ દૂધી ધરતી સત્ય અને પુણ્ય આપે છે.
અથાતઃ સંપ્રવક્ષ્યામિ યથા દુગ્ધા ઇયં ધરા । પિતૃભિશ્ચ પુરા વત્સ વિધિના યેન વૈ તદા
હવે હું સમજાવીશ કે પૂર્વકાળમાં પિતૃઓએ આ ધરતી કેવી રીતે દૂધી અને કયા ઉપાયથી.
સુપાત્રં રાજતં કૃત્વા સ્વધા ક્ષીરં સુધાન્વિતમ્ । પરિકલ્પ્ય યમં વત્સં દોગ્ધા ચાંતક એવ સઃ
ચાંદીની યોગ્ય વાસણ તૈયાર કરી, તેમાં સ્વધા, દૂધ અને અમૃત ભરી, યમને વાછરું બનાવવામાં આવ્યું અને મૃત્યુદેવ પોતે દૂધ દોઢનાર બન્યા.
નાગૈઃ સર્પૈસ્તતો દુગ્ધા તક્ષકં વત્સમેવ ચ । અલાબુપાત્રમાદાય વિષં ક્ષીરં દ્વિજોત્તમાઃ
પછી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, સાપ અને નાગોએ તક્ષકને વાછરું બનાવી, કડવી વાસણમાં દૂધ દોઢ્યું, અને તેમનું દૂધ ઝેર હતું.
નાગાનાં તુ તથા દોગ્ધા ધૃતરાષ્ટ્રઃ પ્રતાપવાન્ । સર્પા નાગા દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તેન વર્તંતિ ચાતુલાઃ
નાગો માટે, શક્તિશાળી ધૃતરાષ્ટ્ર દૂધ દોઢનાર બન્યા; બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, સાપ અને નાગો એમ રીતે જીવન જીવે છે.
નાગા વર્તંતિ તેનાપિ હ્યત્યુગ્રેણ દ્વિજોત્તમાઃ । વિષેણ ઘોરરૂપેણ સર્પાશ્ચૈવ ભયાનકાઃ
એ જ ભયાનક અને વિકરાળ ઝેરથી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, નાગો અને સાપો ભયાનક રૂપે જીવન જીવે છે.