અહં બ્રહ્મા અહં રુદ્રો મિત્ર ઇંદ્રઃ સદાગતિઃ । અહમેવ પ્રભોક્તા ચ હવ્યં કવ્યં ન સંશયઃ
"હું જ બ્રહ્મા, હું જ રુદ્ર, મિત્ર, ઈન્દ્ર અને સર્વત્ર ગમતો છું; હવન અને પિતૃઓને આપવાનું પણ હું જ સ્વીકારું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી."
અથ તે મુનયઃ ક્રુદ્ધા વેનં પ્રતિ મહાબલાઃ । ઊચુસ્તે સંગતાઃ સર્વે રાજાનં પાપચેતનમ્
પછી મહાન ઋષિઓ ગુસ્સે થઈને બધા ભેગા મળ્યા અને પાપી મન વાળા એ રાજા વેનાને કહ્યું.
ઋષય ઊચુઃ- રાજા હિ પૃથિવીનાથઃ પ્રજાં પાલયતે સદા । ધર્મમૂર્તિઃ સ રાજેંદ્ર તસ્માદ્ધર્મં હિ રક્ષયેત્
ઋષિઓએ કહ્યું: "રાજા પૃથ્વીનો સ્વામી છે, તે હંમેશા પ્રજાની રક્ષા કરે છે; રાજાધિરાજ, રાજા તો ધર્મનું સ્વરૂપ છે, એટલે તેને ધર્મની જ રક્ષા કરવી જોઈએ."
વયં દીક્ષાં પ્રવેક્ષ્યામો યજ્ઞે દ્વાદશવાર્ષિકીમ્ । અધર્મં કુરુ મા યાગે નૈષ ધર્મઃ સતાં ગતિઃ
"અમે બાર વર્ષ સુધી યજ્ઞ માટે દિક્ષા લઈશું; તું યજ્ઞમાં અધર્મ ન કર—આ સારા લોકોની રીત નથી."
કુરુ ધર્મં મહારાજ સત્યં પુણ્યં સમાચર । પ્રજાહં પાલયિષ્યામિ ઇતિ તે સમયઃ કૃતઃ
"મહારાજ, તું ધર્મ પાળ, સત્ય બોલ અને સારા કામ કર; પ્રજાની રક્ષા હું કરીશ"—આવો નક્કી કરાયો.
તાંસ્તથાબ્રુવતઃ સર્વાન્મહર્ષીનબ્રવીત્તદા । વેનઃ પ્રહસ્ય દુર્બુદ્ધિરિમમર્થમનર્થકમ્
જ્યારે બધા મહર્ષિઓ આવું બોલ્યા, ત્યારે દુષ્ટબુદ્ધિ વેના હસ્યો અને એમને નિરર્થક વાતો આપી જવાબ આપ્યો.
વેન ઉવાચ- સ્રષ્ટા ધર્મસ્ય કશ્ચાન્યઃ શ્રોતવ્યં કસ્ય વા મયા । શ્રુતવીર્યતપઃ સત્યે મયા વા કઃ સમો ભુવિ
વેનાએ કહ્યું: "ધર્મનો સર્જક બીજું કોણ છે? હું કોની વાત સાંભળું? શીખ, બળ, તપ કે સત્યમાં મારા સમાન ધરતી પર બીજું કોણ છે?"
પ્રભવં સર્વભૂતાનાં ધર્માણાં ચ વિશેષતઃ । સંમૂઢા ન વિદુર્નૂનં ભવંતો માં વિચેતસઃ
"હું બધા જીવનો અને ખાસ કરીને ધર્મનો મૂળ છું; તમે ચોક્કસ મોહમાં પડી ગયા છો અને મને ઓળખતા નથી, કારણ કે તમારું મન ભટકી ગયું છે."
ઇચ્છન્દહેયં પૃથિવીં પ્લાવયેયં જલૈસ્તથા । દ્યાં ભુવં ચૈવ રુંધેયં નાત્ર કાર્યા વિચારણા
"મારે મન થાય તો પૃથ્વીને બળી દઉં, કે પાણીથી ડૂબાડી દઉં; આકાશ અને ધરતીને બંધ કરી દઉં—આમાં વિચારવાની જરૂર નથી."
યદા ન શક્યતે મોહાદવલેપાચ્ચ પાર્થિવ । અપનેતું તદા વેનં તતઃ ક્રુદ્ધા મહર્ષયઃ
જ્યારે મોહ અને અહંકારથી વેનાને રોકી શકાયો નહીં, ત્યારે મહર્ષિઓ ગુસ્સે થઈને પગલાં લીધાં.
વિસ્ફુરંતં તદા વેનં બલાદ્ગૃહ્ય તતો રુષા । વેનસ્ય તસ્ય સવ્યોરું મમંથુર્જાતમન્યવઃ
ત્યારે, ક્રોધથી ભરેલા ઋષિઓએ વેનને જોરથી પકડીને, તેની ડાબી જાંઘને મસળી નાખી.
કૃષ્ણાંજનચયોપેતમતિહ્રસ્વં વિલક્ષણમ્ । દીર્ઘાસ્યં ચ વિરૂપાક્ષં નીલકંચુકવર્ચસમ્
ત્યાંથી એક નાનો, અજીબ, કાળી રાખથી ઢંકાયેલો, લાંબા ચહેરાવાળો, વિકૃત આંખોવાળો અને કાળી વસ્ત્ર પહેરેલો પ્રાણી બહાર આવ્યું.
લંબોદરં વ્યૂઢકર્ણમતિભીતં દુરોદરમ્ । દદૃશુસ્તે મહાત્માનો નિષીદેત્યબ્રુવંસ્તતઃ
તેનું પેટ ફુલેલું, કાન મોટા, ખૂબ ડરાયેલું અને પેટ અંદર પડેલું હતું; મહાન ઋષિઓએ તેને જોઈને કહ્યું, 'બેસી જા'.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા નિષસાદ ભયાતુરઃ । પર્વતેષુ વનેષ્વેવ તસ્ય વંશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ
ઋષિઓના આ શબ્દો સાંભળી, તે ડરથી તુરંત બેસી ગયો; પર્વતો અને જંગલોમાં તેની વંશ પરંપરા સ્થાપિત થઈ.
નિષાદાશ્ચ કિરાતાશ્ચ ભિલ્લાનાહલકાસ્તથા । ભ્રમરાશ્ચ પુલિંદાશ્ચ યે ચાન્યે મ્લેચ્છજાતયઃ
નિષાદ, કિરાત, ભિલ, આહલક, ભ્રમર, પુલિંદ અને અન્ય વિદેશી જાતિઓ તેના વંશમાંથી ઉત્પન્ન થયા.
પાપાચારાસ્તુ તે સર્વે તસ્માદંગાત્પ્રજજ્ઞિરે । અથ તે ઋષયઃ સર્વે પ્રસન્નમનસસ્તતઃ
આ બધા દુષ્ટ વર્તનવાળા લોકો એ અંગમાંથી જન્મ્યા; પછી બધા ઋષિઓના મન પ્રસન્ન થયા.
ગતકલ્મષમેવં તં જાતં વેનં નૃપોત્તમમ્ । મમંથુર્દક્ષિણં પાણિં તસ્યૈવ ચ મહાત્મનઃ
આ રીતે પાપ દૂર કરીને, મહાન વેન રાજાના જમણા હાથને ઋષિઓએ ફરીથી મસળ્યો.
મથિતે તસ્ય પાણૌ તુ સંજાતં સ્વેદમેવ હિ । પુનર્મમંથુસ્તે વિપ્રા દક્ષિણં પાણિમેવ ચ
જ્યારે તેના હાથને મસળવામાં આવ્યો, ત્યારે ત્યાંથી પસીનો નીકળ્યો; પછી બ્રાહ્મણોએ ફરીથી તેના જમણા હાથને મસળ્યો.
સુકરાત્પુરુષો જજ્ઞે દ્વાદશાદિત્યસન્નિભઃ । તપ્તકાંચનવર્ણાંગો દિવ્યમાલ્યાંબરાવૃતઃ
જમણા હાથમાંથી એક પુરુષ જન્મ્યો, જે બાર સૂર્ય જેટલો તેજસ્વી, તપેલા સોનાની જેમ કાંતિવાળો અને દૈવી ફૂલો તથા વસ્ત્રોથી સજ્જ હતો.
દિવ્યાભરણશોભાંગો દિવ્યગંધાનુલેપનઃ । મુકુટેનાર્કવર્ણેન કુંડલાભ્યાં વિરાજતે
તેના શરીરે દૈવી આભૂષણો ઝગમગતા હતા, દૈવી સુગંધથી લિપ્ત, સૂર્ય સમાન મુકુટ અને કુંડલોથી તે શોભતો હતો.
મહાકાયો મહાબાહૂ રૂપેણાપ્રતિમો ભુવિ । ખડ્ગબાણધરો ધન્વી કવચી ચ મહાપ્રભુઃ
તેનું શરીર વિશાળ, ભુજાઓ મજબૂત, રૂપમાં અદ્વિતીય, હાથમાં તલવાર, બાણ, ધનુષ્ય અને કવચ ધરાવતો મહાન સ્વામી હતો.
સર્વલક્ષણસંપન્નઃ સર્વાલંકારભૂષણઃ । તેજસા રૂપભાવેન સુવર્ણૈશ્ચ મહામતિઃ
તે સર્વ ગુણોથી યુક્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત, તેજ, રૂપ અને સુવર્ણ જેવી બુદ્ધિથી મહાન હતો.
દિવિ ઇંદ્રો યથા ભાતિ ભુવિ વેનાત્મજસ્તથા । તસ્મિઞ્જાતે મહાભાગે દેવાશ્ચ ઋષયોમલાઃ
જેમ ઇન્દ્ર સ્વર્ગમાં તેજથી ઝગમગે છે, તેમ વેનપુત્ર પૃથ્વી પર તેજસ્વી થયો; આ મહાન પુત્રના જન્મે દેવો અને પવિત્ર ઋષિઓ આનંદિત થયા.
ઉત્સવં ચક્રિરે સર્વે વેનસ્ય તનયં પ્રતિ । દીપ્યમાનઃ સ્વવપુષા સાક્ષાદગ્નિરિવોજ્જ્વલઃ
બધાએ વેનના પુત્રના જન્મનો ઉત્સવ મનાવ્યો; તે પોતાના રૂપથી જ અગ્નિ સમાન તેજસ્વી હતો.
આદ્યમાજગવં નામ ધનુર્ગૃહ્ય મહાવરમ્ । શરાન્દિવ્યાંશ્ચ રક્ષાર્થે કવચં ચ મહાપ્રભમ્
તે મહાન ધનુષ્ય 'આજગવ' અને રક્ષણ માટે દૈવી બાણો તથા તેજસ્વી કવચ ધારણ કર્યા.
જાતે સતિ મહાભાગે પૃથૌ વીરે મહાત્મનિ । સંપ્રહ્રષ્ટાનિ ભૂતાનિ સમસ્તાનિ દ્વિજોત્તમ
જ્યારે મહાન, પરાક્રમી અને મહાત્મા પૃથુનો જન્મ થયો, ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આનંદથી ભરાયા.
સર્વતીર્થાનિ તોયાનિ પુણ્યાનિ વિવિધાનિ ચ । તસ્યાભિષેકે વિપ્રેંદ્રાઃ સર્વ એવ પ્રતસ્થિરે
સર્વ તીર્થો અને પવિત્ર જળો તથા વિવિધ પવિત્ર સ્થળોએથી, તેના અભિષેક માટે બધા મુખ્ય બ્રાહ્મણો ભેગા થયા.
પિતામહાદ્યા દેવાસ્તુ ભૂતાનિ વિવિધાનિ ચ । સ્થાવરાણિ ચરાણ્યેવ અભ્યષિંચન્નરાધિપમ્
પિતામહ સહિતના દેવો અને સર્વ પ્રકારના સ્થાવર-જંગમ પ્રાણીઓએ રાજાને અભિષેક કર્યો.
મહાવીરં પ્રજાપાલં પૃથુમેવ દ્વિજોત્તમ । પૃથુર્વૈન્યો રાજરાજ્યે અભિગમ્ય ચરાચરૈઃ
મહાન વીર અને પ્રજાના રક્ષક એવા પૃથુ, વેના પુત્ર, જ્યારે રાજા બન્યા ત્યારે ચાલતા અને અચલ બધા જીવોએ તેમને મળવા આવ્યા, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
દેવૈર્વિપ્રૈસ્તથા સર્વૈરભિષિક્તો મહામનાઃ । રાજ્ઞાં સમધિરાજ્યે વૈ પૃથુર્વૈન્યઃ પ્રતાપવાન્
દેવતાઓ, બ્રાહ્મણો અને બધા લોકોએ પૃથુ વેના પુત્રને રાજાઓમાં રાજા તરીકે અભિષેક કર્યો, તેઓ ઉદાર મનવાળા અને તેજસ્વી હતા.