કંકાલાનાં હિ સર્વેષાં કૂષ્માંડાનાં તથૈવ ચ । પાર્થિવાનાં ચ સર્વેષાં ગિરિશં શૂલપાણિનમ્
કંકાલ અને કુસ્માંડોમાં, અને બધા પૃથ્વી પરના જીવોમાં પણ, ત્રિશૂલધારી ગિરિશને રાજા બનાવ્યા.
પર્વતાનાં હિ સર્વેષાં હિમવંતં મહાગિરિમ્ । નદીનાં ચ તડાગાનાં વાપિકાનાં તથૈવ ચ
બધા પર્વતોમાં મહાપર્વત હિમવંતને, નદીઓ, તળાવો અને વાવમાં પણ એમ જ સ્થાપ્યા.
કુંડાનાં કૂપરાજ્યે હિ દિવ્યેષુ ચ સુરેશ્વરઃ । સાગરં સ્થાપિતં પુણ્યં સર્વતીર્થમનુત્તમમ્
કુંડ અને કૂવામાં, દિવ્ય લોકોમાં પણ દેવોના સ્વામીએ સાગરને સર્વશ્રેષ્ઠ અને પવિત્ર તીર્થ તરીકે સ્થાપ્યા.
ગંધર્વાણાં તુ સર્વેષાં રાજ્યે પુણ્યે તથૈવ ચ । ચિત્રરથં તતો બ્રહ્મા અભિષિચ્ય સુરેશ્વરઃ
બધા ગંધર્વોમાં અને તેમના પુણ્યલોકમાં ચિત્રરથને રાજા બનાવ્યા; એવું બ્રહ્માએ પણ કર્યું.
નાગાનાં પુણ્યવીર્યાણાં વાસુકિં ચ ચતુર્મુખઃ । સર્પાણાં તુ તથા રાજ્યે અભિષિચ્ય સ તક્ષકમ્
પુણ્યવાન અને શક્તિશાળી નાગોમાં ચતુર્મુખ બ્રહ્માએ વાસુકીને, અને સર્વ સર્પોમાં તક્ષકને રાજા બનાવ્યા.
વારણાનાં તતો રાજ્યે ઐરાવણમસિંચત । અશ્વાનાં ચૈવ સર્વેષામુચ્ચૈઃશ્રવસમેવ ચ
પછી હાથીઓમાં એરાવતને, અને બધા ઘોડાઓમાં ઉચ્છૈઃશ્રવસને રાજા બનાવ્યા.
પક્ષિણાં ચૈવ સર્વેષાં વૈનતેયમથાપિ સઃ । મૃગાણાં ચ તતો રાજ્યે બ્રહ્મા સિંહમથાદિશત્
બધા પક્ષીઓમાં બ્રહ્માજીએ ગરુડને તેમના રાજા બનાવ્યા; અને બધા જંગલી જાનવરોમાં સિંહને રાજપદ આપ્યું.
ગોવૃષં તુ ગવાં મધ્યે અભિષિચ્ય પ્રજાપતિઃ । વનસ્પતીનાં સર્વેષાં પ્લક્ષમેવ પિતામહઃ
ગાયોમાં પ્રજાપતિએ વાછરડાને મુખ્ય બનાવ્યો અને બધા વૃક્ષોમાં પિતામહે પિપળના વૃક્ષને શ્રેષ્ઠ ગણાવ્યું.
એવં રાજ્યાનિ સર્વાણિ સંસ્થાપ્ય ચ પિતામહઃ । દિશાપાલાંસ્તતો બ્રહ્મા સ્થાપયામાસ સત્તમઃ
આ રીતે પિતામહે બધા રાજ્યોની સ્થાપના કરી અને પછી બ્રહ્માએ દિશાઓના રક્ષકોને નિમણૂક કરી.
વૈરાજસ્ય તથા પુત્રં પૂર્વસ્યાં દિશિ સત્તમઃ । સુધન્વાનં દિશઃપાલં રાજાનં સોભ્યષિંચત
પૂર્વ દિશામાં વૈરાજના પુત્ર સુધન્વાને બ્રહ્માજીએ રાજા અને દિશાના રક્ષક તરીકે અભિષેક કર્યો.
દક્ષિણસ્યાં મહાત્માનં કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ । પુત્રં શંખપદં નામ રાજાનં સોભ્યષિંચત
દક્ષિણ દિશામાં પ્રજાપતિ કર્દમના મહાન આત્માવાળા પુત્ર શંખપદને રાજા બનાવ્યા.
પશ્ચિમાયાં તથા બ્રહ્મા વરુણસ્ય પ્રજાપતેઃ । પુત્રં ચ પુષ્કરં નામ સોઽભ્યષિંચત્પ્રજાપતિઃ
પશ્ચિમ દિશામાં પ્રજાપતિ વરુણના પુત્ર પુષ્કરને પ્રજાપતિ બ્રહ્માએ રાજા તરીકે અભિષેક કર્યા.
ઉત્તરસ્યાં દિશિ બ્રહ્મ નલકૂબરમેવ ચ । એવં ચૈવાભ્યષિંચચ્ચ દિક્પાલાન્સમહૌજસઃ
ઉત્તર દિશામાં બ્રહ્માએ નલકુબરને રાજા બનાવ્યા; અને આ રીતે બધા દિશાના રક્ષકોને સ્થાપિત કર્યા, જે બધા મહાન બળવાન હતા.
યૈરિયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપત્તના । યથાપ્રદેશમદ્યાપિ ધર્મેણ પ્રતિપાલ્યતે
જેઓએ આ આખી ધરતી, સાત દ્વીપો અને શહેરો સહિત, આજે પણ પોતાના પ્રદેશ પ્રમાણે ધર્મથી સંભાળી છે.
પૃથુશ્ચૈવં મહાભાગઃ સોભિષિક્તો નરાધિપઃ । રાજસૂયાદિભિઃ સર્વૈરભિષિક્તો મહામખૈઃ
આ રીતે મહાભાગ્યશાળી પૃથુને મનુષ્યોના રાજા તરીકે અભિષેક કરવામાં આવ્યા અને રાજસૂય જેવા મહાન યજ્ઞો દ્વારા પણ અભિષેક થયો.
વિધિના વેદદૃષ્ટેન રાજરાજ્યે મહીપતિઃ । ચાક્ષુષે નામ્નિ સંપુણ્યે અતીતે ચ મહૌજસિ
વેદમાં દર્શાવેલા નિયમ પ્રમાણે, મહાન બળવાન પૃથુને રાજપદ પર બેસાડવામાં આવ્યા, જે ચક્ષુષ મન્વંતર નામના પ્રસિદ્ધ યુગમાં થયું હતું.
મન્વંતરે મહાભાગ દેવપુણ્યહિતૈષિણિ । તતો વૈવસ્વતાયૈવ મનવે રાજ્યમાદિશત્
તે મન્વંતરમાં, જે દેવો અને સજ્જનોના કલ્યાણ માટે હતું, પછી બ્રહ્માએ રાજપદ વૈવસ્વત મનુને સોંપ્યું.
વિસ્તરં ચાપિ વ્યાખ્યાસ્યે પૃથોશ્ચૈવ મહાત્મનઃ । યદિ મામેવ વિપ્રેન્દ્ર શુશ્રૂષસિ અતંદ્રિતઃ
હવે હું મહાત્મા પૃથુના જન્મની વિગતવાર કહેશ, જો તું, વિપ્રશ્રેષ્ઠ, મનથી સાંભળવા ઇચ્છે છે.
એતદેવમધિષ્ઠાનં મહત્પુણ્યં પ્રકીર્તિતમ્ । સર્વેષ્વેવ પુરાણેષુ એતદ્ધિ નિશ્ચિતં સદા
આ મહાપુણ્યમય આધાર બધાં પુરાણોમાં પ્રસિદ્ધ છે; અને એ હંમેશા નિશ્ચિત માનવામાં આવે છે.
પુણ્યં યશસ્યમાયુષ્યં સ્વર્ગવાસકરં શુભમ્ । ધન્યં પવિત્રમાયુષ્યં પુત્રદં વૃદ્ધિદાયકમ્
આ પવિત્ર કથા પુણ્યદાયી, યશસ્વી, આયુષ્યદાયી, સ્વર્ગપ્રાપ્તિ કરાવનારી, શુભ, ધન્ય, પાવન, આયુષ્યદાયી, સંતાન આપનારી અને વૃદ્ધિ લાવનારી છે.
યઃ શૃણોતિ નરો ભક્ત્યા ભાવધ્યાનસમન્વિતઃ । અશ્વમેધફલં તસ્ય જાયતે નાત્ર સંશયઃ
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક અને ધ્યાનપૂર્વક આ કથા સાંભળે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
અષ્ટાવિંશતિતમોઽધ્યાયઃ ઋષય ઊચુઃ- વિસ્તરેણ સમાખ્યાહિ જન્મ તસ્ય મહાત્મનઃ । પૃથોશ્ચૈવ મહાભાગ શ્રોતુકામા વયં પુનઃ
ઋષિઓએ કહ્યું: હે મહાભાગ્યશાળી, મહાત્મા પૃથુનો જન્મ વિગતે ફરીથી અમને કહો, અમે ફરી સાંભળવા ઇચ્છીએ છીએ.
રાજ્ઞા તેન યથા દુગ્ધા ઇયં ધાત્રી મહાત્મના । પુનર્દેવૈશ્ચ પિતૃભિર્મુનિભસ્તત્ત્વવેદિભિઃ
કેવી રીતે એ મહાન રાજાએ આ ધરતીને દૂધાવી અને પછી દેવો, પિતૃઓ અને તત્વજ્ઞાની મુનિઓએ પણ એમ કર્યું.
યથા દૈત્યૈશ્ચ નાગૈશ્ચ યથા યક્ષૈર્યથા દ્રુમૈઃ । શૈલૈશ્ચૈવ પિશાચૈશ્ચ ગંધર્વૈઃ પુણ્યકર્મભિઃ
કેવી રીતે દૈત્યોએ, નાગોએ, યક્ષોએ, વૃક્ષોએ, પર્વતોએ, પિશાચોએ અને પુણ્યશાળી ગંધર્વોએ પણ ધરતીને દૂધાવી.
બ્રાહ્મણૈશ્ચ તથા સિદ્ધૈ રાક્ષસૈર્ભીમવિક્રમૈઃ । પૂર્વમેવ યથા દુગ્ધા અન્યૈશ્ચ સુમહાત્મભિઃ
બ્રાહ્મણો, સિદ્ધો અને ભયાનક શક્તિ ધરાવતા રાક્ષસો સહિત અનેક મહાન આત્માઓએ અગાઉ આને મથન કર્યું હતું.
તેષામેવ હિ સર્વેષાં વિશેષં પાત્રધારણમ્ । ક્ષીરસ્યાપિ વિધિં બ્રૂહિ વિશેષં ચ મહામતે
આ બધામાં ખાસ મહત્વ પાત્રને પકડી રાખવામાં છે; હે વિદ્વાન, કૃપા કરીને દૂધને લગતી રીત અને તેની વિશેષતાઓ અમને કહો.
વેનસ્યાપિ નૃપસ્યૈવ પાણિરેવ મહાત્મનઃ । ઋષિભિર્મથિતઃ પૂર્વં સ કસ્માદિહ કારણાત્
મહાન રાજા વેના નો હાથ ઋષિઓએ પહેલાં મથ્યો હતો; એવું અહીં કયા કારણસર થયું હતું?
ક્રુદ્ધશ્ચૈવ મહાપુણ્યૈઃ સૂતપુત્ર વદસ્વ નઃ । વિચિત્રેયં કથા પુણ્યા સર્વપાપપ્રણાશિની
હે સૂતપુત્ર, મહાપુણ્યવાનોએ પણ ક્રોધિત થઈને જે પુણ્યમય અને અદ્ભુત કથા કહી છે, એ અમને કહો; આ સર્વ પાપોનો નાશ કરતી છે.
શ્રોતુકામા મહાભાગ તૃપ્તિર્નૈવ પ્રજાયતે । સૂત ઉવાચ- વૈન્યસ્ય હિ પૃથોશ્ચૈવ તસ્ય વિસ્તરમેવ ચ
હે મહાભાગ, અમને સાંભળવાની ઇચ્છા છે; અમને સંતોષ થતો નથી. સૂત કહે છે: હવે હું વેન્ય અને પૃથુની કથા વિગતે કહીશ.
જન્મવીર્યં તથા ક્ષેત્રં પૌરુષં દ્વિજસત્તમાઃ । પ્રવક્ષ્યામિ યથા સર્વં ચરિત્રં તસ્ય ધીમતઃ
હું તેના જન્મ, પરાક્રમ, કુળ અને શૌર્ય વિશે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તથા તે વિદ્વાનના તમામ ચરિત્રો વિગતે કહીશ.