સખાહં દેવદેવસ્ય ઇંદ્ર સ્યાપિ વરાનને । ઐંદ્રં પદં વરારોહે અર્ધં મે ભુક્તિમાગતમ્
'હું દેવદેવતા ઇન્દ્રનો મિત્ર છું, સુંદર મુખવાળી. ઇન્દ્રના પદનો અર્ધ ભાગ મેં ભોગવ્યો છે, સુંદર કટિવાળી.'
અહં વૃત્રઃ કથં દેવિ મામેવં ન તુ વિંદસિ । ત્રૈલોક્યં વશમાયાતં યસ્યૈવ વરવર્ણિનિ
'હું વૃત્ર છું—દેવી, તું મને ઓળખતી નથી, એ કેમ? ત્રણેય લોક મારા વશમાં આવ્યા છે, સુંદર વર્ણવાળી.'
અહં શરણમાયાતઃ કામાદ્રક્ષ વરાનને । ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષિ કામેનાકુલિતં પ્રિયે
'હું કામના કારણે તારા શરણમાં આવ્યો છું, સુંદર મુખવાળી. વિશાળ આંખોવાળી, મને સ્વીકાર, પ્રિયે, હું કામથી વ્યાકુળ છું.'
રંભોવાચ- વશગા હં તવૈવાદ્ય ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ । યં યં વદામ્યહં વીર તં તં કાર્યં ત્વયૈવ હિ
રંભાએ કહ્યું: 'આજે હું નિશ્ચિતપણે તારા વશમાં રહીશ. જે કંઈ હું કહું, વીર, એ તું કરવું જ પડશે.'
એવમસ્તુ મહાભાગે તં તં સર્વં કરોમ્યહમ્ । એવં સંબંધકં કૃત્વા તયા સહ મહાબલઃ
'જેમ તું કહે, મહાભાગ્યવતી, હું બધું કરું છું.' એમ સંમતિ આપીને, મહાબળીએ એના સાથે રહ્યો.
તસ્મિન્વને મહાપુણ્યે રેમે દાનવસત્તમઃ । તસ્યા ગીતેન નૃત્યેન હાસ્યેન લલિતેન ચ
તે પવિત્ર વનમાં, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રે આનંદ કર્યો, એના ગીત, નૃત્ય, હાસ્ય અને લલિત રમતમાં મગ્ન થયો.
અતિમુગ્ધો મહાદૈત્યઃ સ તસ્યાઃ સુરતેન ચ । તમુવાચ મહાભાગં વૃત્રં દાનવસત્તમમ્
મહા દૈત્ય વૃત્ર એના પ્રેમમાં અને સંસર્ગમાં ખૂબ મોહિત થયો હતો; ત્યારે મહાભાગ્યવતી રંભાએ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રને કહ્યું.
સુરાપાનં કુરુષ્વેહ પિબસ્વ મધુમાધવીમ્ । તામુવાચ વિશાલાક્ષીં રંભાં શશિનિભાનનામ્
'અહીં દારૂ પી, મધમીઠી દારૂનો આનંદ માણ,' એમ તેણે ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતી, વિશાળ આંખોવાળી રંભાને કહ્યું.
પુત્રોહં બ્રાહ્મણસ્યાપિ વેદવેદાંગપારગઃ । સુરાપાનં કથં ભદ્રે કરિષ્યમિ વિનિંદિતમ્
'હું બ્રાહ્મણનો પુત્ર છું અને વેદ તથા એના અંગોમાં પારંગત છું. હું કેવી રીતે, શુભે, નિંદિત દારૂ પી શકું?'
તયા તુ રંભયા દેવ્યા પ્રીત્યા દત્તા સુરા હઠાત્ । તસ્યા દાક્ષિણ્યભાવેન સુરાપાનં કૃતં તદા
પણ રંભા દેવીએ પ્રેમથી જબરદસ્તી દારૂ આપી; એના દયાભાવથી તેણે દારૂ પીધી.
અતીવમુગ્ધં સુરયા જ્ઞાનભ્રષ્ટો યદાભવત્ । તદંતરે સુરેંદ્રેણ વજ્રેણ નિહતસ્તદા
જ્યારે તે દારૂથી ખૂબ મોહિત અને જ્ઞાન ગુમાવી બેઠો, ત્યારે એ જ ક્ષણે ઇન્દ્રે વજ્રથી તેને માર્યો.
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈઃ સ લિપ્તો વૃત્રહા તતઃ । બ્રાહ્મણાસ્તુ તતઃ પ્રોચુરિંદ્ર પાપં કૃતં ત્વયા
પછી વૃત્રહાંતા બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોમાં લિપ્ત થયો; અને બ્રાહ્મણોએ ઇન્દ્રને કહ્યું, 'તમે પાપ કર્યું છે.'
અસ્માદ્વાક્યાત્તુ વિશ્વસ્તો વૃત્રો નામ મહાબલઃ । હતો વિશ્વાસભાવેન એવં પાપં ત્વયા કૃતમ્
આ વાક્યના કારણે મહાબળવાન વૃત્રે તને વિશ્વાસ કર્યો; એ વિશ્વાસથી એનો મૃત્યુ થયો, અને એ રીતે તું પાપ કર્યું છે.
ઇંદ્ર ઉવાચ- યેન કેનાપ્યુપાયેન હંતવ્યોરિઃ સદૈવ હિ । દેવબ્રાહ્મણહંતારં યજ્ઞાનાં ધર્મકંટકમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: દેવો અને બ્રાહ્મણોનો હત્યારો, યજ્ઞ અને ધર્મના માર્ગમાં અવરોધ લાવનાર, એને કોઈ પણ રીતે હંમેશા મારવો જ જોઈએ.
નિહતં દાનવં દુષ્ટં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ નાયકમ્ । તદર્થં કુપિતા યૂયમેતન્ન્યાયસ્ય લક્ષણમ્
ત્રણે લોકનો નેતા, દુષ્ટ દાનવ મારવામાં આવ્યો છે; એ માટે તમે ગુસ્સે છો, પણ આ તો ન્યાયનું લક્ષણ છે.
વિચારમેવં કર્ત્તવ્યં ભવદ્ભિર્દ્વિજસત્તમાઃ । પશ્ચાત્કોપં પ્રકર્ત્તવ્યમન્યાયં મમ ચિંત્યતામ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તમારે આવું વિચારવું જોઈએ; પછી જો કોઈ અન્યાય થાય, તો મારે ગુસ્સો કરો.
એવં સંબોધિતા વિપ્રા ઇંદ્રેણાપિ મહાત્મના । બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈઃ સર્વૈર્બોધિતાસ્તે ચ સત્તમાઃ
મહાન આત્મા ઇન્દ્ર અને બ્રહ્મા સહિત બધા દેવોએ એમને સમજાવ્યા, અને એ શ્રેષ્ઠ લોકો જાગૃત થયા.
જગ્મુઃ સ્વસ્થાનમેવં હિ નિહતે ધર્મકંટકે
ધર્મના અવરોધકનો નાશ થયા પછી, તેઓ પોતાના ઘરોમાં પાછા ગયા.
સૂત ઉવાચ- તં પુત્રં નિહતં શ્રુત્વા સા દિતિર્દુઃખપીડિતા । પુત્રશોકેન તેનૈવ સંદગ્ધા દ્વિજસત્તમાઃ
સૂતાએ કહ્યું: દિતીએ પોતાના પુત્રના મૃત્યુની ખબર સાંભળી, દુઃખથી પીડાઈ ગઈ; પુત્રના શોકથી એ અંદરથી બળી ગઈ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
પુનરૂચે મહાત્માનં કશ્યપં મુનિપુંગવમ્ । ઇંદ્રસ્યાપિ સુદુષ્ટસ્ય વધાર્થં દ્વિજસત્તમ
એ ફરી મહાન આત્મા, ઋષિ કશ્યપ પાસે આવી, અને ઇન્દ્રના મૃત્યુ માટે વિનંતી કરી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
બ્રહ્મતેજોમયં તીવ્રં દુઃસહં સર્વદૈવતૈઃ । પુત્રૈકં દીયતાં કાંત સુપ્રિયાહં યદા વિભો
હે સ્વામી, મને એવો પુત્ર આપો, જે બ્રહ્માની તેજથી ભરપૂર, દેવો માટે પણ અઘરો અને ભયંકર હોય, જેથી હું પ્રસન્ન થઈ શકું.
કશ્યપ ઉવાચ- નિહતૌ બલવૃત્રૌ ચ મમ પુત્રૌ મહાબલૌ । અઘમાશ્રિત્ય દેવેન ઇંદ્રેણાપિ દુરાત્મના
કશ્યપે કહ્યું: મારા મહાબળવાન પુત્રો, બલ અને વૃત્ર, ઇન્દ્રે પાપનો આશ્રય લઈને મારી નાખ્યા છે.
તસ્યૈવ ચ વધાર્થાય પુત્રમેકં દદામ્યહમ્ । વર્ષાણાં તુ શતૈકં ત્વં શુચિર્ભવ યશસ્વિનિ
એના વિનાશ માટે હું તને એક પુત્ર આપું છું; પણ, હે યશસ્વિની, તારે એક સો વર્ષ સુધી પવિત્ર રહેવું પડશે.
એવમુક્ત્વા સ યોગીંદ્રો હસ્તં શિરસિ વૈ તદા । દત્ત્વાદિત્યા સહૈવાસૌ ગતો મેરું તપોવનમ્
આ રીતે કહ્યા પછી, યોગીશ્વરે દિતીના માથા પર હાથ મૂક્યો; પછી, એ અદિતી સાથે મેરુ પર્વતના તપોવનમાં ગયો.
તપસ્તતાપ સા દેવી તપોવનનિવાસિની । શુચિષ્મતી સદા ભૂત્વા પુત્રાર્થા દ્વિજસત્તમ
એ દેવી, તપોવનમાં રહી, પુત્ર માટે તપ કરવાનું શરૂ કર્યું; હંમેશા પવિત્ર રહી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
તતો દેવઃ સહસ્રાક્ષો જ્ઞાત્વા ઉદ્યમમેવ ચ । દિત્યાશ્ચૈવ મહાભાગ અંતરપ્રેક્ષકોઽભવત્
પછી, હજારો આંખો ધરાવતો દેવ, દિતીના પ્રયત્નને જાણીને, ગુપ્ત રીતે નિરીક્ષક બન્યો, હે મહાભાગ્યશાળી.
પંચવિંશાબ્દિકો ભૂત્વા દેવરાડ્દૈવતોપમઃ । બ્રાહ્મણસ્ય ચ રૂપેણ તસ્યાશ્ચાંતિકમાગતઃ
પચ્ચીસ વર્ષનો થઈ, દેવોના સમાન દેવરાજ, બ્રાહ્મણના રૂપમાં દિતીના પાસે આવ્યો.
સ તાં પ્રણમ્ય ધર્માત્મા માતરં તપસાન્વિતામ્ । તયોક્તસ્તુ સહસ્રાક્ષો ભવાન્કો દ્વિજસત્તમ
એ ધર્મપ્રવૃત્તે, તપમાં લીન માતાને વંદન કર્યું; પછી દિતીએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ?'
તામુવાચ સહસ્રાક્ષઃ પુત્રોઽહં તવ શોભને । બ્રાહ્મણો વેદવિદ્વાંશ્ચ ધર્મં જાનામિ ભામિનિ
હજારો આંખો ધરાવતાંએ કહ્યું: 'હે સુંદર, હું તારો પુત્ર છું, બ્રાહ્મણ છું, વેદોનો જ્ઞાન ધરાવું છું અને ધર્મ જાણું છું, હે તેજસ્વિની.'
તપસસ્તવ સાહાય્યં કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ । શુશ્રૂષતિ સ તાં દેવીં માતરં તપસાન્વિતામ્
તારા તપસ્યામાં હું સહાય કરીશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; એ દેવી, તપમાં લીન માતાની સેવા કરતો રહ્યો.