ગાયતે સુસ્વરં ગીતં સર્વવિશ્વપ્રમોહનમ્ । તત્ર વૃત્રઃ સમાયાતઃ કામાકુલિતમાનસઃ
તે સુમધુર સ્વરે એવું ગીત ગાતી હતી, જે આખા વિશ્વને મોહી લે; ત્યાં વૃત્ર આવ્યો, જેને મનમાં કામના છવાઈ ગઈ હતી.
દોલારૂઢાં સમાલોક્ય રંભાં ચારુસુલોચનામ્
ઝૂલામાં બેસેલી, સુંદર નેત્રોવાળી રંભાને જોઈને,
સૂત ઉવાચ- ઇયં હિ કા ગાયતિ ચારુલોચના વિલાસભાવૈઃ પરિવિશ્વમેવ । અતીવ બાલા શુશુભે મનોહરા સંપૂર્ણભાવૈઃ પરિમોહયેજ્જનમ્
સૂતાએ કહ્યું: આ કોને છે, જે રમુજી ભાવે ગાઈ રહી છે, સુંદર આંખો ધરાવે છે અને આસપાસ બધાને મોહી રહી છે? ખૂબ જ યુવાન અને મનમોહક છે, તેની સૌંદર્યભરી કાયાથી કોઈને પણ મોહી શકે એવી છે.
દૃષ્ટ્વા સ રંભાં કમલાયતાક્ષીં પીનસ્તનીં ચર્ચિતકુંકુમાંગીમ્ । પદ્માનનાં કામગૃહં મમૈષા નો વા રતિશ્ચારુમનોહરેયમ્
વૃત્રે જ્યારે કમળ જેવી આંખોવાળી, ભરી છાતીવાળી, કુંકુમથી શોભિત અંગોવાળી, કમળમુખવાળી અને કામના ઘર જેવી રંભાને જોઈ, ત્યારે વિચાર્યું—શું એ મારી છે કે નથી? આ સુંદર સ્ત્રી ખરેખર મનને ભાવે એવી છે.
સંપૂર્ણભાવાં પરિરૂપયુક્તાં કામાંગશીલામતિશીલભાવામ્ । યાસ્યામ્યહં વશ્યમિહૈવ અસ્યા મનોભવેનાદ્ય ઇહૈવ પ્રેષિતઃ
આજે, ઇચ્છાના વશમાં થઈ, હું એના પાસે જઈશ, જે સુંદર રૂપથી ભરપૂર છે, સૌંદર્યથી શોભાયમાન છે, પ્રેમની કળાઓમાં નિપુણ છે અને ઉત્તમ સ્વભાવ ધરાવે છે; એના મનની શક્તિથી હું અહીં ખેંચાઈ આવ્યો છું.
ઇતીવ દૈત્યઃ સુવિચિંતયાન્વિતઃ કામેન મુગ્ધો બહુકાલનોદિતઃ । સમાતુરસ્તત્ર જગામ સત્વરમુવાચ તાં દીનમનાઃ સુલોચનામ્
એ રીતે, દૈત્યે અનેક વખત વિચાર કરીને, લાંબા સમયથી ઉદભવેલી કામના દ્વારા મોહિત થઈ, ઉલઝણમાં આવી, ઝડપથી એના પાસે ગયો અને વ્યથિત હૃદયથી સુંદર, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીને કહ્યું.
કસ્યાસિ વા સુંદરિ કેન પ્રેષિતા કિં નામ તે પુણ્યતમં વદસ્વ મે । તવૈવ રૂપેણ મહાતિતેજસા મુગ્ધોસ્મિ બાલે મમ વશ્યતાં વ્રજ
સુંદરિ, તું કોની છે? તને કોણ મોકલ્યું છે? તું મને તું સૌથી પવિત્ર નામ શું છે, એ કહો. તારા રૂપ અને તેજથી હું મોહિત થઈ ગયો છું, બાલા, હવે મારા વશમાં આવી જા.
એવમુક્તા વિશાલાક્ષી વૃત્રં કામાકુલં પ્રતિ । અહં રંભા મહાભાગ ક્રીડાર્થં વનમુત્તમમ્
એ રીતે પુછ્યા પછી, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીએ કામથી વ્યાકુળ થયેલા વૃત્રને જવાબ આપ્યો: 'હું રંભા છું, મહાભાગ્યશાળી, રમણ માટે આ ઉત્તમ વનમાં આવી છું.'
સખીસાર્ધં સમાયાતા નંદનં વનમુત્તમમ્ । ત્વં તુ કો વા કિમર્થં હિ મમ પાર્શ્વં સમાગતઃ
'હું મારી સખીઓ સાથે આ સુંદર નંદન વનમાં આવી છું. પણ તું કોણ છે અને કયા કારણથી મારા પાસે આવ્યો છે?'
વૃત્ર ઉવાચ- શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યોહં બાલે સમાગતઃ । હુતાશનાત્સમુત્પન્નઃ કશ્યપસ્ય સુતઃ શુભે
વૃત્રે કહ્યું: 'શ્રવણ કર, બાલા, હું કોણ છું અને કેમ આવ્યો છું તે કહું છું. હું અગ્નિમાંથી જન્મેલો છું, શુભે, કશ્યપનો પુત્ર છું.'
સખાહં દેવદેવસ્ય ઇંદ્ર સ્યાપિ વરાનને । ઐંદ્રં પદં વરારોહે અર્ધં મે ભુક્તિમાગતમ્
'હું દેવદેવતા ઇન્દ્રનો મિત્ર છું, સુંદર મુખવાળી. ઇન્દ્રના પદનો અર્ધ ભાગ મેં ભોગવ્યો છે, સુંદર કટિવાળી.'
અહં વૃત્રઃ કથં દેવિ મામેવં ન તુ વિંદસિ । ત્રૈલોક્યં વશમાયાતં યસ્યૈવ વરવર્ણિનિ
'હું વૃત્ર છું—દેવી, તું મને ઓળખતી નથી, એ કેમ? ત્રણેય લોક મારા વશમાં આવ્યા છે, સુંદર વર્ણવાળી.'
અહં શરણમાયાતઃ કામાદ્રક્ષ વરાનને । ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષિ કામેનાકુલિતં પ્રિયે
'હું કામના કારણે તારા શરણમાં આવ્યો છું, સુંદર મુખવાળી. વિશાળ આંખોવાળી, મને સ્વીકાર, પ્રિયે, હું કામથી વ્યાકુળ છું.'
રંભોવાચ- વશગા હં તવૈવાદ્ય ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ । યં યં વદામ્યહં વીર તં તં કાર્યં ત્વયૈવ હિ
રંભાએ કહ્યું: 'આજે હું નિશ્ચિતપણે તારા વશમાં રહીશ. જે કંઈ હું કહું, વીર, એ તું કરવું જ પડશે.'
એવમસ્તુ મહાભાગે તં તં સર્વં કરોમ્યહમ્ । એવં સંબંધકં કૃત્વા તયા સહ મહાબલઃ
'જેમ તું કહે, મહાભાગ્યવતી, હું બધું કરું છું.' એમ સંમતિ આપીને, મહાબળીએ એના સાથે રહ્યો.
તસ્મિન્વને મહાપુણ્યે રેમે દાનવસત્તમઃ । તસ્યા ગીતેન નૃત્યેન હાસ્યેન લલિતેન ચ
તે પવિત્ર વનમાં, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રે આનંદ કર્યો, એના ગીત, નૃત્ય, હાસ્ય અને લલિત રમતમાં મગ્ન થયો.
અતિમુગ્ધો મહાદૈત્યઃ સ તસ્યાઃ સુરતેન ચ । તમુવાચ મહાભાગં વૃત્રં દાનવસત્તમમ્
મહા દૈત્ય વૃત્ર એના પ્રેમમાં અને સંસર્ગમાં ખૂબ મોહિત થયો હતો; ત્યારે મહાભાગ્યવતી રંભાએ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રને કહ્યું.
સુરાપાનં કુરુષ્વેહ પિબસ્વ મધુમાધવીમ્ । તામુવાચ વિશાલાક્ષીં રંભાં શશિનિભાનનામ્
'અહીં દારૂ પી, મધમીઠી દારૂનો આનંદ માણ,' એમ તેણે ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતી, વિશાળ આંખોવાળી રંભાને કહ્યું.
પુત્રોહં બ્રાહ્મણસ્યાપિ વેદવેદાંગપારગઃ । સુરાપાનં કથં ભદ્રે કરિષ્યમિ વિનિંદિતમ્
'હું બ્રાહ્મણનો પુત્ર છું અને વેદ તથા એના અંગોમાં પારંગત છું. હું કેવી રીતે, શુભે, નિંદિત દારૂ પી શકું?'
તયા તુ રંભયા દેવ્યા પ્રીત્યા દત્તા સુરા હઠાત્ । તસ્યા દાક્ષિણ્યભાવેન સુરાપાનં કૃતં તદા
પણ રંભા દેવીએ પ્રેમથી જબરદસ્તી દારૂ આપી; એના દયાભાવથી તેણે દારૂ પીધી.
અતીવમુગ્ધં સુરયા જ્ઞાનભ્રષ્ટો યદાભવત્ । તદંતરે સુરેંદ્રેણ વજ્રેણ નિહતસ્તદા
જ્યારે તે દારૂથી ખૂબ મોહિત અને જ્ઞાન ગુમાવી બેઠો, ત્યારે એ જ ક્ષણે ઇન્દ્રે વજ્રથી તેને માર્યો.
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈઃ સ લિપ્તો વૃત્રહા તતઃ । બ્રાહ્મણાસ્તુ તતઃ પ્રોચુરિંદ્ર પાપં કૃતં ત્વયા
પછી વૃત્રહાંતા બ્રહ્મહત્યાદિ પાપોમાં લિપ્ત થયો; અને બ્રાહ્મણોએ ઇન્દ્રને કહ્યું, 'તમે પાપ કર્યું છે.'
અસ્માદ્વાક્યાત્તુ વિશ્વસ્તો વૃત્રો નામ મહાબલઃ । હતો વિશ્વાસભાવેન એવં પાપં ત્વયા કૃતમ્
આ વાક્યના કારણે મહાબળવાન વૃત્રે તને વિશ્વાસ કર્યો; એ વિશ્વાસથી એનો મૃત્યુ થયો, અને એ રીતે તું પાપ કર્યું છે.
ઇંદ્ર ઉવાચ- યેન કેનાપ્યુપાયેન હંતવ્યોરિઃ સદૈવ હિ । દેવબ્રાહ્મણહંતારં યજ્ઞાનાં ધર્મકંટકમ્
ઇન્દ્રે કહ્યું: દેવો અને બ્રાહ્મણોનો હત્યારો, યજ્ઞ અને ધર્મના માર્ગમાં અવરોધ લાવનાર, એને કોઈ પણ રીતે હંમેશા મારવો જ જોઈએ.
નિહતં દાનવં દુષ્ટં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ નાયકમ્ । તદર્થં કુપિતા યૂયમેતન્ન્યાયસ્ય લક્ષણમ્
ત્રણે લોકનો નેતા, દુષ્ટ દાનવ મારવામાં આવ્યો છે; એ માટે તમે ગુસ્સે છો, પણ આ તો ન્યાયનું લક્ષણ છે.
વિચારમેવં કર્ત્તવ્યં ભવદ્ભિર્દ્વિજસત્તમાઃ । પશ્ચાત્કોપં પ્રકર્ત્તવ્યમન્યાયં મમ ચિંત્યતામ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તમારે આવું વિચારવું જોઈએ; પછી જો કોઈ અન્યાય થાય, તો મારે ગુસ્સો કરો.
એવં સંબોધિતા વિપ્રા ઇંદ્રેણાપિ મહાત્મના । બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈઃ સર્વૈર્બોધિતાસ્તે ચ સત્તમાઃ
મહાન આત્મા ઇન્દ્ર અને બ્રહ્મા સહિત બધા દેવોએ એમને સમજાવ્યા, અને એ શ્રેષ્ઠ લોકો જાગૃત થયા.
જગ્મુઃ સ્વસ્થાનમેવં હિ નિહતે ધર્મકંટકે
ધર્મના અવરોધકનો નાશ થયા પછી, તેઓ પોતાના ઘરોમાં પાછા ગયા.
સૂત ઉવાચ- તં પુત્રં નિહતં શ્રુત્વા સા દિતિર્દુઃખપીડિતા । પુત્રશોકેન તેનૈવ સંદગ્ધા દ્વિજસત્તમાઃ
સૂતાએ કહ્યું: દિતીએ પોતાના પુત્રના મૃત્યુની ખબર સાંભળી, દુઃખથી પીડાઈ ગઈ; પુત્રના શોકથી એ અંદરથી બળી ગઈ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.
પુનરૂચે મહાત્માનં કશ્યપં મુનિપુંગવમ્ । ઇંદ્રસ્યાપિ સુદુષ્ટસ્ય વધાર્થં દ્વિજસત્તમ
એ ફરી મહાન આત્મા, ઋષિ કશ્યપ પાસે આવી, અને ઇન્દ્રના મૃત્યુ માટે વિનંતી કરી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.