કમલૈઃ શતપત્રૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ સમલંકૃતમ્ । દેવગંધર્વસંસિદ્ધૈશ્ચારણૈશ્ચૈવ કિન્નરૈઃ
સૌંદર્યથી ખીલેલા શતપત્ર કમળોથી શોભાયમાન, અને દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો અને કિન્નરોની હાજરીથી પણ અલંકૃત છે.
મુનિભિઃ શુશુભે દિવ્યૈર્દિવ્યોદ્યાનવરેણ ચ । અપ્સરોગણસંકીર્ણં નાનાકૌતુકમંગલૈઃ
દિવ્ય ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગોદ્યાનોથી તે જગ્યા ઝગમગતી હતી, જ્યાં અપ્સરાઓના સમૂહો અને અનેક અદ્ભુત તથા શુભ વસ્તુઓથી ભરપૂર હતું.
હેમપ્રાસાદસંબાધં દંડચ્છત્રૈશ્ચ ચામરૈઃ । કલશૈશ્ચ પતાકાભિઃ સર્વત્રસમલંકૃતમ્
સોનાના મહેલો ગોઠવાયેલા, અને સર્વત્ર દંડ, છત્ર, ચામર, કલશ અને ધ્વજાથી શોભાયમાન છે.
વેદધ્વનિસમાકીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ । એવં નંદનમાસાદ્ય સા રંભા ચારુહાસિની
વેદમંત્રોના ધ્વનિ અને સંગીતના સુરોથી આખું સ્થાન ગુંજતું હતું; એ રીતે સુંદર સ્મિતવાળી રંભા નંદનવનમાં આવી.
અપ્સરોભિઃ સમં તત્ર ક્રીડત્યેવં વિલાસિની । સૂત ઉવાચ- એકદા તુ સ વૃત્રો વૈ કાલાકૃષ્ટો ગતો વનમ્
ત્યાં એ રમણીયા રંભા અપ્સરાઓ સાથે રમતી હતી; સૂતાએ કહ્યું: એક વખત વૃત્ર, સમયના વશમાં થઈ, જંગલમાં ગયો.
કતિભિર્દાનવૈઃ સાર્દ્ધં મુદયા પરયા યુતઃ । અલક્ષ્યે ભ્રમતે પાર્શ્વં તસ્યૈવ ચ મહાત્મનઃ
થોડાક દાનવો સાથે અને અત્યંત આનંદમાં, એ મહાન આત્માના નજીક, અજાણ્યા રીતે ફરતો રહ્યો.
દેવરાજોપિ વિપ્રેંદ્રશ્છિદ્રાન્વેષી દ્વિષાં કિલ । સ હિ વૃત્રો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વસ્તઃ સર્વકર્મસુ
દેવતાઓના રાજા પણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પોતાના શત્રુઓમાં ખામી શોધતો હતો; કારણ કે વૃત્ર, જ્ઞાની અને સર્વ કાર્યમાં નિષ્ણાત, સંપૂર્ણ નિર્ભય હતો.
ઇંદ્રં મિત્રં પરં જાનન્ભયં ચક્રે ન તસ્ય સઃ । ભ્રમમાણો વનં પશ્યેત્સર્વત્ર પરમં શુભમ્
ઇન્દ્રને પોતાનો શ્રેષ્ઠ મિત્ર જાણીને, તેને કોઈ ડર નહોતો; અને જ્યારે તે જંગલમાં ફરતો, ત્યારે સર્વત્ર ઉત્તમ અને પવિત્ર દૃશ્યો જોઈ રહ્યો હતો.
સુરમ્યં કૌતુકવનં વનિતાગણસંકુલમ્ । ચંદનસ્યાપિ વૃક્ષસ્ય છાયાં શીતાં સુપુણ્યદામ્
અતિ સુખદ અને અદ્ભુત એવા એક વનમાં, જ્યાં સ્ત્રીઓના સમૂહો ભેગા હતા, અને ચંદનના વૃક્ષની ઠંડી અને પવિત્ર છાંયડી હતી.
સમાશ્રિત્ય વિશાલાક્ષી રંભા તત્ર પ્રદીવ્યતિ । સખીભિસ્તુ મહાભાગા દોલારૂઢા યશસ્વિની
વિશાળ નેત્રોવાળી રંભા ત્યાં એ છાંયડીમાં આશ્રય લઈને, પોતાની સાથીઓ સાથે ઝૂલામાં બેસીને આનંદ માણતી હતી.
ગાયતે સુસ્વરં ગીતં સર્વવિશ્વપ્રમોહનમ્ । તત્ર વૃત્રઃ સમાયાતઃ કામાકુલિતમાનસઃ
તે સુમધુર સ્વરે એવું ગીત ગાતી હતી, જે આખા વિશ્વને મોહી લે; ત્યાં વૃત્ર આવ્યો, જેને મનમાં કામના છવાઈ ગઈ હતી.
દોલારૂઢાં સમાલોક્ય રંભાં ચારુસુલોચનામ્
ઝૂલામાં બેસેલી, સુંદર નેત્રોવાળી રંભાને જોઈને,
સૂત ઉવાચ- ઇયં હિ કા ગાયતિ ચારુલોચના વિલાસભાવૈઃ પરિવિશ્વમેવ । અતીવ બાલા શુશુભે મનોહરા સંપૂર્ણભાવૈઃ પરિમોહયેજ્જનમ્
સૂતાએ કહ્યું: આ કોને છે, જે રમુજી ભાવે ગાઈ રહી છે, સુંદર આંખો ધરાવે છે અને આસપાસ બધાને મોહી રહી છે? ખૂબ જ યુવાન અને મનમોહક છે, તેની સૌંદર્યભરી કાયાથી કોઈને પણ મોહી શકે એવી છે.
દૃષ્ટ્વા સ રંભાં કમલાયતાક્ષીં પીનસ્તનીં ચર્ચિતકુંકુમાંગીમ્ । પદ્માનનાં કામગૃહં મમૈષા નો વા રતિશ્ચારુમનોહરેયમ્
વૃત્રે જ્યારે કમળ જેવી આંખોવાળી, ભરી છાતીવાળી, કુંકુમથી શોભિત અંગોવાળી, કમળમુખવાળી અને કામના ઘર જેવી રંભાને જોઈ, ત્યારે વિચાર્યું—શું એ મારી છે કે નથી? આ સુંદર સ્ત્રી ખરેખર મનને ભાવે એવી છે.
સંપૂર્ણભાવાં પરિરૂપયુક્તાં કામાંગશીલામતિશીલભાવામ્ । યાસ્યામ્યહં વશ્યમિહૈવ અસ્યા મનોભવેનાદ્ય ઇહૈવ પ્રેષિતઃ
આજે, ઇચ્છાના વશમાં થઈ, હું એના પાસે જઈશ, જે સુંદર રૂપથી ભરપૂર છે, સૌંદર્યથી શોભાયમાન છે, પ્રેમની કળાઓમાં નિપુણ છે અને ઉત્તમ સ્વભાવ ધરાવે છે; એના મનની શક્તિથી હું અહીં ખેંચાઈ આવ્યો છું.
ઇતીવ દૈત્યઃ સુવિચિંતયાન્વિતઃ કામેન મુગ્ધો બહુકાલનોદિતઃ । સમાતુરસ્તત્ર જગામ સત્વરમુવાચ તાં દીનમનાઃ સુલોચનામ્
એ રીતે, દૈત્યે અનેક વખત વિચાર કરીને, લાંબા સમયથી ઉદભવેલી કામના દ્વારા મોહિત થઈ, ઉલઝણમાં આવી, ઝડપથી એના પાસે ગયો અને વ્યથિત હૃદયથી સુંદર, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીને કહ્યું.
કસ્યાસિ વા સુંદરિ કેન પ્રેષિતા કિં નામ તે પુણ્યતમં વદસ્વ મે । તવૈવ રૂપેણ મહાતિતેજસા મુગ્ધોસ્મિ બાલે મમ વશ્યતાં વ્રજ
સુંદરિ, તું કોની છે? તને કોણ મોકલ્યું છે? તું મને તું સૌથી પવિત્ર નામ શું છે, એ કહો. તારા રૂપ અને તેજથી હું મોહિત થઈ ગયો છું, બાલા, હવે મારા વશમાં આવી જા.
એવમુક્તા વિશાલાક્ષી વૃત્રં કામાકુલં પ્રતિ । અહં રંભા મહાભાગ ક્રીડાર્થં વનમુત્તમમ્
એ રીતે પુછ્યા પછી, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીએ કામથી વ્યાકુળ થયેલા વૃત્રને જવાબ આપ્યો: 'હું રંભા છું, મહાભાગ્યશાળી, રમણ માટે આ ઉત્તમ વનમાં આવી છું.'
સખીસાર્ધં સમાયાતા નંદનં વનમુત્તમમ્ । ત્વં તુ કો વા કિમર્થં હિ મમ પાર્શ્વં સમાગતઃ
'હું મારી સખીઓ સાથે આ સુંદર નંદન વનમાં આવી છું. પણ તું કોણ છે અને કયા કારણથી મારા પાસે આવ્યો છે?'
વૃત્ર ઉવાચ- શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યોહં બાલે સમાગતઃ । હુતાશનાત્સમુત્પન્નઃ કશ્યપસ્ય સુતઃ શુભે
વૃત્રે કહ્યું: 'શ્રવણ કર, બાલા, હું કોણ છું અને કેમ આવ્યો છું તે કહું છું. હું અગ્નિમાંથી જન્મેલો છું, શુભે, કશ્યપનો પુત્ર છું.'
સખાહં દેવદેવસ્ય ઇંદ્ર સ્યાપિ વરાનને । ઐંદ્રં પદં વરારોહે અર્ધં મે ભુક્તિમાગતમ્
'હું દેવદેવતા ઇન્દ્રનો મિત્ર છું, સુંદર મુખવાળી. ઇન્દ્રના પદનો અર્ધ ભાગ મેં ભોગવ્યો છે, સુંદર કટિવાળી.'
અહં વૃત્રઃ કથં દેવિ મામેવં ન તુ વિંદસિ । ત્રૈલોક્યં વશમાયાતં યસ્યૈવ વરવર્ણિનિ
'હું વૃત્ર છું—દેવી, તું મને ઓળખતી નથી, એ કેમ? ત્રણેય લોક મારા વશમાં આવ્યા છે, સુંદર વર્ણવાળી.'
અહં શરણમાયાતઃ કામાદ્રક્ષ વરાનને । ભજસ્વ માં વિશાલાક્ષિ કામેનાકુલિતં પ્રિયે
'હું કામના કારણે તારા શરણમાં આવ્યો છું, સુંદર મુખવાળી. વિશાળ આંખોવાળી, મને સ્વીકાર, પ્રિયે, હું કામથી વ્યાકુળ છું.'
રંભોવાચ- વશગા હં તવૈવાદ્ય ભવિષ્યામિ ન સંશયઃ । યં યં વદામ્યહં વીર તં તં કાર્યં ત્વયૈવ હિ
રંભાએ કહ્યું: 'આજે હું નિશ્ચિતપણે તારા વશમાં રહીશ. જે કંઈ હું કહું, વીર, એ તું કરવું જ પડશે.'
એવમસ્તુ મહાભાગે તં તં સર્વં કરોમ્યહમ્ । એવં સંબંધકં કૃત્વા તયા સહ મહાબલઃ
'જેમ તું કહે, મહાભાગ્યવતી, હું બધું કરું છું.' એમ સંમતિ આપીને, મહાબળીએ એના સાથે રહ્યો.
તસ્મિન્વને મહાપુણ્યે રેમે દાનવસત્તમઃ । તસ્યા ગીતેન નૃત્યેન હાસ્યેન લલિતેન ચ
તે પવિત્ર વનમાં, દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રે આનંદ કર્યો, એના ગીત, નૃત્ય, હાસ્ય અને લલિત રમતમાં મગ્ન થયો.
અતિમુગ્ધો મહાદૈત્યઃ સ તસ્યાઃ સુરતેન ચ । તમુવાચ મહાભાગં વૃત્રં દાનવસત્તમમ્
મહા દૈત્ય વૃત્ર એના પ્રેમમાં અને સંસર્ગમાં ખૂબ મોહિત થયો હતો; ત્યારે મહાભાગ્યવતી રંભાએ દાનવોમાં શ્રેષ્ઠ વૃત્રને કહ્યું.
સુરાપાનં કુરુષ્વેહ પિબસ્વ મધુમાધવીમ્ । તામુવાચ વિશાલાક્ષીં રંભાં શશિનિભાનનામ્
'અહીં દારૂ પી, મધમીઠી દારૂનો આનંદ માણ,' એમ તેણે ચાંદની જેવું મુખ ધરાવતી, વિશાળ આંખોવાળી રંભાને કહ્યું.
પુત્રોહં બ્રાહ્મણસ્યાપિ વેદવેદાંગપારગઃ । સુરાપાનં કથં ભદ્રે કરિષ્યમિ વિનિંદિતમ્
'હું બ્રાહ્મણનો પુત્ર છું અને વેદ તથા એના અંગોમાં પારંગત છું. હું કેવી રીતે, શુભે, નિંદિત દારૂ પી શકું?'
તયા તુ રંભયા દેવ્યા પ્રીત્યા દત્તા સુરા હઠાત્ । તસ્યા દાક્ષિણ્યભાવેન સુરાપાનં કૃતં તદા
પણ રંભા દેવીએ પ્રેમથી જબરદસ્તી દારૂ આપી; એના દયાભાવથી તેણે દારૂ પીધી.