દદૌ તસ્મૈ સ ધર્માત્મા વૃત્રાય દ્વિજસત્તમ । અર્ધં ભુંક્ષ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ઐંદ્રમેતન્મહત્પદમ્
તે ધર્માત્માએ એ અર્ઘ્ય વૃત્રને આપ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ; 'હે મહાન બુદ્ધિશાળી, ઇન્દ્રનું આ મહાન અર્ધપદ ભોગવો.'
વર્તિતવ્યં સુખેનાપિ આવાભ્યાં દૈત્યસત્તમ । એવં વિશ્વાસયન્દૈત્યં વૃત્ર મૈત્રેણ વૈ તદા
હે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આપણે બંને સુખથી રહીશું; એ રીતે ઇન્દ્રે દૈત્ય વૃત્રને મિત્રતાથી વિશ્વાસ આપ્યો.
ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ સ્વસ્થાનં દ્વિજસત્તમ । છિદ્રં પશ્યતિ દુષ્ટાત્મા વૃત્રસ્યાપિ સદૈવ હિ
બ્રાહ્મણો પોતપોતાના સ્થાન પર ગયા પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દુષ્ટહૃદયે હંમેશા વૃત્રમાં ખામી શોધી.
સાવધાનત્વમિંદ્રોપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્ । તસ્યચ્છિદ્રં ન પશ્યેત વૃત્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્ર પણ દિવસ-રાત ચિંતામાં સાવધાન રહ્યો; પણ મહાત્મા વૃત્રમાં કોઈ ખામી શોધી શક્યો નહીં.
ઉપાયં ચિંતયામાસ તસ્યૈવ વધહેતવે । રંભા સંપ્રેષિતા તેન મોહયસ્વ મહાસુરમ્
તેને મારવા માટે ઇન્દ્રે ઉપાય વિચાર્યો; તેણે રંભાને મોકલી કહ્યું: 'મહાસુરને મોહિત કર.'
યેનકેનાપ્યુપાયેન યથા હત્વા લભે સુખમ્ । તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ સંમોહાય સુરદ્વિષઃ
જે રીતે પણ બને, તેને મારીને હું સુખ પામું એ માટે, હે કલ્યાણી, દેવદ્વેષીને મોહિત કરવા માટે એવું જ કર.
વનં પુણ્યં મહાદિવ્યં પુણ્યપાદપસેવિતમ્ । બહુવૃક્ષફલોપેતં મૃગપક્ષિસમાકુલમ્
પવિત્ર અને દિવ્ય એવા એક જંગલમાં, જ્યાં પવિત્ર વૃક્ષો ઉગેલા છે, અનેક જાતના ફળવાળા વૃક્ષોથી ભરપૂર છે અને જ્યાં હરણ અને પક્ષીઓની ભરમાર છે.
વિમાનમંદિરૈર્દિવ્યૈઃ સર્વત્ર પરિશોભિતમ્ । દિવ્યગંધર્વસંગીતં ભ્રમરાકુલિતં સદા
દિવ્ય મહેલો અને ભવ્ય મંડપોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, સ્વર્ગીય ગંધર્વોના સંગીતથી સતત ગુંજતું અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ભરેલું છે.
કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈઃ સર્વત્ર મધુરાયતૈઃ । શિખિસારંગનાદૈશ્ચ સર્વત્ર સુસમાકુલમ્
કોઈલોના પવિત્ર અને મધુર રાગ સર્વત્ર ગૂંજતા, અને મોર તથા સારસના રણકારોથી આખું સ્થાન ગુંજી ઉઠ્યું છે.
દિવ્યૈસ્તુ ચંદનૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતમ્ । વાપીકુંડતડાગૈશ્ચ જલપૂર્ણૈર્મનોહરૈઃ
દિવ્ય ચંદનના વૃક્ષોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, અને મનોહર, પાણીથી ભરેલા તળાવો, કુંડ અને સરોવરોથી સજ્જ છે.
કમલૈઃ શતપત્રૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ સમલંકૃતમ્ । દેવગંધર્વસંસિદ્ધૈશ્ચારણૈશ્ચૈવ કિન્નરૈઃ
સૌંદર્યથી ખીલેલા શતપત્ર કમળોથી શોભાયમાન, અને દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો અને કિન્નરોની હાજરીથી પણ અલંકૃત છે.
મુનિભિઃ શુશુભે દિવ્યૈર્દિવ્યોદ્યાનવરેણ ચ । અપ્સરોગણસંકીર્ણં નાનાકૌતુકમંગલૈઃ
દિવ્ય ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગોદ્યાનોથી તે જગ્યા ઝગમગતી હતી, જ્યાં અપ્સરાઓના સમૂહો અને અનેક અદ્ભુત તથા શુભ વસ્તુઓથી ભરપૂર હતું.
હેમપ્રાસાદસંબાધં દંડચ્છત્રૈશ્ચ ચામરૈઃ । કલશૈશ્ચ પતાકાભિઃ સર્વત્રસમલંકૃતમ્
સોનાના મહેલો ગોઠવાયેલા, અને સર્વત્ર દંડ, છત્ર, ચામર, કલશ અને ધ્વજાથી શોભાયમાન છે.
વેદધ્વનિસમાકીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ । એવં નંદનમાસાદ્ય સા રંભા ચારુહાસિની
વેદમંત્રોના ધ્વનિ અને સંગીતના સુરોથી આખું સ્થાન ગુંજતું હતું; એ રીતે સુંદર સ્મિતવાળી રંભા નંદનવનમાં આવી.
અપ્સરોભિઃ સમં તત્ર ક્રીડત્યેવં વિલાસિની । સૂત ઉવાચ- એકદા તુ સ વૃત્રો વૈ કાલાકૃષ્ટો ગતો વનમ્
ત્યાં એ રમણીયા રંભા અપ્સરાઓ સાથે રમતી હતી; સૂતાએ કહ્યું: એક વખત વૃત્ર, સમયના વશમાં થઈ, જંગલમાં ગયો.
કતિભિર્દાનવૈઃ સાર્દ્ધં મુદયા પરયા યુતઃ । અલક્ષ્યે ભ્રમતે પાર્શ્વં તસ્યૈવ ચ મહાત્મનઃ
થોડાક દાનવો સાથે અને અત્યંત આનંદમાં, એ મહાન આત્માના નજીક, અજાણ્યા રીતે ફરતો રહ્યો.
દેવરાજોપિ વિપ્રેંદ્રશ્છિદ્રાન્વેષી દ્વિષાં કિલ । સ હિ વૃત્રો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વસ્તઃ સર્વકર્મસુ
દેવતાઓના રાજા પણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પોતાના શત્રુઓમાં ખામી શોધતો હતો; કારણ કે વૃત્ર, જ્ઞાની અને સર્વ કાર્યમાં નિષ્ણાત, સંપૂર્ણ નિર્ભય હતો.
ઇંદ્રં મિત્રં પરં જાનન્ભયં ચક્રે ન તસ્ય સઃ । ભ્રમમાણો વનં પશ્યેત્સર્વત્ર પરમં શુભમ્
ઇન્દ્રને પોતાનો શ્રેષ્ઠ મિત્ર જાણીને, તેને કોઈ ડર નહોતો; અને જ્યારે તે જંગલમાં ફરતો, ત્યારે સર્વત્ર ઉત્તમ અને પવિત્ર દૃશ્યો જોઈ રહ્યો હતો.
સુરમ્યં કૌતુકવનં વનિતાગણસંકુલમ્ । ચંદનસ્યાપિ વૃક્ષસ્ય છાયાં શીતાં સુપુણ્યદામ્
અતિ સુખદ અને અદ્ભુત એવા એક વનમાં, જ્યાં સ્ત્રીઓના સમૂહો ભેગા હતા, અને ચંદનના વૃક્ષની ઠંડી અને પવિત્ર છાંયડી હતી.
સમાશ્રિત્ય વિશાલાક્ષી રંભા તત્ર પ્રદીવ્યતિ । સખીભિસ્તુ મહાભાગા દોલારૂઢા યશસ્વિની
વિશાળ નેત્રોવાળી રંભા ત્યાં એ છાંયડીમાં આશ્રય લઈને, પોતાની સાથીઓ સાથે ઝૂલામાં બેસીને આનંદ માણતી હતી.
ગાયતે સુસ્વરં ગીતં સર્વવિશ્વપ્રમોહનમ્ । તત્ર વૃત્રઃ સમાયાતઃ કામાકુલિતમાનસઃ
તે સુમધુર સ્વરે એવું ગીત ગાતી હતી, જે આખા વિશ્વને મોહી લે; ત્યાં વૃત્ર આવ્યો, જેને મનમાં કામના છવાઈ ગઈ હતી.
દોલારૂઢાં સમાલોક્ય રંભાં ચારુસુલોચનામ્
ઝૂલામાં બેસેલી, સુંદર નેત્રોવાળી રંભાને જોઈને,
સૂત ઉવાચ- ઇયં હિ કા ગાયતિ ચારુલોચના વિલાસભાવૈઃ પરિવિશ્વમેવ । અતીવ બાલા શુશુભે મનોહરા સંપૂર્ણભાવૈઃ પરિમોહયેજ્જનમ્
સૂતાએ કહ્યું: આ કોને છે, જે રમુજી ભાવે ગાઈ રહી છે, સુંદર આંખો ધરાવે છે અને આસપાસ બધાને મોહી રહી છે? ખૂબ જ યુવાન અને મનમોહક છે, તેની સૌંદર્યભરી કાયાથી કોઈને પણ મોહી શકે એવી છે.
દૃષ્ટ્વા સ રંભાં કમલાયતાક્ષીં પીનસ્તનીં ચર્ચિતકુંકુમાંગીમ્ । પદ્માનનાં કામગૃહં મમૈષા નો વા રતિશ્ચારુમનોહરેયમ્
વૃત્રે જ્યારે કમળ જેવી આંખોવાળી, ભરી છાતીવાળી, કુંકુમથી શોભિત અંગોવાળી, કમળમુખવાળી અને કામના ઘર જેવી રંભાને જોઈ, ત્યારે વિચાર્યું—શું એ મારી છે કે નથી? આ સુંદર સ્ત્રી ખરેખર મનને ભાવે એવી છે.
સંપૂર્ણભાવાં પરિરૂપયુક્તાં કામાંગશીલામતિશીલભાવામ્ । યાસ્યામ્યહં વશ્યમિહૈવ અસ્યા મનોભવેનાદ્ય ઇહૈવ પ્રેષિતઃ
આજે, ઇચ્છાના વશમાં થઈ, હું એના પાસે જઈશ, જે સુંદર રૂપથી ભરપૂર છે, સૌંદર્યથી શોભાયમાન છે, પ્રેમની કળાઓમાં નિપુણ છે અને ઉત્તમ સ્વભાવ ધરાવે છે; એના મનની શક્તિથી હું અહીં ખેંચાઈ આવ્યો છું.
ઇતીવ દૈત્યઃ સુવિચિંતયાન્વિતઃ કામેન મુગ્ધો બહુકાલનોદિતઃ । સમાતુરસ્તત્ર જગામ સત્વરમુવાચ તાં દીનમનાઃ સુલોચનામ્
એ રીતે, દૈત્યે અનેક વખત વિચાર કરીને, લાંબા સમયથી ઉદભવેલી કામના દ્વારા મોહિત થઈ, ઉલઝણમાં આવી, ઝડપથી એના પાસે ગયો અને વ્યથિત હૃદયથી સુંદર, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીને કહ્યું.
કસ્યાસિ વા સુંદરિ કેન પ્રેષિતા કિં નામ તે પુણ્યતમં વદસ્વ મે । તવૈવ રૂપેણ મહાતિતેજસા મુગ્ધોસ્મિ બાલે મમ વશ્યતાં વ્રજ
સુંદરિ, તું કોની છે? તને કોણ મોકલ્યું છે? તું મને તું સૌથી પવિત્ર નામ શું છે, એ કહો. તારા રૂપ અને તેજથી હું મોહિત થઈ ગયો છું, બાલા, હવે મારા વશમાં આવી જા.
એવમુક્તા વિશાલાક્ષી વૃત્રં કામાકુલં પ્રતિ । અહં રંભા મહાભાગ ક્રીડાર્થં વનમુત્તમમ્
એ રીતે પુછ્યા પછી, વિશાળ આંખોવાળી યુવતીએ કામથી વ્યાકુળ થયેલા વૃત્રને જવાબ આપ્યો: 'હું રંભા છું, મહાભાગ્યશાળી, રમણ માટે આ ઉત્તમ વનમાં આવી છું.'
સખીસાર્ધં સમાયાતા નંદનં વનમુત્તમમ્ । ત્વં તુ કો વા કિમર્થં હિ મમ પાર્શ્વં સમાગતઃ
'હું મારી સખીઓ સાથે આ સુંદર નંદન વનમાં આવી છું. પણ તું કોણ છે અને કયા કારણથી મારા પાસે આવ્યો છે?'
વૃત્ર ઉવાચ- શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યોહં બાલે સમાગતઃ । હુતાશનાત્સમુત્પન્નઃ કશ્યપસ્ય સુતઃ શુભે
વૃત્રે કહ્યું: 'શ્રવણ કર, બાલા, હું કોણ છું અને કેમ આવ્યો છું તે કહું છું. હું અગ્નિમાંથી જન્મેલો છું, શુભે, કશ્યપનો પુત્ર છું.'