અર્ધમૈંદ્રં પદં વીર સત્વં ભુંક્ષ્વ સુખેન વૈ । વર્તંત્વર્દ્ધેન ઇંદ્રસ્તુ અસુરા દેવતાસ્તથા
હે વીર, ઇન્દ્રના અર્ધપદને આનંદથી ભોગવો; બાકી અર્ધમાં ઇન્દ્ર, અસુરો અને દેવતાઓ પોતપોતાના ભાગે રહે.
સુખં વર્તંતુ તે સર્વે વૈરં ચૈવ વિસૃજ્ય વૈ । વૃત્ર ઉવાચ- યદિ સત્યેન દેવેંદ્રો મૈત્રમિચ્છતિ સત્તમઃ
બધા સુખથી રહે અને વૈર છોડે; વૃત્રએ કહ્યું: જો દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ઇન્દ્ર સાચે મિત્રતા ઈચ્છે છે,
સત્યમાશ્રિત્ય ચૈવાહં કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ । છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્
તો હું પણ સત્યને આધાર બનાવીને એ જ કરું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; પણ જો ઇન્દ્ર છલથી આગળ આવે અને દગો કરે,
તદા કિં ક્રિયતે વિપ્રા ઇત્યર્થે પ્રત્યયં હિ કિમ્ । ઋષયસ્ત્વિંદ્રમાચખ્યુરિત્યર્થં પ્રત્યયં વદ
તો, હે ઋષિઓ, આવી સ્થિતિમાં શું કરવું? શું ખાતરી છે? ઋષિઓએ કહ્યું: ખાતરી માટે એ વાત ઇન્દ્રને કહો.
તન્નસ્ત્વં સત્યતાં બ્રૂહિ યદિ સખ્યમિહેચ્છસિ । ઇંદ્ર ઉવાચ- યદ્યઽસત્યેન વર્તામિ ભવદ્ભિઃ સહ છદ્મના
જો અહીં મિત્રતા ઈચ્છો છો તો અમને તમારું સત્ય કહો; ઇન્દ્ર બોલ્યા: જો હું તમારો છલથી દગો કરું,
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ । છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્
તો હું બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપોથી કલંકિત થઈશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; જો ઇન્દ્ર છલથી દગો કરે,
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ । ઇત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વામેવં સ પુરંદરઃ
તો હું બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપોથી કલંકિત થઈશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; એમ મહાન બુદ્ધિશાળી પુરંદરે તમને કહ્યું.
એતેન પ્રત્યયેનાપિ સખ્યં કુરુ મહામતે । વૃત્ર ઉવાચ- ભવતાં શિષ્ટમાર્ગેણ સત્યેનાનેન તસ્ય ચ
આ ખાતરીથી, હે મહામતિ, મિત્રતા કરો; વૃત્ર બોલ્યા: તમારી શ્રેષ્ઠ રીત અને આ સત્યથી,
મૈત્રમેવં કરિષ્યામિ તેન સાર્દ્ધં દ્વિજોત્તમાઃ । વૃત્રમિંદ્રસ્યસંસ્થાનં નીતં બ્રાહ્મણપુઙ્ગવૈઃ
હું એ રીતે તેની સાથે મિત્રતા કરીશ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠોએ વૃત્રને ઇન્દ્ર પાસે લઈ ગયા.
ઇન્દ્રસ્તમાગતં દૃષ્ટ્વા વૃત્રં મિત્રાર્થમુદ્યતઃ । સિંહાસનાત્સમુત્થાય અર્ઘમાદાય સત્વરઃ
જ્યારે ઇન્દ્રે મિત્રતા માટે ઉત્સુક વૃત્રને આવતો જોયો, ત્યારે તે તરત જ સિંહાસનેથી ઊભો થયો અને અર્ઘ્ય લઈને આવ્યો.
દદૌ તસ્મૈ સ ધર્માત્મા વૃત્રાય દ્વિજસત્તમ । અર્ધં ભુંક્ષ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ઐંદ્રમેતન્મહત્પદમ્
તે ધર્માત્માએ એ અર્ઘ્ય વૃત્રને આપ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ; 'હે મહાન બુદ્ધિશાળી, ઇન્દ્રનું આ મહાન અર્ધપદ ભોગવો.'
વર્તિતવ્યં સુખેનાપિ આવાભ્યાં દૈત્યસત્તમ । એવં વિશ્વાસયન્દૈત્યં વૃત્ર મૈત્રેણ વૈ તદા
હે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આપણે બંને સુખથી રહીશું; એ રીતે ઇન્દ્રે દૈત્ય વૃત્રને મિત્રતાથી વિશ્વાસ આપ્યો.
ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ સ્વસ્થાનં દ્વિજસત્તમ । છિદ્રં પશ્યતિ દુષ્ટાત્મા વૃત્રસ્યાપિ સદૈવ હિ
બ્રાહ્મણો પોતપોતાના સ્થાન પર ગયા પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દુષ્ટહૃદયે હંમેશા વૃત્રમાં ખામી શોધી.
સાવધાનત્વમિંદ્રોપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્ । તસ્યચ્છિદ્રં ન પશ્યેત વૃત્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્ર પણ દિવસ-રાત ચિંતામાં સાવધાન રહ્યો; પણ મહાત્મા વૃત્રમાં કોઈ ખામી શોધી શક્યો નહીં.
ઉપાયં ચિંતયામાસ તસ્યૈવ વધહેતવે । રંભા સંપ્રેષિતા તેન મોહયસ્વ મહાસુરમ્
તેને મારવા માટે ઇન્દ્રે ઉપાય વિચાર્યો; તેણે રંભાને મોકલી કહ્યું: 'મહાસુરને મોહિત કર.'
યેનકેનાપ્યુપાયેન યથા હત્વા લભે સુખમ્ । તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ સંમોહાય સુરદ્વિષઃ
જે રીતે પણ બને, તેને મારીને હું સુખ પામું એ માટે, હે કલ્યાણી, દેવદ્વેષીને મોહિત કરવા માટે એવું જ કર.
વનં પુણ્યં મહાદિવ્યં પુણ્યપાદપસેવિતમ્ । બહુવૃક્ષફલોપેતં મૃગપક્ષિસમાકુલમ્
પવિત્ર અને દિવ્ય એવા એક જંગલમાં, જ્યાં પવિત્ર વૃક્ષો ઉગેલા છે, અનેક જાતના ફળવાળા વૃક્ષોથી ભરપૂર છે અને જ્યાં હરણ અને પક્ષીઓની ભરમાર છે.
વિમાનમંદિરૈર્દિવ્યૈઃ સર્વત્ર પરિશોભિતમ્ । દિવ્યગંધર્વસંગીતં ભ્રમરાકુલિતં સદા
દિવ્ય મહેલો અને ભવ્ય મંડપોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, સ્વર્ગીય ગંધર્વોના સંગીતથી સતત ગુંજતું અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ભરેલું છે.
કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈઃ સર્વત્ર મધુરાયતૈઃ । શિખિસારંગનાદૈશ્ચ સર્વત્ર સુસમાકુલમ્
કોઈલોના પવિત્ર અને મધુર રાગ સર્વત્ર ગૂંજતા, અને મોર તથા સારસના રણકારોથી આખું સ્થાન ગુંજી ઉઠ્યું છે.
દિવ્યૈસ્તુ ચંદનૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતમ્ । વાપીકુંડતડાગૈશ્ચ જલપૂર્ણૈર્મનોહરૈઃ
દિવ્ય ચંદનના વૃક્ષોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, અને મનોહર, પાણીથી ભરેલા તળાવો, કુંડ અને સરોવરોથી સજ્જ છે.
કમલૈઃ શતપત્રૈશ્ચ પુષ્પિતૈઃ સમલંકૃતમ્ । દેવગંધર્વસંસિદ્ધૈશ્ચારણૈશ્ચૈવ કિન્નરૈઃ
સૌંદર્યથી ખીલેલા શતપત્ર કમળોથી શોભાયમાન, અને દેવતાઓ, ગંધર્વો, સિદ્ધો, ચારણો અને કિન્નરોની હાજરીથી પણ અલંકૃત છે.
મુનિભિઃ શુશુભે દિવ્યૈર્દિવ્યોદ્યાનવરેણ ચ । અપ્સરોગણસંકીર્ણં નાનાકૌતુકમંગલૈઃ
દિવ્ય ઋષિઓ અને શ્રેષ્ઠ સ્વર્ગોદ્યાનોથી તે જગ્યા ઝગમગતી હતી, જ્યાં અપ્સરાઓના સમૂહો અને અનેક અદ્ભુત તથા શુભ વસ્તુઓથી ભરપૂર હતું.
હેમપ્રાસાદસંબાધં દંડચ્છત્રૈશ્ચ ચામરૈઃ । કલશૈશ્ચ પતાકાભિઃ સર્વત્રસમલંકૃતમ્
સોનાના મહેલો ગોઠવાયેલા, અને સર્વત્ર દંડ, છત્ર, ચામર, કલશ અને ધ્વજાથી શોભાયમાન છે.
વેદધ્વનિસમાકીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ । એવં નંદનમાસાદ્ય સા રંભા ચારુહાસિની
વેદમંત્રોના ધ્વનિ અને સંગીતના સુરોથી આખું સ્થાન ગુંજતું હતું; એ રીતે સુંદર સ્મિતવાળી રંભા નંદનવનમાં આવી.
અપ્સરોભિઃ સમં તત્ર ક્રીડત્યેવં વિલાસિની । સૂત ઉવાચ- એકદા તુ સ વૃત્રો વૈ કાલાકૃષ્ટો ગતો વનમ્
ત્યાં એ રમણીયા રંભા અપ્સરાઓ સાથે રમતી હતી; સૂતાએ કહ્યું: એક વખત વૃત્ર, સમયના વશમાં થઈ, જંગલમાં ગયો.
કતિભિર્દાનવૈઃ સાર્દ્ધં મુદયા પરયા યુતઃ । અલક્ષ્યે ભ્રમતે પાર્શ્વં તસ્યૈવ ચ મહાત્મનઃ
થોડાક દાનવો સાથે અને અત્યંત આનંદમાં, એ મહાન આત્માના નજીક, અજાણ્યા રીતે ફરતો રહ્યો.
દેવરાજોપિ વિપ્રેંદ્રશ્છિદ્રાન્વેષી દ્વિષાં કિલ । સ હિ વૃત્રો મહાપ્રાજ્ઞો વિશ્વસ્તઃ સર્વકર્મસુ
દેવતાઓના રાજા પણ, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, પોતાના શત્રુઓમાં ખામી શોધતો હતો; કારણ કે વૃત્ર, જ્ઞાની અને સર્વ કાર્યમાં નિષ્ણાત, સંપૂર્ણ નિર્ભય હતો.
ઇંદ્રં મિત્રં પરં જાનન્ભયં ચક્રે ન તસ્ય સઃ । ભ્રમમાણો વનં પશ્યેત્સર્વત્ર પરમં શુભમ્
ઇન્દ્રને પોતાનો શ્રેષ્ઠ મિત્ર જાણીને, તેને કોઈ ડર નહોતો; અને જ્યારે તે જંગલમાં ફરતો, ત્યારે સર્વત્ર ઉત્તમ અને પવિત્ર દૃશ્યો જોઈ રહ્યો હતો.
સુરમ્યં કૌતુકવનં વનિતાગણસંકુલમ્ । ચંદનસ્યાપિ વૃક્ષસ્ય છાયાં શીતાં સુપુણ્યદામ્
અતિ સુખદ અને અદ્ભુત એવા એક વનમાં, જ્યાં સ્ત્રીઓના સમૂહો ભેગા હતા, અને ચંદનના વૃક્ષની ઠંડી અને પવિત્ર છાંયડી હતી.
સમાશ્રિત્ય વિશાલાક્ષી રંભા તત્ર પ્રદીવ્યતિ । સખીભિસ્તુ મહાભાગા દોલારૂઢા યશસ્વિની
વિશાળ નેત્રોવાળી રંભા ત્યાં એ છાંયડીમાં આશ્રય લઈને, પોતાની સાથીઓ સાથે ઝૂલામાં બેસીને આનંદ માણતી હતી.