તમહં સાધયિષ્યામિ પ્રસાદાત્તવ સુવ્રત । કશ્યપ ઉવાચ- અસ્યા મનોરથં પુત્ર પૂરયસ્વ મમૈવ હિ
'હું તમારું કાર્ય તમારી કૃપાથી પૂર્ણ કરીશ, હે ધીરજવાન,' એમ એણે કહ્યું. કશ્યપએ કહ્યું: 'પુત્ર, એના મનની ઈચ્છા મારી خاطر પૂર્ણ કર.'
અદિત્યાસ્ત્વં મહાપ્રાજ્ઞ જહિ ઇંદ્રં દુરાત્મકમ્ । નિહતે દેવરાજે હિ ઐંદ્રં પદં પ્રભુંક્ષ્વ ચ
'હે મહાબુદ્ધિશાળી, તું અદિતિથી જન્મેલો છે, દુષ્ટ ઇન્દ્રને માર; દેવરાજ મરી જાય પછી, ઇન્દ્રનું સ્થાન ભોગવીશ.'
એવં તેન સમાદિષ્ટઃ કશ્યપેન મહાત્મના । વૃત્રસ્તુ ઉદ્યમં ચક્રે તસ્યેંદ્રસ્ય વધાય ચ
મહાન આત્માવાળા કશ્યપના આદેશથી, વૃત્રાએ ઇન્દ્રના વિનાશ માટે પ્રયત્ન શરૂ કર્યો.
ધનુર્વેદસ્ય ચાભ્યાસં સ ચક્રે પૌરુષાન્વિતઃ । બલં વીર્યં તથા ક્ષાત્રં તેજો ધૈર્યસમન્વિતમ્
એ પુરુષાર્થથી ધનુર્વેદનો અભ્યાસ કરવા લાગ્યો; એની પાસે બળ, પરાક્રમ, ક્ષાત્ર શક્તિ, તેજ અને ધૈર્ય હતું.
દૃષ્ટ્વા હિ તસ્ય દૈત્યસ્ય સહસ્રાક્ષો ભયાતુરઃ । ઉપાયં ચિંતિતં તસ્ય વૃત્રસ્યાપિ દુરાત્મનઃ
એ દૈત્યની શક્તિ જોઈને, હજારો આંખો ધરાવતો ઇન્દ્ર ભયથી વ્યાકુળ થયો; એણે વૃત્રા માટે ઉપાય વિચાર્યો.
વધાર્થં દેવદેવેન સમાહૂય મહામુનીન્ । સપ્તર્ષીન્પ્રેષયામાસ વૃત્રં દૈત્યેશ્વરં પ્રતિ
એના વિનાશ માટે દેવોના સ્વામીએ મહામુનિઓને બોલાવ્યા; એણે સાત ઋષિઓને દૈત્યપતિ વૃત્રા પાસે મોકલ્યા.
ભવંતસ્તત્ર ગચ્છંતુ યત્ર વૃત્રઃ સ તિષ્ઠતિ । સંધિં કુર્વંતુ વૈ તેન સાર્દ્ધં મમ મુનીશ્વરાઃ
'તમે ત્યાં જાઓ, જ્યાં વૃત્રા ઊભો છે; હે મુનિશ્રેષ્ઠો, મારા સાથે એના સાથે સંધિ કરો.'
એવં તેન સમાદિષ્ટા મુનયઃ સપ્ત તે તદા । વૃત્રાસુરં તતઃ પ્રોચુઃ સહસ્રાક્ષ પ્રચાલિતાઃ
એ રીતે એના આદેશથી, સાતેય મુનિઓ ઇન્દ્રના સંકેતથી વૃત્રાસુર પાસે ગયા અને એને કહ્યું.
સખ્યં કર્તું પ્રયચ્છેત્સ ક્રિયતાં દૈત્યસત્તમ । ઋષયઃ સપ્તતત્ત્વજ્ઞા ઊચુર્વૃત્રં મહાબલમ્
દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, મિત્રતા કરવા માટે મંજૂરી આપો; સત્ય જાણનારા સાત ઋષિઓએ મહાબલી વૃત્રને આ રીતે કહ્યું.
સહસ્રાક્ષો મહાપ્રાજ્ઞો ભવતા સહ સત્તમ । મૈત્રમિચ્છતિ વૈ કર્તું તત્કથં ન કરોષિ કિમ્
હજારો આંખો ધરાવતો અને મહાન બુદ્ધિશાળી ઇન્દ્ર તમારી સાથે મિત્રતા કરવા ઈચ્છે છે, હે શ્રેષ્ઠ; તો તમે કેમ સહમત થતા નથી?
અર્ધમૈંદ્રં પદં વીર સત્વં ભુંક્ષ્વ સુખેન વૈ । વર્તંત્વર્દ્ધેન ઇંદ્રસ્તુ અસુરા દેવતાસ્તથા
હે વીર, ઇન્દ્રના અર્ધપદને આનંદથી ભોગવો; બાકી અર્ધમાં ઇન્દ્ર, અસુરો અને દેવતાઓ પોતપોતાના ભાગે રહે.
સુખં વર્તંતુ તે સર્વે વૈરં ચૈવ વિસૃજ્ય વૈ । વૃત્ર ઉવાચ- યદિ સત્યેન દેવેંદ્રો મૈત્રમિચ્છતિ સત્તમઃ
બધા સુખથી રહે અને વૈર છોડે; વૃત્રએ કહ્યું: જો દેવોમાં શ્રેષ્ઠ ઇન્દ્ર સાચે મિત્રતા ઈચ્છે છે,
સત્યમાશ્રિત્ય ચૈવાહં કરિષ્યે નાત્ર સંશયઃ । છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્
તો હું પણ સત્યને આધાર બનાવીને એ જ કરું છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; પણ જો ઇન્દ્ર છલથી આગળ આવે અને દગો કરે,
તદા કિં ક્રિયતે વિપ્રા ઇત્યર્થે પ્રત્યયં હિ કિમ્ । ઋષયસ્ત્વિંદ્રમાચખ્યુરિત્યર્થં પ્રત્યયં વદ
તો, હે ઋષિઓ, આવી સ્થિતિમાં શું કરવું? શું ખાતરી છે? ઋષિઓએ કહ્યું: ખાતરી માટે એ વાત ઇન્દ્રને કહો.
તન્નસ્ત્વં સત્યતાં બ્રૂહિ યદિ સખ્યમિહેચ્છસિ । ઇંદ્ર ઉવાચ- યદ્યઽસત્યેન વર્તામિ ભવદ્ભિઃ સહ છદ્મના
જો અહીં મિત્રતા ઈચ્છો છો તો અમને તમારું સત્ય કહો; ઇન્દ્ર બોલ્યા: જો હું તમારો છલથી દગો કરું,
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ । છદ્મ ચૈવં પુરસ્કૃત્ય ઇંદ્રો દ્રોહં સમાચરેત્
તો હું બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપોથી કલંકિત થઈશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; જો ઇન્દ્ર છલથી દગો કરે,
બ્રહ્મહત્યાદિકૈઃ પાપૈર્લિપ્યેહં નાત્ર સંશયઃ । ઇત્યુવાચ મહાપ્રાજ્ઞ ત્વામેવં સ પુરંદરઃ
તો હું બ્રાહ્મણહત્યા જેવા પાપોથી કલંકિત થઈશ, એમાં કોઈ શંકા નથી; એમ મહાન બુદ્ધિશાળી પુરંદરે તમને કહ્યું.
એતેન પ્રત્યયેનાપિ સખ્યં કુરુ મહામતે । વૃત્ર ઉવાચ- ભવતાં શિષ્ટમાર્ગેણ સત્યેનાનેન તસ્ય ચ
આ ખાતરીથી, હે મહામતિ, મિત્રતા કરો; વૃત્ર બોલ્યા: તમારી શ્રેષ્ઠ રીત અને આ સત્યથી,
મૈત્રમેવં કરિષ્યામિ તેન સાર્દ્ધં દ્વિજોત્તમાઃ । વૃત્રમિંદ્રસ્યસંસ્થાનં નીતં બ્રાહ્મણપુઙ્ગવૈઃ
હું એ રીતે તેની સાથે મિત્રતા કરીશ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠોએ વૃત્રને ઇન્દ્ર પાસે લઈ ગયા.
ઇન્દ્રસ્તમાગતં દૃષ્ટ્વા વૃત્રં મિત્રાર્થમુદ્યતઃ । સિંહાસનાત્સમુત્થાય અર્ઘમાદાય સત્વરઃ
જ્યારે ઇન્દ્રે મિત્રતા માટે ઉત્સુક વૃત્રને આવતો જોયો, ત્યારે તે તરત જ સિંહાસનેથી ઊભો થયો અને અર્ઘ્ય લઈને આવ્યો.
દદૌ તસ્મૈ સ ધર્માત્મા વૃત્રાય દ્વિજસત્તમ । અર્ધં ભુંક્ષ્વ મહાપ્રાજ્ઞ ઐંદ્રમેતન્મહત્પદમ્
તે ધર્માત્માએ એ અર્ઘ્ય વૃત્રને આપ્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ; 'હે મહાન બુદ્ધિશાળી, ઇન્દ્રનું આ મહાન અર્ધપદ ભોગવો.'
વર્તિતવ્યં સુખેનાપિ આવાભ્યાં દૈત્યસત્તમ । એવં વિશ્વાસયન્દૈત્યં વૃત્ર મૈત્રેણ વૈ તદા
હે દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આપણે બંને સુખથી રહીશું; એ રીતે ઇન્દ્રે દૈત્ય વૃત્રને મિત્રતાથી વિશ્વાસ આપ્યો.
ગતેષુ તેષુ વિપ્રેષુ સ્વસ્થાનં દ્વિજસત્તમ । છિદ્રં પશ્યતિ દુષ્ટાત્મા વૃત્રસ્યાપિ સદૈવ હિ
બ્રાહ્મણો પોતપોતાના સ્થાન પર ગયા પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, દુષ્ટહૃદયે હંમેશા વૃત્રમાં ખામી શોધી.
સાવધાનત્વમિંદ્રોપિ દિવારાત્રૌ પ્રચિંતયેત્ । તસ્યચ્છિદ્રં ન પશ્યેત વૃત્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ
ઇન્દ્ર પણ દિવસ-રાત ચિંતામાં સાવધાન રહ્યો; પણ મહાત્મા વૃત્રમાં કોઈ ખામી શોધી શક્યો નહીં.
ઉપાયં ચિંતયામાસ તસ્યૈવ વધહેતવે । રંભા સંપ્રેષિતા તેન મોહયસ્વ મહાસુરમ્
તેને મારવા માટે ઇન્દ્રે ઉપાય વિચાર્યો; તેણે રંભાને મોકલી કહ્યું: 'મહાસુરને મોહિત કર.'
યેનકેનાપ્યુપાયેન યથા હત્વા લભે સુખમ્ । તથા કુરુષ્વ કલ્યાણિ સંમોહાય સુરદ્વિષઃ
જે રીતે પણ બને, તેને મારીને હું સુખ પામું એ માટે, હે કલ્યાણી, દેવદ્વેષીને મોહિત કરવા માટે એવું જ કર.
વનં પુણ્યં મહાદિવ્યં પુણ્યપાદપસેવિતમ્ । બહુવૃક્ષફલોપેતં મૃગપક્ષિસમાકુલમ્
પવિત્ર અને દિવ્ય એવા એક જંગલમાં, જ્યાં પવિત્ર વૃક્ષો ઉગેલા છે, અનેક જાતના ફળવાળા વૃક્ષોથી ભરપૂર છે અને જ્યાં હરણ અને પક્ષીઓની ભરમાર છે.
વિમાનમંદિરૈર્દિવ્યૈઃ સર્વત્ર પરિશોભિતમ્ । દિવ્યગંધર્વસંગીતં ભ્રમરાકુલિતં સદા
દિવ્ય મહેલો અને ભવ્ય મંડપોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, સ્વર્ગીય ગંધર્વોના સંગીતથી સતત ગુંજતું અને મધમાખીઓના ગુંજનથી ભરેલું છે.
કોકિલાનાં રુતૈઃ પુણ્યૈઃ સર્વત્ર મધુરાયતૈઃ । શિખિસારંગનાદૈશ્ચ સર્વત્ર સુસમાકુલમ્
કોઈલોના પવિત્ર અને મધુર રાગ સર્વત્ર ગૂંજતા, અને મોર તથા સારસના રણકારોથી આખું સ્થાન ગુંજી ઉઠ્યું છે.
દિવ્યૈસ્તુ ચંદનૈર્વૃક્ષૈઃ સર્વત્ર સમલંકૃતમ્ । વાપીકુંડતડાગૈશ્ચ જલપૂર્ણૈર્મનોહરૈઃ
દિવ્ય ચંદનના વૃક્ષોથી સર્વત્ર શોભાયમાન, અને મનોહર, પાણીથી ભરેલા તળાવો, કુંડ અને સરોવરોથી સજ્જ છે.