પ્રભવંતિ મહાભાગ વિદ્વાંસ્તત્ર ન મુહ્યતિ । પૂર્વકલ્પે મહાભાગો યથા રુક્માંગદો નૃપઃ
એ બધા જન્મે છે, હે મહાભાગ્યશાળી; વિદ્વાન એમાં ભ્રમિત થતો નથી. અગાઉના કલ્પમાં પણ, જેમ રુક્માંગદ રાજા હતા.
તથા ધર્માંગદશ્ચાયં સંજાતઃ ખ્યાતિમાન્દ્વિજઃ । રામાદયો મહાપ્રાજ્ઞા યયાતિર્નહુષસ્તથા
એ જ રીતે, આ ધર્માંગદ પણ, જે દ્વિજોમાં પ્રસિદ્ધ છે, જન્મે છે; રામ અને બીજા મહાપ્રજ્ઞો, યયાતિ અને નહુષ પણ.
મન્વાદયો મહાત્માનઃ પ્રભવંતિ લયંતિ ચ । ઐંદ્રં પદં પ્રભુંજંતિ રાજાનો ધર્મતત્પરાઃ
મનુઓ અને બીજા મહાત્માઓ જન્મે છે અને અંતે લય પામે છે; ધર્મમાં તત્પર રાજાઓ ઇન્દ્રનું પદ ભોગવે છે.
યથા ધર્માંગદો વીરઃ પ્રભુંજતિ મહત્પદમ્ । એવં વેદાશ્ચ દેવાશ્ચ પુરાણાઃ સ્મૃતિપૂર્વકાઃ
જેમ ધર્માંગદ વીર મહાન પદ પામે છે, એ જ રીતે વેદો, દેવતાઓ અને સ્મૃતિથી પૂર્વે આવેલા પુરાણો પણ.
એતત્તુ સર્વમાખ્યાતં તવાગ્રે દ્વિજસત્તમ । ચરિતં સુવ્રતસ્યાથ પુણ્યં સુગતિદાયકમ્
આ બધું મેં તને કહ્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સુવ્રતના પવિત્ર કાર્યો, જે શુભ ગતિ આપે છે.
અવ્યક્તં તુ મહાભાગ પ્રબ્રવીમિ તવાગ્રતઃ
હવે, હે મહાભાગ્યશાળી, હું તને અવ્યક્તનું વર્ણન કરું છું.
ઋષય ઊચુઃ- વિચિત્રેયં કથા પુણ્યા ધન્યા યશોવિધાયિની । સર્વપાપહરા પ્રોક્તા ભવતા વદતાં વર
ઋષિઓએ કહ્યું: આ કથા અદ્ભુત, પવિત્ર, ધન્ય અને યશ આપનારી છે; તમે, શ્રેષ્ઠ વક્તા, સર્વ પાપ નાશક તરીકે કહી છે.
સૃષ્ટિસંબંધમેતન્નસ્તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ । પૂર્વમેવ યથાસૃષ્ટિર્વિસ્તરાત્સૂતનંદન
આ સર્જનનું વર્ણન અમને કહો, હે સૂતપુત્ર, પહેલાં જેમ સર્જન થયું હતું તે વિગતે જણાવો.
સૂત ઉવાચ- વિસ્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ સૃષ્ટિસંહારકારણમ્ । શ્રુતમાત્રેણ યસ્યાપિ નરઃ સર્વજ્ઞતાં વ્રજેત્
સૂતાએ કહ્યું: હું સર્જન અને વિનાશનું કારણ વિગતે સમજાવીશ; જે તેને માત્ર સાંભળે છે, તે સર્વજ્ઞ બની જાય છે.
હિરણ્યકશ્યપેનાપિ વ્યાપિતં ભુવનત્રયમ્ । તપસારાધ્ય પ્રબહ્માણં વરં પ્રાપ્તં સુદુર્લભમ્
હિરણ્યકશિપુએ પણ, તપ દ્વારા મહાબ્રહ્માને પ્રસન્ન કરી, દુર્લભ વરદાન મેળવ્યું અને ત્રણેય લોકમાં પોતાનું સામર્થ્ય ફેલાવ્યું.
તસ્માદ્દેવાન્મહાભાગાદમરત્વં તથૈવ ચ । દેવાઁલ્લોકાન્સ સંવ્યાપ્ય પ્રભુત્વં સ્વયમર્જિતમ્
એથી, હે મહાભાગ્યશાળી, તેને દેવો પાસેથી અમરત્વ મળ્યું; દેવલોકો પર પોતે રાજ કર્યું.
તતો દેવાઃ સગંધર્વા મુનયો વેદપારગાઃ । નાગાશ્ચ કિન્નરાઃ સિદ્ધા યક્ષાશ્ચૈવ તથાપરે
પછી દેવો, ગંધર્વો, વેદમાં પારંગત મુનિઓ, નાગો, કિન્નરો, સિદ્ધો, યક્ષો અને બીજા બધા,
બ્રહ્માણં તુ પુરસ્કૃત્ય જગ્મુર્નારાયણં પ્રભુમ્ । ક્ષીરસાગરસંસુપ્તં યોગનિદ્રાં ગતં પ્રભુમ્
બ્રહ્માને આગળ રાખીને, તેઓ દૂધના સમુદ્ર પર યોગનિદ્રામાં સુતા નારાયણ ભગવાન પાસે ગયા.
તં સંબોધ્ય મહાસ્તોત્રૈર્દેવાઃ પ્રાંજલયસ્તથા । સંબુદ્ધે સતિ દેવેશે વૃત્તં તસ્ય દુરાત્મનઃ
મહાન સ્તોત્રો દ્વારા તેમને જગાડ્યા, દેવોએ હાથ જોડીને પ્રાર્થના કરી; ભગવાન જાગ્યા ત્યારે, તેમણે એ દુષ્ટના કાર્યો જણાવ્યા.
આચચક્ષુર્મહાપ્રાજ્ઞ સમાકર્ણ્ય જગત્પતિઃ । નૃસિંહરૂપમાસ્થાય હિરણ્યકશિપું વ્યહન્
જગતના સ્વામી, મહાન જ્ઞાનવાન, બધું સાંભળી, નરસિંહ રૂપ ધારણ કરીને હિરણ્યકશિપુને મારી નાખ્યા.
પુનર્વારાહરૂપેણ હિરણ્યાક્ષો મહાબલઃ । ઉદ્ધૃતા વસુધા પુણ્યા અસુરો ઘાતિતસ્તદા
પછી ફરી, વરાહ રૂપે મહાબળવાન હિરણ્યાક્ષે પવિત્ર ધરાને ઉપાડી લીધી અને એ અસુર પણ ત્યારે સંહાર થયો.
અન્યાંશ્ચઘાતયામાસ દાનવાન્ઘોરદર્શનાન્ । એવં ચૈતેષુ નષ્ટેષુ દાનવેષુ મહત્સુ ચ
બીજા ભયાનક દેખાવ ધરાવતાં દાનવોને પણ ભગવાને નાશ કર્યા; આમ, એ મહાન દાનવો નષ્ટ થયા પછી,
અન્યેષુ તેષુ નષ્ટેષુ દિતિપુત્રેષુ વૈ તદા । પુનઃ સ્થાનેષુ પ્રાપ્તેષુ દેવેષુ ચ મહત્સુ ચ
જ્યારે દિતિના એ પુત્રો નાશ પામ્યા અને દેવો તથા મહાન આત્માઓ ફરી પોતાના સ્થાન પર સ્થિર થયા,
યજ્ઞેષ્વેવ પ્રવૃત્તેષુ સર્વેષુ ધર્મકર્મસુ । સુસ્થેષુ સર્વલોકેષુ સા દિતિર્દુઃખપીડિતા
યજ્ઞ અને બધા ધર્મકર્મો ફરી શરૂ થયા, બધા લોક સુસ્થિર થયા, ત્યારે દિતિ દુઃખથી પીડાતી હતી.
પુત્રશોકેન સંતપ્તા હાહાભૂતા વિચેતના । ભર્તારં સૂર્યસંકાશં તપસ્તેજઃ સમન્વિતમ્
પુત્રશોકથી દુઃખી, મન વિખુટું થઈ ગયેલું, દિતિ તપશ્ચર્યાથી તેજસ્વી અને સૂર્ય સમાન પ્રકાશિત પોતાના પતિ પાસે ગઈ.
દાતારં ચ મહાત્માનં ભર્તારં કશ્યપં તદા । ભક્ત્યા પ્રણમ્ય વિપ્રેન્દ્ર તમુવાચ મહામતિમ્
દિતિએ ભક્તિપૂર્વક મહાન આત્મા, દાતા અને વિદ્વાન એવા પોતાના પતિ કશ્યપને વંદન કર્યા અને, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, એમને સંબોધન કર્યું.
ભગવન્નષ્ટપુત્રાહં કૃતા દેવેન ચક્રિણા । દૈતેયા દાનવાઃ સર્વે દેવૈશ્ચૈવ નિપાતિતાઃ
હે ભગવાન, હું મારા પુત્રો ગુમાવેલી છું, ચક્રધારી દેવ દ્વારા મારી પુત્રોની વિનાશ થઈ છે; બધા દૈત્ય અને દાનવો દેવતાઓ દ્વારા સંહારાયા છે.
પુત્રશોકાનલેનાહં સંતપ્તા મુનિસત્તમ । મમાનંદકરં પુત્રં સર્વતેજોહરં વિભો
હે મહાન ઋષિ, હું પુત્રશોકની અગ્નિમાં દઝાઈ રહી છું; હે સ્વામી, મને એવો પુત્ર આપો કે જે મને આનંદ આપે અને સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ તેજ ધરાવે.
સુબલં ચારુસર્વાંગં દેવરાજસમપ્રભમ્ । બુદ્ધિમંતં સુસર્વજ્ઞં જ્ઞાતારં સર્વપંડિતમ્
મજબૂત, સુંદર અંગો ધરાવતો, દેવરાજ જેવો તેજ ધરાવતો, બુદ્ધિશાળી, સર્વજ્ઞ અને સર્વજ્ઞાનનો જાણકાર એવો પુત્ર—
તપસ્તેજઃ સમાયુક્તં સબલં ચારુલક્ષણમ્ । બ્રહ્મણ્યં જ્ઞાનવેત્તારં દેવબ્રાહ્મણપૂજકમ્
તપશ્ચર્યાનું તેજ ધરાવતો, બળવાન અને શુભ લક્ષણો ધરાવતો, બ્રહ્મણપ્રેમી, જ્ઞાનનો જાણકાર અને દેવ-બ્રાહ્મણોની પૂજા કરનાર—
જેતારં સર્વલોકાનાં મમાનંદકરં દ્વિજ । સર્વલક્ષણસંપન્નં પુત્રં મે દેહિ ત્વં વિભો
બધા લોકોએ જીતનાર, મને આનંદ આપનાર, સર્વ ગુણોથી યુક્ત એવો પુત્ર આપો, હે સ્વામી, હે બ્રાહ્મણ.
એવમાકર્ણ્ય વૈ તસ્યાઃ કશ્યપો વાક્યમુત્તમમ્ । કૃપાવિષ્ટમનાસ્તુષ્ટો દુઃખિતાયા દ્વિજોત્તમ
એમ તેણીનું વચન સાંભળી, કશ્યપજી દયાથી ભરાઈ ગયા અને ખુશીથી દુઃખી દિતિને સંબોધન કર્યું, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ.
તામુવાચ મહાભાગ કૃપણાં દીનમાનસામ્ । તસ્યાઃ શિરસિ સંન્યસ્ય સ્વહસ્તં ભાવતત્પરઃ
કશ્યપે દુઃખી અને દુર્બળ મનવાળી દિતિને, હે પુણ્યવતી, એમ કહી, પોતાનો હાથ તેના માથે રાખી, તેના કલ્યાણ માટે પ્રયત્ન કર્યો.
ભવિષ્યતિ મહાભાગે યાદૃશો વાંછિતઃ સુતઃ । એવમુક્ત્વા જગામાસૌ મેરું ગિરિવરોત્તમમ્
હે પુણ્યવતી, તને જેવો પુત્ર ઇચ્છિત છે, એવો પુત્ર તને મળશે; એમ કહી, કશ્યપ મહાન મેરુ પર્વત પર ગયા.
તપસ્તેપે નિરાલંબઃ સાધયન્પરમવ્રતઃ । એતસ્મિન્નંતરે સા તુ દધાર ગર્ભમુત્તમમ્
કશ્યપે આધાર વિના તપશ્ચર્યાનું પાલન કર્યું અને શ્રેષ્ઠ વ્રત પૂર્ણ કર્યું; એ દરમિયાન દિતિએ ઉત્તમ ગર્ભ ધારણ કર્યો.