દુઃખાનલૈર્વિવિધમોહમયૈઃ સુધૂમૈઃ શોકૈર્વિયોગમરણાંતિક સન્નિભૈશ્ચ । દગ્ધોસ્મિ કૃષ્ણ સતતં મમ દેહિ મોક્ષં જ્ઞાનાંબુદૈઃ સમભિષિંચ સદૈવ માં ત્વમ્
હે કૃષ્ણ, હું સતત દુઃખની અગ્નિથી, વિવિધ મોહના ઘન ધૂમથી અને વિયોગ તથા મરણ સમાન શોકોથી દહાય રહ્યો છું. કૃપા કરીને મને મોક્ષ આપો અને જ્ઞાનરૂપ જળથી હંમેશા મને સ્નાન કરાવો.
ઘોરાંધકારપટલે મહતીવ ગર્તે સંસારનામ્નિપતિતં સતતં હિ કૃષ્ણ । ત્વં સત્કૃપો મમ હિ દીનભયાતુરસ્ય તસ્માદ્વિરજ્યશરણં તવ આગતોસ્મિ
હે કૃષ્ણ, હું સંસાર નામની મોટી ખાઈમાં, ભયાનક અંધકારના પડદાથી ઢંકાયેલો, સતત પડી ગયો છું. તમે તો દયાળુ છો, દુઃખી અને ભયગ્રસ્ત પર કૃપા કરો છો. તેથી બધું ત્યજીને હું તમારી શરણમાં આવ્યો છું.
ત્વામેવ યે નિયતમાનસભાવયુક્તા ધ્યાયંતિ જ્ઞાનમનસા પદવીં લભંતે । નત્વૈવ પાદયુગલં ચ મહાસુપુણ્યં યદ્દેવકિન્નરગણાઃ પરિચિંતયંતિ
જે લોકો મનથી હંમેશા તમારી ભક્તિ અને ધ્યાનમાં સ્થિર રહે છે, જ્ઞાનથી તમને ચિંતવે છે, તેઓ તમારી પવિત્ર માર્ગને પામે છે. દેવો અને કિન્નરો પણ સતત તમારા પાવન ચરણોને વંદન કરે છે.
નાન્યં વદામિ ન ભજામિ ન ચિંતયામિ ત્વત્પાદપદ્મયુગલં સતતં નમામિ । કામં ત્વમેવ મમ પૂરય મેદ્ય કૃષ્ણ દૂરેણ યાતુ મમ પાતકસંચયસ્તે
હું બીજાને નથી બોલતો, બીજાની ભક્તિ કરતો નથી, બીજાનું સ્મરણ કરતો નથી; હંમેશા તમારા કમળ જેવા ચરણોને વંદન કરું છું, હે કૃષ્ણ. તમે જ મારા ઈચ્છાઓ પૂરી કરો, મારા બધા પાપો દૂર થઈ જાય.
દાસોસ્મિ દેવ તવ કિંકરજન્મજન્મ ત્વત્પાદપદ્મયુગલં સતતં સ્મરામિ
હે દેવ, હું જન્મ પછી જન્મ તમારો દાસ છું; હંમેશા તમારા કમળ જેવા ચરણોનું સ્મરણ કરું છું.
યદિ કૃષ્ણ પ્રસન્નોસિ દેહિ મે સુવરં પ્રભો । મન્માતાપિતરૌ કૃષ્ણ સકાયૌ મંદિરે નય
હે કૃષ્ણ, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો મને આ શ્રેષ્ઠ વર આપો, હે પ્રભુ: મારી માતા, પિતા અને સંબંધીઓને તમારા ધામમાં લઈ જાવ.
આત્મનશ્ચ મહાદેવ મયાસહ ન સંશયઃ । શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ- એવં તે પરમં કાર્યં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ
હે મહાદેવ, નિશ્ચય છે કે તમે અને હું બંને એ પ્રાપ્ત કરીશું; શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: તેમ જ થશે, તારો પરમ ઇચ્છિત કાર્ય નિશ્ચયે પૂર્ણ થશે.
તસ્ય તુષ્ટો હૃષીકેશો ભક્ત્યા તસ્ય પ્રતોષિતઃ । પ્રયાતૌ વૈષ્ણવં લોકં દાહપ્રલયવર્જિતૌ
તેણીની ભક્તિથી હૃષીકેશ પ્રસન્ન થયા, અને તેને સંતોષ આપ્યો; બંને દાહ અને પ્રલયથી રહિત વૈષ્ણવ લોકને પામ્યા.
સુવ્રતેન સમં તૌ દ્વૌ સુમના સોમશર્મકૌ । યાવત્કલ્પદ્વયં પ્રાપ્તં તાવત્સ સુવ્રતો દ્વિજઃ
સુવ્રત સાથે સુમના અને સોમશર્મા એ બંને બે કલ્પ સુધી ત્યાં રહ્યા; એટલો સમય એ દ્વિજ સુવ્રત ત્યાં વિહાર કર્યો.
બુભુજે બુભુજે દિવ્યાઁલ્લોકાંશ્ચૈવ મહામતે । દેવકાર્યાર્થમત્રૈવ કાશ્યપસ્ય ગૃહં પુનઃ
હે મહામતિ, તેણે દિવ્ય લોકોમાં આનંદ માણ્યો અને દેવકાર્ય માટે ફરી કશ્યપના ઘરમાં જન્મ લીધો.
અવતીર્ણો મહાપ્રાજ્ઞો વચનાત્તસ્ય ચક્રિણઃ । ઐંદ્રં પદં હિ યો ભુંક્તે વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદતઃ
મહાપ્રજ્ઞ એ ચક્રધારીના આજ્ઞાથી ત્યાં અવતરી આવ્યા; તેણે વિષ્ણુની કૃપાથી ઇન્દ્રનું સ્થાન ભોગવ્યું.
વસુદત્તેતિ વિખ્યાતઃ સર્વદેવૈર્નમસ્કૃતઃ । ઐંદ્રં પદં હિ યો ભુંક્તે સાંપ્રતં વાસવો દિવિ
તે વસુદત્ત નામે પ્રસિદ્ધ અને બધા દેવો દ્વારા પૂજિત છે; તે હાલમાં સ્વર્ગમાં ઇન્દ્રનું સ્થાન ભોગવે છે.
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં સૃષ્ટિસંબંધકારણમ્ । અન્યદેવં પ્રવક્ષ્યામિ યદેવ પરિપૃચ્છસિ
આ બધું હું તને કહી દીધું—સૃષ્ટિ સાથેના સંબંધનું કારણ. હવે તું જે પૂછે છે તે હું આગળ કહું છું.
વ્યાસ ઉવાચ- ધર્માઙ્ગદો મહાપ્રાજ્ઞો રુક્માઙ્ગદસુતો બલી । આદ્યે કૃતયુગે જાતઃ સૃષ્ટિકાલે સ વાસવઃ
વ્યાસે કહ્યું: ધર્માંગદ, જે રૂક્માંગદનો વિદ્વાન અને બળવાન પુત્ર હતો, તે કૃતયુગની શરૂઆતમાં, સૃષ્ટિ સમયે, ઇન્દ્ર તરીકે જન્મ્યો હતો.
તત્કથં દેવદેવેશ અન્યો ધર્માઙ્ગદો ભુવિ । અન્યો રુક્માંઙ્ગદો રાજા કિં ચાયં ત્રિદશાધિપઃ
હે દેવદેવ, કેવી રીતે એક ધર્માંગદ પૃથ્વી પર હતો, બીજો રૂક્માંગદ રાજા હતો અને આ ત્રીજો દેવતાઓનો અધિપતિ છે?
એતન્મે સંશયં જાતં તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ । બ્રહ્મોવાચ- હંત તે કથયિષ્યામિ સર્વસંદેહનાશનમ્
આ શંકા મને થઈ છે; તમે તેનો ઉકેલ આપો. બ્રહ્માએ કહ્યું: સાંભળ, હું બધું સમજાવીશ અને તારી બધી શંકાઓ દૂર કરીશ.
દેવસ્ય લીલાસૃષ્ટ્યર્થે વર્તતે દ્વિજસત્તમ । યથા વારાશ્ચ પક્ષાશ્ચ માસાશ્ચ ઋતવો યથા
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, બધું ભગવાનની લીલાના માટે જ છે, જેમ દિવસો, પખવાડિયા, મહિના અને ઋતુઓ હોય છે.
સંવત્સરાશ્ચ મનવસ્તથા યાંતિ યુગાઃ પુનઃ । પશ્ચાત્કલ્પઃ સમાયાતિ વ્રજામ્યેવં જનાર્દનમ્
વર્ષો, મનુઓ અને યુગો આવી રીતે પસાર થાય છે; પછી કલ્પ આવે છે અને પછી હું જનાર્દન પાસે જાઉં છું.
અહમેવ મહાપ્રાજ્ઞ મયિ યાંતિ ચરાચરાઃ । પુનઃ સૃજતિ યોગાત્મા પૂર્વવદ્વિશ્વમેવ હિ
હું જ એકલો છું, હે મહાપ્રજ્ઞ, જેમાં સર્વ જીવો અને અજીવો પ્રવેશ કરે છે; પછી યોગી આત્મા ફરીથી જગતને પહેલાંની જેમ સર્જે છે.
પુનરહં પુનર્વેદાઃ પુનસ્તે દેવતા દ્વિજાઃ । તથા ભૂપાશ્ચ તે સર્વે સ્વચરિત્રસમાવિલાઃ
ફરીથી હું, ફરીથી વેદો, ફરીથી તમે દેવતાઓ અને દ્વિજો; એ જ રીતે બધા રાજાઓ પણ, દરેક પોતપોતાના સ્વભાવ સાથે.
પ્રભવંતિ મહાભાગ વિદ્વાંસ્તત્ર ન મુહ્યતિ । પૂર્વકલ્પે મહાભાગો યથા રુક્માંગદો નૃપઃ
એ બધા જન્મે છે, હે મહાભાગ્યશાળી; વિદ્વાન એમાં ભ્રમિત થતો નથી. અગાઉના કલ્પમાં પણ, જેમ રુક્માંગદ રાજા હતા.
તથા ધર્માંગદશ્ચાયં સંજાતઃ ખ્યાતિમાન્દ્વિજઃ । રામાદયો મહાપ્રાજ્ઞા યયાતિર્નહુષસ્તથા
એ જ રીતે, આ ધર્માંગદ પણ, જે દ્વિજોમાં પ્રસિદ્ધ છે, જન્મે છે; રામ અને બીજા મહાપ્રજ્ઞો, યયાતિ અને નહુષ પણ.
મન્વાદયો મહાત્માનઃ પ્રભવંતિ લયંતિ ચ । ઐંદ્રં પદં પ્રભુંજંતિ રાજાનો ધર્મતત્પરાઃ
મનુઓ અને બીજા મહાત્માઓ જન્મે છે અને અંતે લય પામે છે; ધર્મમાં તત્પર રાજાઓ ઇન્દ્રનું પદ ભોગવે છે.
યથા ધર્માંગદો વીરઃ પ્રભુંજતિ મહત્પદમ્ । એવં વેદાશ્ચ દેવાશ્ચ પુરાણાઃ સ્મૃતિપૂર્વકાઃ
જેમ ધર્માંગદ વીર મહાન પદ પામે છે, એ જ રીતે વેદો, દેવતાઓ અને સ્મૃતિથી પૂર્વે આવેલા પુરાણો પણ.
એતત્તુ સર્વમાખ્યાતં તવાગ્રે દ્વિજસત્તમ । ચરિતં સુવ્રતસ્યાથ પુણ્યં સુગતિદાયકમ્
આ બધું મેં તને કહ્યું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સુવ્રતના પવિત્ર કાર્યો, જે શુભ ગતિ આપે છે.
અવ્યક્તં તુ મહાભાગ પ્રબ્રવીમિ તવાગ્રતઃ
હવે, હે મહાભાગ્યશાળી, હું તને અવ્યક્તનું વર્ણન કરું છું.
ઋષય ઊચુઃ- વિચિત્રેયં કથા પુણ્યા ધન્યા યશોવિધાયિની । સર્વપાપહરા પ્રોક્તા ભવતા વદતાં વર
ઋષિઓએ કહ્યું: આ કથા અદ્ભુત, પવિત્ર, ધન્ય અને યશ આપનારી છે; તમે, શ્રેષ્ઠ વક્તા, સર્વ પાપ નાશક તરીકે કહી છે.
સૃષ્ટિસંબંધમેતન્નસ્તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ । પૂર્વમેવ યથાસૃષ્ટિર્વિસ્તરાત્સૂતનંદન
આ સર્જનનું વર્ણન અમને કહો, હે સૂતપુત્ર, પહેલાં જેમ સર્જન થયું હતું તે વિગતે જણાવો.
સૂત ઉવાચ- વિસ્તરેણ પ્રવક્ષ્યામિ સૃષ્ટિસંહારકારણમ્ । શ્રુતમાત્રેણ યસ્યાપિ નરઃ સર્વજ્ઞતાં વ્રજેત્
સૂતાએ કહ્યું: હું સર્જન અને વિનાશનું કારણ વિગતે સમજાવીશ; જે તેને માત્ર સાંભળે છે, તે સર્વજ્ઞ બની જાય છે.
હિરણ્યકશ્યપેનાપિ વ્યાપિતં ભુવનત્રયમ્ । તપસારાધ્ય પ્રબહ્માણં વરં પ્રાપ્તં સુદુર્લભમ્
હિરણ્યકશિપુએ પણ, તપ દ્વારા મહાબ્રહ્માને પ્રસન્ન કરી, દુર્લભ વરદાન મેળવ્યું અને ત્રણેય લોકમાં પોતાનું સામર્થ્ય ફેલાવ્યું.