સુશીલા જ્ઞાનસંપન્નાઃ સત્યધર્મરતાઃ સદા । સંભવંતિ ગૃહે તસ્ય યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસીદતિ
જેઓના ઘરમાં સારા, જ્ઞાનવાન અને સત્ય-ધર્મમાં રત સંતાન થાય છે, એ બધું તો વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય ત્યારે જ મળે છે.
ધનં ધાન્યં કલત્રં તુ પુત્રપૌત્રમનંતકમ્ । સ ભુંક્તે મર્ત્યલોકે વૈ યસ્ય વિષ્ણુઃ પ્રસન્નવાન્
જે પર વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય છે, એ માણસને ધન, અનાજ, પત્ની, પુત્ર, પૌત્ર અને અનંત સુખ મળે છે.
વિના વિષ્ણોઃ પ્રસાદેન દારાપુત્રાન્ન ચાપ્નુયાત્ । સુજન્મ ચ કુલં વિપ્ર તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્
વિષ્ણુની કૃપા વિના, કોઈને પત્ની કે પુત્ર, સારા જન્મ કે ઉત્તમ કુળ મળતું નથી, બ્રાહ્મણ; એ જ વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન છે.
સોમશર્મોવાચ- પૂર્વજન્મકૃતં પાપં ત્વયાખ્યાતં ચ મે મુને । શૂદ્રત્વેન તુ વિપ્રેન્દ્ર મયૈવ પરિવર્જિતમ્
સોમશર્માએ કહ્યું: મુનિ, તમે મને પહેલાના જન્મનું પાપ કહ્યું; બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, હું તો શૂદ્ર તરીકે એ પાપથી દૂર રહ્યો હતો.
વિપ્રત્વં હિ મયા પ્રાપ્તં તત્કથં દ્વિજસત્તમ । તત્સર્વં કારણં બ્રૂહિ જ્ઞાનવિજ્ઞાનપંડિત
હું બ્રાહ્મણ બન્યો છું—આ કેવી રીતે થયું, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ? આ બધુંનું સાચું કારણ મને કહો, હે જ્ઞાન અને અનુભવમાં પારંગત વિદ્વાન.
વસિષ્ઠ ઉવાચ-। યત્ત્વયા ચેષ્ટિતં પૂર્વં કર્મધર્માશ્રિતંદ્વિજ । તદહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રૂયતાં યદિ મન્યસે
વશિષ્ઠે કહ્યું: હે દ્વિજ, તું અગાઉ જે કર્મ અને ધર્મ અનુસાર કર્યું હતું, તે બધું હું હવે કહું છું. જો તારે સાંભળવું હોય તો ધ્યાનથી સાંભળ.
બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદનઘઃ સદાચારઃ સુપંડિતઃ । વિષ્ણુભક્તસ્તુ ધર્માત્મા નિત્યં વિષ્ણુપરાયણઃ
એક બ્રાહ્મણ હતો, નિર્દોષ, સારા આચારવાળો, ખૂબ જ વિદ્વાન, વિષ્ણુભક્ત, ધર્મમય અને હંમેશા વિષ્ણુમાં તત્પર.
યાત્રાવ્યાજેન તીર્થાનાં ભ્રમત્યેકઃ સમેદિનીમ્ । અટમાનઃ સમાયાતસ્તવ ગેહં મહામતિઃ
યાત્રાના બહાને એ મહાન બુદ્ધિવાળો બ્રાહ્મણ ઘણા દિવસો સુધી તીર્થોમાં એકલો ફરતો રહ્યો અને અંતે તારા ઘેર આવ્યો.
યાચિતં સ્થાનમેકં વૈ વાસાર્થં દ્વિજસત્તમ । તવૈવ ભાર્યયા દત્તં ત્વયા ચ સહ પુત્રકૈઃ
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ બ્રાહ્મણે રહેવા માટે એક જગ્યાની વિનંતી કરી; તારી પત્નીએ, તું અને તારા પુત્રો સાથે મળીને, તે જગ્યા આપી.
એયતામેયતાં બ્રહ્મન્સુખેન સુગૃહે મમ । વૈષ્ણવં બ્રાહ્મણં પુણ્યમિત્યુવાચ પુનઃ પુનઃ
એ બ્રાહ્મણ વારંવાર કહેતો: 'હે બ્રાહ્મણ, મને તારા સુંદર ઘરમાં આનંદથી રહેવા દે; આ વૈષ્ણવ બ્રાહ્મણ ખરેખર પુણ્યશાળી છે.'
સુખેન સ્થીયતામત્ર ગૃહોયં તવ સુવ્રત । અદ્ય ધન્યોસ્મ્યહં પુણ્યમદ્ય તીર્થમહં ગતઃ
'આ ઘર તારું છે, હે સદાચારવાળા, અહીં આરામથી રહે. આજે હું ધન્ય થયો છું, આજે મને પુણ્ય મળ્યું છે, આજે હું તીર્થ પર પહોંચી ગયો છું.'
અદ્ય તીર્થફલં પ્રાપ્તં તવાંઘ્રિદ્વયદર્શનાત્ । ગવાં સ્થાનં વરં પુણ્યં નિવાસાય નિવેદિતમ્
'આજે તારા પગના દર્શનથી મને તીર્થફળ મળ્યું છે. ગાયોના પવિત્ર સ્થાનને તારે રહેવા માટે અર્પણ કર્યું છે.'
અંગસંવાહનં કૃત્વા પાદૌ ચૈવ પ્રમર્દિતૌ । ક્ષાલિતૌ ચપુનસ્તોયૈઃ સ્નાતઃ પાદોદકેન હિ
તમે એના અંગો દબાવ્યા, પગ દબાવ્યા અને પછી પાણીથી ધોઈને, એ બ્રાહ્મણે તારા પગના પાણીથી સ્નાન કર્યું.
સદ્યો ઘૃતં દધિક્ષીરમન્નં તક્રં પ્રદત્તવાન્ । તસ્મૈ ચ બ્રાહ્મણાયૈવ ભવાનિત્થં મહાત્મને
તમે તરત જ એ મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણને ઘી, દહીં, દૂધ, ભોજન અને છાસ આપ્યું.
એવં સંતોષિતો વિપ્રસ્ત્વયા ચ સહ ભાર્યયા । પુત્રૈઃ સાર્ધં મહાભાગો વૈષ્ણવો જ્ઞાનપંડિતઃ
આ રીતે, તું, તારી પત્ની અને પુત્રો સાથે મળીને, એ વૈષ્ણવ, વિદ્વાન અને પુણ્યશાળી બ્રાહ્મણને સંતોષ્યો.
અથ પ્રભાતે સંપ્રાપ્તે દિને પુણ્યે સુભાગ્યદે । આષાઢસ્ય તુ શુદ્ધસ્યૈકાદશી પાપનાશની
પછી, શુભ અને ભાગ્યશાળી દિવસની સવારે, પાપ નાશક, આશાઢ માસની શુદ્ધ એકાદશી આવી.
તસ્મિન્દિને સુસંપ્રાપ્તા સર્વપાતકનાશિની । યસ્યાં દેવો હૃષીકેશો યોગનિદ્રાં પ્રગચ્છતિ
એ દિવસે, જે બધા પાપોનો નાશ કરે છે અને જેમાં ભગવાન હૃષીકેશ યોગનિદ્રામાં જાય છે, એ પવિત્ર દિવસ આવી પહોંચ્યો.
તાં પ્રાપ્ય ચ તતો લોકાસ્તત્યજુર્બુદ્ધિપંડિતાઃ । ગૃહસ્ય સર્વકર્માણિ વિષ્ણુધ્યાનરતા દ્વિજ
એ દિવસ મળતાં જ, જ્ઞાનવાન ગૃહસ્થોએ ઘરનાં બધા કામકાજ છોડીને, હે દ્વિજ, વિષ્ણુના ધ્યાનમાં તલીનતા પામી.
ઉત્સવં પરમં ચક્રુર્ગીતમંગલવાદનૈઃ । સ્તુવંતિ બ્રાહ્મણાઃ સર્વે વેદૈઃ સ્તોત્રૈઃ સુમંગલૈઃ
તેઓએ મંગળ ગીતો અને વાદ્યો સાથે મહોત્સવ મનાવ્યો; બધા બ્રાહ્મણોએ વેદમંત્રો અને શુભ સ્તોત્રો દ્વારા સ્તુતિ કરી.
એવં મહોત્સવં પ્રાપ્ય સ ચ બ્રાહ્મણસત્તમઃ । તસ્મિન્દિને સ્થિતસ્તત્ર સંપ્રાપ્તં સમુપોષણમ્
આ રીતે, એ મહાન ઉત્સવમાં, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ એ દિવસે ત્યાં જ રહ્યો અને ઉપવાસનું પાલન થયું.
એકાદશ્યાસ્તુ માહાત્મ્યં પઠિતં બ્રાહ્મણેન વૈ । ભાર્યા પુત્રૈઃ સુતૈઃ સાર્દ્ધં શ્રુતં ધર્મમનુત્તમમ્
એ બ્રાહ્મણે એકાદશીનું મહાત્મ્ય વાંચ્યું અને પત્ની તથા પુત્રો સાથે મળીને એ શ્રેષ્ઠ ધર્મને સાંભળ્યું.
શ્રુતે તસ્મિન્મહાપુણ્યે ભાર્યા પુત્રૈસ્તુ પ્રેરિતઃ । સંસર્ગાદસ્ય વિપ્રસ્ય વ્રતમેતત્સમાચર
એ મહાપુણ્યમય વાત સાંભળ્યા પછી, પત્ની અને પુત્રોના પ્રેરણા વડે, તું એ બ્રાહ્મણ સાથે મળીને આ વ્રત કર્યું.
તદાકર્ણ્ય મહદ્વાક્યં સર્વપુણ્યપ્રદાયકમ્ । વ્રતમેતં કરિષ્યામિ ઇતિ નિશ્ચિતમાનસઃ
એ મહાન વચન સાંભળીને, જે બધાં પુણ્ય આપે છે, તેણે મનમાં ઠરાવ્યું કે, 'હું આ વ્રત અવશ્ય કરીશ.'
ભાર્યા પુત્રૈઃ સમં ગત્વા નદ્યાં સ્નાનં કૃતં ત્વયા । હૃષ્ટેન મનસા વિપ્ર પૂજિતો મધુસૂદનઃ
પત્ની અને પુત્રો સાથે તું નદીમાં સ્નાન કરવા ગયો, અને આનંદભર્યા હૃદયથી, હે બ્રાહ્મણ, તું મધુસૂદનનું પૂજન કર્યું.
સર્વોપહારૈઃ પુણ્યૈશ્ચ ગંધધૂપાદિભિસ્તથા । રાત્રૌ જાગરણં કૃત્વા નૃત્યગીતાદિભિસ્તથા
બધા પ્રકારના પુણ્યદાયક દાન અને સુગંધ, ધૂપ વગેરેથી, રાત્રે જાગરણ કરીને નૃત્ય અને ગીતાદિથી પૂજન કર્યું.
બ્રાહ્મણસ્ય પ્રસંગેન નદ્યાં સ્નાનં પુનઃ કૃતમ્ । પૂજિતો દેવદેવેશઃ પુષ્પધૂપાદિમંગલૈઃ
બ્રાહ્મણના સંગથી તું ફરી નદીમાં સ્નાન કર્યું અને દેવોના દેવને ફૂલ, ધૂપ અને શુભ વસ્તુઓથી પૂજ્યો.
ભક્ત્યા પ્રણમ્ય ગોવિંદં સ્નાપયિત્વા પુનઃ પુનઃ । નિર્વાપં તાદૃશં દત્તં બ્રાહ્મણાય મહાત્મને
ભક્તિપૂર્વક ગોવિંદને વંદન કરીને, વારંવાર સ્નાન કરાવ્યું અને એવા મહાત્મા બ્રાહ્મણને દાન આપ્યું.
ભક્ત્યા પ્રણમ્ય તં વિપ્રં દત્તા તસ્મૈ સુદક્ષિણા । કૃતવાન્પારણં વિપ્ર પુત્રૈર્ભાર્યાદિભિઃ સમમ્
ભક્તિપૂર્વક એ બ્રાહ્મણને વંદન કરીને, તેને યોગ્ય દક્ષિણાં આપી અને પુત્રો તથા પત્ની સાથે પારણ કર્યું.
પ્રેષિતો ભક્તિપૂર્વેણ સદ્ભાવેન ત્વયૈવ સઃ । એવં વ્રતં સમાચીર્ણં ત્વયા વૈ દ્વિજસત્તમ
તમે ભક્તિ અને સદ્ભાવથી તેને મોકલ્યો; આ રીતે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તમે આ વ્રત યોગ્ય રીતે પાળ્યું.
સંગત્યા બ્રાહ્મણસ્યૈવ વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદતઃ । ભવાન્બ્રાહ્મણતાં પ્રાપ્તઃ સત્યધર્મસમન્વિતઃ
બ્રાહ્મણના સંગ અને વિષ્ણુની કૃપાથી, તમે સત્ય અને ધર્મથી યુક્ત બ્રાહ્મણત્વ પ્રાપ્ત કર્યું.