અત્યુચ્ચાન્વિકરાલાંશ્ચ શુષ્કમાંસવસોપમાન્ । રૌદ્રદંષ્ટ્રાન્કરાલાંશ્ચ સિંહાસ્યાન્સર્પહસ્તકાન્
અતિ ઊંચા અને વિકરાળ, સુકાઈ ગયેલા માંસ જેવા દેખાતા; ભયાનક દાંતવાળા, ભયાનક ચહેરાવાળા, સિંહ જેવા મોઢા અને સાપ જેવા હાથવાળા.
સતાન્દૃષ્ટ્વા પ્રકંપેત ખિદ્યતે ચ મુહુર્મુહુઃ । શિવાસંનાદવદ્ઘોરાન્મહારાવાન્મહામતે
તેમને જોઈને તે કાંપે છે અને વારંવાર દુઃખી થાય છે; તેઓ ભયાનક અને ભયાવહ ગર્જના કરે છે, હે બુદ્ધિશાળી.
મુંચંતિ દૂતકાઃ સર્વે કર્ણમૂલે તુ તસ્ય હિ । ગલે પાશૈઃ પ્રબદ્ધ્વા તે કટિં બદ્ધ્વા તથોદરે
બધા દૂતો તેને કાનની મૂળે પકડી લે છે; અને ગળે, કમરે તથા પેટે દોરડાંથી બાંધે છે.
સમાધૃષ્ય નિપાત્યંતે હાહેતિ વદતે મુહુઃ । મ્રિયમાણસ્ય યા ચેષ્ટા તામેવં પ્રવદામ્યહમ્
તેમને પકડીને નીચે ફેંકી દે છે અને વારંવાર 'હાય હાય' કહે છે; આવું મૃત્યુ પામનારની જે ક્રિયા છે, તે હવે હું કહું છું.
પરદ્રવ્યાપહરણં પરભાર્યાવિડંબનમ્ । ઋણં પરસ્ય સર્વસ્વં ગૃહીતં યત્તુ પાપિભિઃ
બીજાના ધન ચોરવાં, બીજાની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરવો અને બીજાનું બધું જ માલ માવજત તરીકે લઈ જવું—આ બધું પાપી લોકો કરે છે.
પુનર્નૈવ પ્રદત્તં હિ લોભાસ્વાદવિમોહતઃ । અન્યદેવં મહાપાપં કુપ્રતિગ્રહમેવ ચ
પછી લોભ, સ્વાદ કે મોહના કારણે એ પાછું ન આપવું, અને ખોટા રીતે દાન સ્વીકારવું—આ બધું મોટાં પાપ છે.
કંઠમાયાંતિ તે સર્વે મ્રિયમાણસ્ય તસ્ય ચ । યાનિકાનિ ચ પાપાનિ પૂર્વમેવ કૃતાનિ ચ
મરણ પામતા એ વ્યક્તિના ગળા સુધી આ બધા પાપો આવી પહોંચે છે, સાથે એણે અગાઉ જે પણ પાપ કર્યા હોય એ પણ.
આયાંતિ કંઠમૂલં તે મહાપાપસ્ય નાન્યથા । દુઃખમુત્પાદયંત્યેતે કફબંધેન દારુણમ્
મોટા પાપી માણસના ગળાના મૂળ સુધી આ પાપો ચોક્કસ પહોંચે છે અને કફ અટકવાથી ભારે દુઃખ આપે છે.
પીડાભિર્દારુણાભિસ્તુ કંઠો ઘુરઘુરાયતે । રોદતે કંપતેઽત્યર્થં માતરં પિતરં પુનઃ
ભયાનક પીડાથી એનું ગળું ઘૂઘરાટ કરે છે, એ રડે છે, બહુ ધ્રુજી જાય છે અને વારંવાર માતા-પિતાને બોલાવે છે.
સ્મરતે ભ્રાતરં તત્ર ભાર્યાં પુત્રાન્પુનઃપુનઃ । પુનર્વિસ્મરણં યાતિ મહાપાપેન મોહિતઃ
એ સમયે એ ભાઈ, પત્ની અને પુત્રોને વારંવાર યાદ કરે છે; પછી મોટાં પાપના મોહથી ફરી ભૂલી જાય છે.
તસ્ય પ્રાણાન ગચ્છંતિ બહુપીડાસમાકુલાઃ । પતતે કંપતે ચૈવ મૂર્ચ્છતે ચ પુનઃપુનઃ
એના પ્રાણો ઘણી પીડાથી વ્યાકુળ થઈને બહાર જાય છે; એ વારંવાર પડી જાય છે, ધ્રુજી જાય છે અને બેભાન થાય છે.
એવં પીડાસમાયુક્તો દુઃખં ભુંક્તેતિ મોહિતઃ । તસ્ય પ્રાણાઃ સુદુઃખેન મહાકષ્ટૈઃ પ્રચાલિતાઃ
આ રીતે પીડામાં ફસાઈને એ મોહિત થઈ દુઃખ ભોગવે છે; એના પ્રાણો ભારે દુઃખ અને મહા કષ્ટથી હલાવી ઊઠે છે.
અપાનમાર્ગમાશ્રિત્ય શૃણુ કાંત પ્રયાંતિ તે । એવં પ્રાણી મહામુગ્ધો લોભમોહસમન્વિતઃ
પ્રિયે, સાંભળો, એના પ્રાણો નીચેના માર્ગે જાય છે; એવો જીવ લોભ અને મોહથી ખૂબ મોહિત થઈ જાય છે.
નીયતે યમદૂતૈસ્તુ તસ્ય દુઃખં વદામ્યહમ્
યમના દૂતોએ એને ખેંચી લઈ જાય છે; હવે એના દુઃખ વિશે હું કહું છું.
સુમનોવાચ- અંગારસંચયે માર્ગે ઘૃષ્યમાણો હિ નીયતે । દહ્યમાનઃ સ દુષ્ટાત્મા ચેષ્ટમાનઃ પુનઃ પુનઃ
સુમના બોલી: અંગાર છવાયેલા રસ્તા પર ઘસડાતો એ દુષ્ટ આત્મા વારંવાર બળે છે અને તડપતો જાય છે.
યત્રાતપો મહાતીવ્રો દ્વાદશાદિત્યતાપિતઃ । નીયતે તેન માર્ગેણ સંતપ્તઃ સૂર્યરશ્મિભિઃ
જ્યાં અગ્નિનો તીવ્ર તાપ હોય, બાર સૂર્યની ગરમીથી દાઝાય છે, ત્યાં એ રસ્તે સૂર્યકિરણોથી પીડાતો લઈ જવાય છે.
પર્વતેષ્વેવ દુર્ગેષુ છાયાહીનેષુ દુર્મતિઃ । નીયતે તેન માર્ગેણ ક્ષુધાતૃષ્ણાપ્રપીડિતઃ
પર્વતો પર, જ્યાં છાંય પણ નથી અને રસ્તો અઘરો છે, ત્યાં એ દુર્મતિ ભૂખ અને તરસથી પીડાતો લઈ જવાય છે.
સ દૂતૈર્હન્યમાનસ્તુ ગદાખડ્ગૈઃ પરશ્વધૈઃ । કશાભિસ્તાડ્યમાનસ્તુ નિંદ્યમાનસ્તુ દૂતકૈઃ
ત્યાં દૂતોએ એને ગદા, તલવાર અને કુહાડીથી માર્યો, ચાબુકથી પીટ્યો અને અપમાન કર્યો.
તતઃ શીતમયે માર્ગે વાયુના સેવ્યતે પુનઃ । તેન શીતેન દુઃખી સ ભૂત્વા યાતિ ન સંશયઃ
પછી ઠંડા ભરેલા રસ્તા પર પવનથી ફરી પીડાય છે; એ ઠંડાથી એ નિશ્ચયે દુઃખી થાય છે.
આકૃષ્યમાણો દૂતૈસ્તુ નાનાદુર્ગેષુ નીયતે । એવં પાપી સ દુષ્ટાત્મા દેવબ્રાહ્મણનિંદકઃ
દૂતોએ ખેંચી ખેંચી એને અનેક અઘરા રસ્તાઓ પર લઈ જાય છે; એવો પાપી, દેવ અને બ્રાહ્મણની નિંદા કરનાર દુષ્ટ આત્મા છે.
સર્વપાપસમાચારો નીયતે યમકિંકરૈઃ । યમં પશ્યતિ દુષ્ટાત્મા કૃષ્ણાંજનચયોપમમ્
જે સર્વ પ્રકારના પાપમાં રત છે, એને યમના દૂતોએ લઈ જાય છે; એ દુષ્ટ આત્મા યમને કાળો અંજણ જેવો કાળો જોઈ છે.
તમુગ્રં દારુણં ભીમં ભીમદૂતૈઃ સમાવૃતમ્ । સર્વવ્યાધિસમાકીર્ણં ચિત્રગુપ્તસમન્વિતમ્
એ ભયાનક, ભયાવહ અને ભયાનુ યમને જુએ છે, જે ભયંકર દૂતોથી ઘેરાયેલો છે, સર્વ રોગોથી ભરેલો છે અને ચિત્રગુપ્ત સાથે છે.
આરૂઢં મહિષં દેવં ધર્મરાજં દ્વિજોત્તમ । દંષ્ટ્રાકરાલમત્યુગ્રં તસ્યાસ્યં કાલસંનિભમ્
હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તે ધર્મરાજને મહિષ પર આરૂઢ જોઈ રહ્યો છે, જેના મુખ પર ભયાનક દાંત છે અને જે મૃત્યુ જેવું ભયાવહ દેખાય છે.
પીતવાસં ગદાહસ્તં રક્તગંધાનુલેપનમ્ । રક્તમાલ્યકૃતાભૂષં ગદાહસ્તં ભયંકરમ્
તે પીળાં વસ્ત્ર પહેરેલા છે, હાથમાં ગદા છે, શરીરે લાલ ચંદન લગાવેલું છે, લાલ ફૂલોની માળાથી શોભાયમાન છે અને હાથમાં ગદા લઈને ભયાનક દેખાય છે.
એવંવિધં મહાકાયં યમં પશ્યતિ દુર્મતિઃ । તં દૃષ્ટ્વા સમનુપ્રાપ્તં સર્વધર્મબહિષ્કૃતમ્
આ રીતે મહાકાય યમરાજને તે દુષ્ટ મનુષ્ય જુએ છે; તેને નજીક આવતો જોઈ, તે સર્વ ધર્મથી વિમુખ થઈ જાય છે.
યમઃ પશ્યતિ તં દુષ્ટં પાપિષ્ઠં ધર્મકંટકમ્ । શાસયેત્તુ મહાદુઃખૈઃ પીડાભિર્દારુમુદ્ગલૈઃ
યમરાજ એ દુષ્ટ, અત્યંત પાપી અને ધર્મના દુશ્મનને જુએ છે અને તેને ભારે દુઃખ, પીડા અને ક્રૂર લાકડીઓથી દંડ આપે છે.
યાવદ્યુગસહસ્રાંતં તાવત્કાલં પ્રપચ્યતે । નાનાવિધે ચ નરકે પચ્યતે ચ પુનઃ પુનઃ
એ પાપી યુક્તિઓના હજાર વર્ષ જેટલો સમય નરકમાં તપાવાય છે અને વિવિધ પ્રકારના નરકમાં વારંવાર પીડાય છે.
નારકીં યાતિ વૈ યોનિં કૃમિકોટિષુ પાપકૃત્ । અમેધ્યે પચ્યતે નિત્યં હાહાભૂતો વિચેતનઃ
પાપી મનુષ્ય કરોડો કીડીઓમાં જન્મે છે, ગંદકીમાં સતત તપાવાય છે, દુઃખથી ચીસો પાડી ઉંઘી જાય છે અને તેને શાન્તિ મળતી નથી.
મરણં ચ સ પાપાત્મા એવં યાતિ સુનિશ્ચિતમ્ । એવં પાપસ્ય સંયોગં ભુંક્તે ચૈવ સુ દુર્મતિઃ
એવો પાપી આત્મા નિશ્ચિતપણે એવો જ મૃત્યુ પામે છે; આ રીતે દુષ્ટ મનુષ્ય પોતાના પાપના ફળ ભોગવે છે.
પુનર્જન્મ પ્રવક્ષ્યામિ યાસુ યોનિષુ યાતિ ચ । શુનાં યોનિશતં પ્રાપ્ય ભુંક્તે વૈ પાતકં પુનઃ
હવે હું તને કહું છું કે તે કયા કયા જન્મમાં જાય છે; તે શ્વાન તરીકે સો વાર જન્મ લઈને ફરી પાપ ભોગવે છે.