જ્ઞાનવિજ્ઞાનસંપન્નઃ સ્મરન્દેવં જનાર્દનમ્ । તૈઃ સાર્દ્ધં તુ પ્રયાત્યેવં સંતુષ્ટો હૃષ્ટમાનસઃ
જ્ઞાન અને વિજ્ઞાનથી ભરપૂર, ભગવાન જનાર્દનને સ્મરણ કરીને, એ ખુશ અને આનંદિત મનથી એમના સાથે ચાલે છે.
એકત્વં જાયતે તત્ર ત્યજતઃ સ્વંકલેવરમ્ । દશમદ્વારમાશ્રિત્ય આત્મા તસ્ય સ ગચ્છતિ
જ્યારે પોતાનું શરીર છોડે છે, ત્યારે ત્યાં એકતા મળે છે; દસમાં દ્વારથી આશ્રય લઈને એની આત્મા આગળ જાય છે.
શિબિકા તસ્ય આયાતિ હંસયાનં મનોહરમ્ । વિમાનમેવ ચાયાતિ હયો વા ગજ ઉત્તમઃ
એના માટે શિબિકા આવે છે, મોહક હંસયાન આવે છે; વિમાન, ઘોડો કે ઉત્તમ હાથી પણ આવે છે.
છત્રેણ ધ્રિયમાણેન ચામરૈર્વ્યજનૈસ્તથા । વીજ્યમાનઃ સ પુણ્યાત્મા પુણ્યૈરેવં સમંતતઃ
છત્રી ધારણ કરનાર અને ચામરથી પંખો પાડનાર, એ પવિત્ર આત્માને સર્વત્ર પવિત્ર લોકો દ્વારા સન્માન મળે છે.
ગીયમાનસ્તુ ધર્માત્મા સ્તૂયમાનસ્તુ પંડિતૈઃ । બંદિભિશ્ચારણૈર્દિવ્યૈર્બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ
ધર્મનિષ્ઠ આત્મા વિશે ગીત ગવાય છે, પંડિતો વખાણ કરે છે, દેવદૂત બંદી અને વેદપારંગત બ્રાહ્મણો પણ પ્રશંસા કરે છે.
સાધુભિઃ સ્તૂયમાનસ્તુ સર્વસૌખ્યસમન્વિતઃ । યથાદાનપ્રભાવેણ ફલમાપ્નોતિ તત્ર સઃ
સારા લોકો એના વખાણ કરે છે, સર્વ સુખથી ભરપૂર હોય છે, અને પોતાના દાનના પ્રભાવ પ્રમાણે એ ફળ મેળવે છે.
આરામવાટિકામધ્યે સ પ્રયાતિ સુખેન વૈ । અપ્સરોભિઃ સમાકીર્ણો દિવ્યાભિર્મંગલૈર્યુતઃ
તે સુખથી બગીચા અને વનમાળાઓની વચ્ચે જાય છે, જ્યાં દેવકન્યાઓ શુભ આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને તેને ઘેરી રહી છે.
દેવૈઃ સંસ્તૂયમાનસ્તુ ધર્મરાજં પ્રપશ્યતિ । દેવાશ્ચ ધર્મસંયુક્તા જગ્મુઃ સંમુખમેવ તમ્
દેવતાઓ તેની પ્રશંસા કરે છે અને તે ધર્મરાજાને જુએ છે; અને દેવતાઓ ધર્મ સાથે જોડાઈને સીધા તેની સામે આવે છે.
એહ્યેહિ વૈ મહાભાગ ભુંક્ષ્વ ભોગાન્મનોનુગાન્ । એવં સ પશ્યતે ધર્મં સૌમ્યરૂપં મહામતિમ્
'આવો, આવો, મહાભાગ્યશાળી, મનગમતા સુખોનો આનંદ માણો' — આમ તે ધર્મને સૌમ્ય સ્વરૂપ અને મહાન બુદ્ધિ સાથે જુએ છે.
સ્વસ્ય પુણ્યપ્રભાવેણ ભુંક્તે ચ સ્વર્ગમેવ સઃ । ભોગક્ષયાત્સધર્માત્મા પુનર્જન્મ પ્રયાતિ વૈ
પોતાના પુણ્યના પ્રભાવથી તે સ્વર્ગનો આનંદ માણે છે; અને જ્યારે સુખો ખૂટી જાય, ત્યારે ધર્મમય આત્માવાળો પુનઃ જન્મ લે છે.
નિજધર્મપ્રસાદાત્સ કુલં પુણ્યં પ્રયાતિ વૈ । બ્રાહ્મણસ્ય સુપુણ્યસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય તથૈવ ચ
પોતાના ધર્મના પ્રસાદથી તે પુણ્યશાળી કુળમાં જન્મે છે; એ બ્રાહ્મણ હોય કે મહાપુણ્યવાન ક્ષત્રિય હોય.
ધનાઢ્યસ્ય સુપુણ્યસ્ય વૈશ્યસ્યૈવ મહામતે । ધર્મેણ મોદતે તત્ર પુનઃ પુણ્યં કરોતિ સઃ
અથવા ધનવાન અને પુણ્યશાળી વૈશ્ય હોય, જે બુદ્ધિશાળી હોય; ત્યાં તે ધર્મમાં આનંદ માણે છે અને ફરી પુણ્યકર્મ કરે છે.
સોમશર્મોવાચ- પાપિનાં મરણં ભદ્રે કીદૃશૈર્લક્ષણૈર્યુતમ્ । તન્મે ત્વં વિસ્તરાદ્બ્રૂહિ યદિ જાનાસિ ભામિનિ
સોમશર્મણે કહ્યું: સુપ્રિયે, પાપીઓના મૃત્યુ સમયે કયા લક્ષણો દેખાય છે? જો તમને ખબર હોય તો કૃપા કરીને તે વિગતે કહો, સૌંદર્યવતી.
સુમનોવાચ- શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ તસ્માત્સિદ્ધાચ્છ્રુતં મયા । પાપિનાં મરણે કાંત યાદૃશં લિંગમેવ ચ
સુમનાએ કહ્યું: સાંભળો, મેં સિદ્ધજન પાસેથી જે સાંભળ્યું છે તે હું વર્ણવીશ; પાપીઓના મૃત્યુ અને તેના લક્ષણો વિશે, પ્રિય.
મહાપાતકિનાં ચૈવ સ્થાનં ચેષ્ટાં વદામ્યહમ્ । વિણ્મૂત્રામેધ્યસંયુક્તાં ભૂમિં પાપસમન્વિતામ્
હું મહાપાતકી લોકોનું સ્થાન અને તેમની ક્રિયાઓ કહું છું: જ્યાં જમીન વિટ અને મૂત્રથી અને અશુદ્ધિથી ભરેલી હોય, પાપથી ભરપૂર હોય.
સતાં પ્રાપ્ય સુદુષ્ટાત્મા પ્રાણાન્દુઃખેન મુંચતિ । ચાંડાલભૂમિં સંપ્રાપ્ય મરણં યાતિ દુઃસ્થિતઃ
જ્યારે દુષ્ટ આત્માવાળો વ્યક્તિ ચંડાળની જમીન પર પહોંચે છે, ત્યારે તે ભારે દુઃખથી પ્રાણ છોડે છે અને દુઃખભર્યા અવસ્થામાં મૃત્યુ પામે છે.
ગર્દભાચરિતાં ભૂમિં વેશ્યાગેહં સમાશ્રિતઃ । કલ્પપાલગૃહં ગત્વા નિધનાયોપગચ્છતિ
જે જમીન ગધેડાંઓ ફરતા હોય, અથવા વેશ્યાના ઘરમાં રહેતો હોય; અથવા કચરાવાળાના ઘરમાં જઈને મૃત્યુ પામે છે.
અસ્થિચર્મનખૈઃ પૂર્ણમાશ્રિતં પાપકિલ્બિષૈઃ । તાં પ્રાપ્ય ચ સ દુષ્ટાત્મા મૃત્યું યાતિ સુનિશ્ચિતમ્
જ્યાં હાડકાં, ચામડી અને નખોથી ભરેલું હોય, પાપ અને અપરાધથી દૂષિત હોય; ત્યાં પહોંચીને એ દુષ્ટ આત્માવાળો નિશ્ચિતપણે મૃત્યુ પામે છે.
અન્યાં પાપસમાચારાં પ્રાપ્ય મૃત્યું સ ગચ્છતિ । અથ ચેષ્ટાં પ્રવક્ષ્યામિ દૂતાનાં તુ તમિચ્છતામ્
બીજી કોઈ પાપભરેલી જગ્યા પર પહોંચીને પણ તે મૃત્યુ પામે છે; હવે હું એ દૂતોની ક્રિયાઓ કહું છું, જે તેને લેવા ઈચ્છે છે.
ભૈરવાન્દારુણાન્ઘોરાનતિકૃષ્ણાન્મહોદરાન્ । પિંગાક્ષાન્પીતનીલાંશ્ચ અતિશ્વેતાન્મહોદરાન્
ભયાનક, ભયાવહ, અત્યંત કાળો રંગ, મોટા પેટવાળા; પીળા આંખો, પીળા અને વાદળી રંગના, બહુ જ સફેદ અને મોટા પેટવાળા.
અત્યુચ્ચાન્વિકરાલાંશ્ચ શુષ્કમાંસવસોપમાન્ । રૌદ્રદંષ્ટ્રાન્કરાલાંશ્ચ સિંહાસ્યાન્સર્પહસ્તકાન્
અતિ ઊંચા અને વિકરાળ, સુકાઈ ગયેલા માંસ જેવા દેખાતા; ભયાનક દાંતવાળા, ભયાનક ચહેરાવાળા, સિંહ જેવા મોઢા અને સાપ જેવા હાથવાળા.
સતાન્દૃષ્ટ્વા પ્રકંપેત ખિદ્યતે ચ મુહુર્મુહુઃ । શિવાસંનાદવદ્ઘોરાન્મહારાવાન્મહામતે
તેમને જોઈને તે કાંપે છે અને વારંવાર દુઃખી થાય છે; તેઓ ભયાનક અને ભયાવહ ગર્જના કરે છે, હે બુદ્ધિશાળી.
મુંચંતિ દૂતકાઃ સર્વે કર્ણમૂલે તુ તસ્ય હિ । ગલે પાશૈઃ પ્રબદ્ધ્વા તે કટિં બદ્ધ્વા તથોદરે
બધા દૂતો તેને કાનની મૂળે પકડી લે છે; અને ગળે, કમરે તથા પેટે દોરડાંથી બાંધે છે.
સમાધૃષ્ય નિપાત્યંતે હાહેતિ વદતે મુહુઃ । મ્રિયમાણસ્ય યા ચેષ્ટા તામેવં પ્રવદામ્યહમ્
તેમને પકડીને નીચે ફેંકી દે છે અને વારંવાર 'હાય હાય' કહે છે; આવું મૃત્યુ પામનારની જે ક્રિયા છે, તે હવે હું કહું છું.
પરદ્રવ્યાપહરણં પરભાર્યાવિડંબનમ્ । ઋણં પરસ્ય સર્વસ્વં ગૃહીતં યત્તુ પાપિભિઃ
બીજાના ધન ચોરવાં, બીજાની પત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરવો અને બીજાનું બધું જ માલ માવજત તરીકે લઈ જવું—આ બધું પાપી લોકો કરે છે.
પુનર્નૈવ પ્રદત્તં હિ લોભાસ્વાદવિમોહતઃ । અન્યદેવં મહાપાપં કુપ્રતિગ્રહમેવ ચ
પછી લોભ, સ્વાદ કે મોહના કારણે એ પાછું ન આપવું, અને ખોટા રીતે દાન સ્વીકારવું—આ બધું મોટાં પાપ છે.
કંઠમાયાંતિ તે સર્વે મ્રિયમાણસ્ય તસ્ય ચ । યાનિકાનિ ચ પાપાનિ પૂર્વમેવ કૃતાનિ ચ
મરણ પામતા એ વ્યક્તિના ગળા સુધી આ બધા પાપો આવી પહોંચે છે, સાથે એણે અગાઉ જે પણ પાપ કર્યા હોય એ પણ.
આયાંતિ કંઠમૂલં તે મહાપાપસ્ય નાન્યથા । દુઃખમુત્પાદયંત્યેતે કફબંધેન દારુણમ્
મોટા પાપી માણસના ગળાના મૂળ સુધી આ પાપો ચોક્કસ પહોંચે છે અને કફ અટકવાથી ભારે દુઃખ આપે છે.
પીડાભિર્દારુણાભિસ્તુ કંઠો ઘુરઘુરાયતે । રોદતે કંપતેઽત્યર્થં માતરં પિતરં પુનઃ
ભયાનક પીડાથી એનું ગળું ઘૂઘરાટ કરે છે, એ રડે છે, બહુ ધ્રુજી જાય છે અને વારંવાર માતા-પિતાને બોલાવે છે.
સ્મરતે ભ્રાતરં તત્ર ભાર્યાં પુત્રાન્પુનઃપુનઃ । પુનર્વિસ્મરણં યાતિ મહાપાપેન મોહિતઃ
એ સમયે એ ભાઈ, પત્ની અને પુત્રોને વારંવાર યાદ કરે છે; પછી મોટાં પાપના મોહથી ફરી ભૂલી જાય છે.