ધર્મં પ્રતિ સ ધર્માત્મા ચુક્રોધ મુનિપુંગવઃ । ક્રુદ્ધે સતિ મહાભાગ તસ્મિન્મુનિવરે તદા
એ ધર્માત્મા મહર્ષિ ધર્મ સામે ગુસ્સે થયા; જ્યારે એ મહાન અને શ્રેષ્ઠ ઋષિ ક્રોધિત થયા.
અથ ધર્મઃ સમાયાતઃ સ્વરૂપેણ ચ વૈ તદા । બ્રહ્મચર્યાદિભિર્યુક્તસ્તપોભિશ્ચ સ બુદ્ધિમાન્
પછી ધર્મ પોતાનાં સ્વરૂપે ત્યાં આવ્યો; બ્રહ્મચર્ય અને બીજા ગુણો સાથે, તપસ્યા અને બુદ્ધિથી યુક્ત.
સત્યં બ્રાહ્મણરૂપેણ બ્રહ્મચર્યં તથૈવ ચ । તપસ્તુ દ્વિજવર્યોસ્તિ દમઃ પ્રાજ્ઞો દ્વિજોત્તમઃ
સત્ય બ્રાહ્મણ રૂપે છે, અને બ્રહ્મચર્ય પણ એ જ રીતે છે. શ્રેષ્ઠ દ્વિજોમાં તપ એ છે, અને જ્ઞાનવાન માટે દમ (સ્વયંસંયમ) એ ઓળખ છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
નિયમસ્તુ મહાપ્રાજ્ઞો દાનમેવ તથૈવ ચ । અગ્નિહોત્રિસ્વરૂપેણ હ્યાત્રેયં હિ સમાગતાઃ
નિયમ મહા વિદ્વાન રૂપે છે, અને દાન પણ એ જ રીતે છે. અગ્નિહોત્ર કરનારના રૂપે, આ બધું અહીં એકઠું થયું છે, હે આત્રીય.
ક્ષમા શાંતિસ્તથા લજ્જા ચાહિંસા ચ હ્યકલ્પના । એતાઃ સર્વાઃ સમાયાતાઃ સ્ત્રીરૂપાસ્તુ દ્વિજોત્તમ
ક્ષમા, શાંતિ, લાજ, અહિંસા અને કપટનો અભાવ—આ બધું સ્ત્રી રૂપે અહીં આવી ગયું છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
બુદ્ધિઃ પ્રજ્ઞા દયા શ્રદ્ધા મેધા સત્કૃતિ શાંતયઃ । પંચયજ્ઞાસ્તથા પુણ્યાઃ સાંગા વેદાસ્તુ તે તદા
બુદ્ધિ, પ્રજ્ઞા, દયા, શ્રદ્ધા, મেধા, સદ્ગુણ, શાંતિ, પાંચ યજ્ઞો અને પુણ્યવંત વેદો તથા તેના અંગો—આ બધું અહીં હાજર છે.
સ્વસ્વરૂપધરાશ્ચૈવ તે સર્વે સિદ્ધિમાગતાઃ । અગ્ન્યાધાનાદયઃ પુણ્યા અશ્વમેધાદયસ્તથા
આ બધાએ પોતપોતાના સ્વરૂપ ધારણ કરીને સિદ્ધિ પામી છે; અગ્નિ સ્થાપનથી શરૂ થતા પુણ્ય કર્મો અને અશ્વમેઘ જેવા મહાયજ્ઞો પણ અહીં છે.
રૂપલાવણ્યસંયુક્તાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ । દિવ્યમાલ્યાંબરધરા દિવ્યગંધાનુલેપનાઃ
સૌંદર્ય અને આકર્ષણથી યુક્ત, સર્વે આભૂષણોથી શોભિત, દૈવી હાર અને વસ્ત્ર ધારણ કરેલા, દૈવી સુગંધથી અંકિત છે.
કિરીટકુંડલોપેતા દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ । દીપ્તિમંતઃ સુરૂપાસ્તે તેજોજ્વાલાભિરાવૃતાઃ
મુકુટ અને કુંડળોથી શોભિત, દૈવી આભૂષણોથી અલંકૃત, તેજસ્વી અને સુંદર, અને તેજની જ્વાળાથી ઘેરાયેલા છે.
એવં ધર્મઃ સમાયાતઃ પરિવારસમન્વિતઃ । યત્ર તિષ્ઠતિ દુર્વાસાઃ ક્રોધનઃ કાલવત્તથા
આ રીતે ધર્મ પોતાનું આખું પરિવાર લઈને ત્યાં પહોંચ્યો છે, જ્યાં દુર્વાસા, ક્રોધી અને સમય જેવી શક્તિ ધરાવતા, નિવાસ કરે છે.
ધર્મ ઉવાચ- કસ્માત્કોપઃ કૃતો વિપ્ર ભવાંસ્તપસ્સમન્વિતઃ । ક્રોધો હિ નાશયેચ્છ્રેયસ્તપ એવ ન સંશયઃ
ધર્મે કહ્યું: હે મહર્ષિ, તમે તપસ્વી હોવા છતાં ક્રોધ શા માટે કર્યો? કારણ કે ક્રોધ પુણ્યને નાશ કરે છે, અને તપ પણ—આમાં કોઈ શંકા નથી.
સર્વનાશકરસ્તસ્માત્ક્રોધં તત્ર વિવર્જયેત્ । સ્વસ્થો ભવ દ્વિજશ્રેષ્ઠ ઉત્કૃષ્ટં તપસઃ ફલમ્
ક્રોધ સર્વનાશક છે, તેથી તેને ત્યાગવો જોઈએ; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, મન સ્થિર રાખો, કારણ કે તપનું શ્રેષ્ઠ ફળ એ છે.
દુર્વાસા ઉવાચ- ભવાન્કો હિ સમાયાત એતૈર્દ્વિજવરૈઃ સહ । સપ્ત નાર્યઃ પ્રતિષ્ઠંતિ સુરૂપાઃ સમલંકૃતાઃ
દુર્વાસાએ કહ્યું: તમે કોણ છો, જે આ શ્રેષ્ઠ દ્વિજો સાથે અહીં આવ્યા છો? અહીં સાત સુંદર અને અલંકૃત સ્ત્રીઓ ઉભી છે.
કથયસ્વ મમાગ્રે ત્વં વિસ્તરેણ મહામતે । ધર્મ ઉવાચ- અયં બ્રાહ્મણરૂપેણ સર્વતેજઃ સમન્વિતઃ
મારે સામે તમે વિગતે કહો, હે મહામતિ. ધર્મે કહ્યું: આ બ્રાહ્મણ રૂપે સર્વે તેજથી યુક્ત છે.
દંડહસ્તઃ સુપ્રસન્નઃ કમંડલુધરસ્તથા । તવાગ્રે બ્રહ્મચર્યોયં સોયં પશ્ય સમાગતઃ
હાથમાં દંડ ધરાવનાર, પ્રસન્ન ચહેરાવાળો અને કમંડલુ ધારણ કરનાર, તમારા સામે બ્રહ્મચર્ય ઊભું છે—જુઓ, એ અહીં આવી ગયું છે.
અન્યં પશ્યસ્વ વૈ ત્વં ચ દીપ્તિમંતં દ્વિજોત્તમ । કપિલં પિંગલાક્ષં ચ સત્યમેનં દ્વિજોત્તમ
બીજાને પણ જુઓ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, તેજસ્વી, કપિલ અને પીળા આંખોવાળો—આ સત્ય છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.
તાદૃશં પશ્ય ધર્માત્મન્વૈશ્વદેવસમપ્રભમ્ । યત્તપો હિ ત્વયા વિપ્ર સર્વદેવસમાશ્રિતમ્
આવો ધર્મનિષ્ઠ, વૈશ્વદેવ યજ્ઞ જેવું તેજ ધરાવનાર જુઓ; જે તપ તમે કર્યો છે, હે મહર્ષિ, તે સર્વ દેવતાઓએ સ્વીકાર્યું છે.
એતં પશ્ય મહાભાગ તવ પાર્શ્વસમાગતમ્ । પ્રસન્નવાગ્દીપ્તિયુક્તઃ સર્વજીવદયાપરઃ
આને જુઓ, હે મહાભાગ્યશાળી, જે તમારા બાજુએ આવ્યો છે; મૃદુ વાણી અને તેજથી યુક્ત, સર્વ જીવો પર દયા ધરાવનાર છે.
દમ એવ તથાયં તે યઃ પોષયતિ સર્વદા । જટિલઃ કર્કશઃ પિંગો હ્યતિતીવ્રો મહાપ્રભુઃ
આ દમ છે, જે હંમેશાં તમને પોષે છે; જટાવાળું, કઠોર, પીળું, અત્યંત તીવ્ર અને મહાશક્તિશાળી છે.
નાશકો હિ સ પાપાનાં ખડ્ગહસ્તો દ્વિજોત્તમ । અભિશાંતો મહાપુણ્યો નિત્યક્રિયાસમન્વિતઃ
પાપોનો નાશક, હાથમાં ખડગ ધરાવનાર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ; અત્યંત શાંત, મહાપુણ્યવાન અને સદા શુભ કર્મોમાં તત્પર છે.
નિયમસ્તુ સમાયાતસ્તવ પાર્શ્વે દ્વિજોત્તમ । અનિર્મુક્તો મહાદીપ્તઃ શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભઃ
નિયમ તારો બાજુએ આવી ગયો છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ. એ અખંડિત છે, બહુ તેજસ્વી છે અને શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો ચમકે છે.
પયઃકમંડલુકરો દંતકાષ્ઠધરો દ્વિજઃ । શૌચ એષ સમાયાતો ભવતઃ સન્નિધાવિહ
પાણીથી ભરેલી કમંડલુ અને દાંત ઘસવાની કાંઠી ધરાવતો આ બ્રાહ્મણ એટલે શૌચ છે, જે તારા સમક્ષ અહીં આવ્યો છે.
અતિસાધ્વી મહાભાગા સત્યભૂષણભૂષિતા । સર્વભૂષણશોભાંગી શુશ્રૂષેયં સમાગતા
અતિ સદ્ગુણી, બહુ ભાગ્યશાળી અને સત્યના આભૂષણથી શોભાયમાન, સર્વ આભૂષણોથી સુશોભિત એવી શુશ્રૂષા અહીં આવી છે.
અતિધીરા પ્રસન્નાંગી ગૌરી પ્રહસિતાનના । પદ્મહસ્તા ઇયં ધાત્રી પદ્મનેત્રા સુપદ્મિની
અતિ ધીર, પ્રસન્ન સ્વભાવની, ગૌરી, હસતો ચહેરો ધરાવતી, કમળ જેવા હાથવાળી, કમળ જેવી આંખવાળી અને સર્વોત્તમ કમળ જેવી ધાત્રી અહીં છે.
દિવ્યૈરાભરણૈર્યુક્તા ક્ષમા પ્રાપ્તા દ્વિજોત્તમ । અતિશાંતા સુપ્રતિષ્ઠા બહુમંગલસંયુતા
દિવ્ય આભૂષણોથી સજ્જ એવી ક્ષમા આવી છે, દ્વિજશ્રેષ્ઠ. એ અત્યંત શાંત, મજબૂત અને અનેક શુભ ગુણોથી યુક્ત છે.
દિવ્યરત્નકૃતા શોભા દિવ્યાભરણભૂષિતા । તવ શાંતિર્મહાપ્રાજ્ઞ જ્ઞાનરૂપા સમાગતા
દિવ્ય રત્નોથી ચમકતી અને દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાયમાન, તારી શાંતિ, મહાપ્રજ્ઞ, જ્ઞાનરૂપે અહીં આવી છે.
પરોપકારકરણા બહુસત્યસમાકુલા । મિતભાષા સદૈવાસૌ અકલ્પા તે સમાગતા
પરોપકારમાં તત્પર, ઘણું સત્ય ધરાવતી અને હંમેશા મર્યાદિત બોલતી એવી અકલ્પા તારી પાસે આવી છે.
પ્રસન્ના સા ક્ષમાયુક્તા સર્વાભરણભૂષિતા । પદ્માસના સુરૂપા સા શ્યામવર્ણા યશસ્વિની
પ્રસન્ન, ક્ષમાવાળી, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, કમળ પર બેસેલી, સુંદર આકારવાળી, શ્યામવર્ણ અને પ્રસિદ્ધ છે.
અહિંસેયં મહાભાગા ભવંતં તુ સમાગતા । તપ્તકાંચનવર્ણાંગી રક્તાંબરવિલાસિની
અહિંસા, બહુ ભાગ્યશાળી, તારી પાસે આવી છે. એ તપેલા સોનાની જેમ કાંતિવાળી છે અને લાલ વસ્ત્રોમાં રમે છે.
સુપ્રસન્ના સુમંત્રા ચ યત્ર તત્ર ન પશ્યતિ । જ્ઞાનભાવસમાક્રાંતા પુણ્યહસ્તા તપસ્વિની
અતિ પ્રસન્ન અને મંત્રોમાં નિપુણ, ક્યાંયે નજર ન નાખતી, જ્ઞાનભાવથી ભરપૂર, શુભ હસ્તવાળી અને તપસ્વિ છે.