એવં બહુતિથે કાલે શતસંખ્યે ગતે સતિ । શિવશર્મા પિતસ્યૈવ ભક્તિં દૃષ્ટ્વા વિચિંત્ય વૈ
આ રીતે, ઘણા લાંબા સમય પછી—સાંખ્યામાં શતાબ્દીઓ પસાર થયા પછી—શિવશર્માએ પોતાના પિતાની ભક્તિ જોઈને વિચારવાનું શરૂ કર્યું.
મયા વૈ પૂર્વમિત્યુક્તં સુપુત્રં યજ્ઞસંજ્ઞકમ્ । માતૃખંડાનિમાન્પુત્ર યત્ર તત્ર ક્ષિપસ્વ હિ
"જેમ મેં પહેલાં કહ્યું હતું, હે યજ્ઞ નામના પુત્ર, જ્યાં પણ તને તારી માતાના અંગોના ટુકડા મળે, ત્યાં જ તેમને નાખી દે."
મદ્વાક્યં પાલિતં તેન કૃતા ન માતરિ કૃપા । એતત્સ્વલ્પતરં દુઃખં નિર્જીવે ઘાતમિચ્છતઃ
તે મારા આદેશનું પાલન કર્યું, પણ પોતાની માતા માટે દયા બતાવી નહીં; જે જીવિત નથી તેને મારવાની ઈચ્છા ધરાવનાર માટે આ તો બહુ નાનું દુઃખ છે.
સાહસં તુ કૃતં તેન પુત્રેણ વેદશર્મણા । અસ્યાધિકમહં મન્યે યતોઽયં ચલતે ન ચ
પણ આ સાહસિક કામ તો મારા પુત્ર વેદશર્માએ કર્યું છે; હું તેને વધુ મહાન માનું છું, કારણ કે એ કદી ડગમગતો નથી.
નિમેષમાત્રમેવાપિ સાહસં કારયેત્પુનઃ । અપરં સત્યસંપન્નં પ્રભાવં તપસઃ પુનઃ
અગાઉ પણ, એક પળ માટે પણ, તે ફરીથી સાહસિક કાર્ય કરે છે; અને ફરીથી, તેના તપનો સાચો પ્રભાવ દેખાય છે.
નિત્યં સમારાધનેપિ અધિકં ચાસ્ય દૃશ્યતે । તસ્માદસ્ય પરીક્ષા ચ સમયે તપસઃ કૃતા
હંમેશાં સેવા કરવા છતાં, તેમાં કંઈક વધારે વિશેષતા દેખાય છે; તેથી, યોગ્ય સમયે તેના તપની કસોટી લેવામાં આવી.
ભક્તિભાવાત્તથા સત્યાન્નૈવ પુત્રઃ પ્રણશ્યતિ । માયયા ચ નિજાંગેઽપિ કુષ્ઠરોગો નિદર્શિતઃ
ભક્તિભાવ અને સત્યને કારણે, પુત્ર કદી નષ્ટ થતો નથી; છતાં, માયાથી, તેના પોતાના શરીરે પણ કુષ્ઠરોગ દેખાડવામાં આવ્યો.
શ્લેષ્મમૂત્રમલાનાં ચ ઘૃણાં નૈવ કરોતિ ચ । વ્રણાન્વિશોધયેન્નિત્યં સ્વહસ્તેન મહાયશાઃ
તે કફ, મૂત્ર કે મલથી કદી ઘૃણા કરતો નથી; જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ છે, તે હંમેશાં પોતાના હાથથી ઘાવ સાફ કરે છે.
પાદસંવાહનં દદ્યાચ્છૌચં ચૈવ મહામતિઃ । દુઃસહં વચનં મહ્યં દારુણં સહતે સદા
પગ દબાવવાનો સેવા આપે છે અને સ્વચ્છતાનું ધ્યાન રાખે છે, તે મહામતિ છે; મારા તરફથી મળતા કઠોર અને દુઃખદાયક શબ્દો પણ હંમેશાં સહન કરે છે.
ભર્ત્સને તાડને ચૈવ સદાભીષ્ટપ્રવાચકઃ । એવં દુઃખસમાચારો મમ પુત્રો મહામતિઃ
ઠપકો મળે કે માર પડે, તે હંમેશાં મનગમતા શબ્દો બોલે છે; આમ, મારા પુત્રે, મહામતિ હોવા છતાં, દુઃખમય જીવન સહન કર્યું છે.
દુઃખાનાં સાગરં મન્યે બહુક્લેશૈસ્તુ ક્લેશિતઃ । અપનેષ્યામ્યહં દુઃખં વિષ્ણોશ્ચૈવ પ્રસાદતઃ
હું આ દુઃખનો સમુદ્ર માનું છું, ઘણા કષ્ટોથી પીડાઈ રહ્યો છું; પણ ભગવાન વિષ્ણુની કૃપાથી હું આ દુઃખ દૂર કરીશ.
વિચાર્ય મનસા વિપ્રઃ શિવશર્મા મહામતિઃ । પુનર્માયાં ચકારાથ કુંભાદપહૃતં પયઃ
મહાન બુદ્ધિ ધરાવતા બ્રાહ્મણ શિવશર્માએ મનમાં વિચાર કરીને ફરી એકવાર માયા કરી અને કુંભમાંથી અમૃત લઈ લીધું.
પશ્ચાત્તં ચ સમાહૂય સોમશર્માણમબ્રવીત્ । તવ હસ્તે મયા દત્તમમૃતં વ્યાધિનાશનમ્
પછી તેણે સોમશર્માને બોલાવીને કહ્યું: 'રોગ નાશક અમૃત મેં તારા હાથમાં આપ્યું હતું.'
તન્મે શીઘ્રં પ્રયચ્છસ્વ યથા પાનં કરોમ્યહમ્ । યેન નીરુગ્ભવામ્યદ્ય પ્રસાદાદ્વિષ્ણુશર્મણઃ
'હવે તું તે મને ઝડપથી પાછું આપ, જેથી હું તેને પી શકું; વિષ્ણુશર્માની કૃપાથી આજે હું રોગમુક્ત થઈ જઈશ.'
એવમુક્તે તદા વાક્યે ઋષિણા શિવશર્મણા । સમુત્થાય ત્વરાયુક્તઃ સોમશર્મા કમંડલુમ્
શિવશર્મા ઋષિએ આ શબ્દો કહ્યા ત્યારે, સોમશર્મા ઉતાવળથી ઊભો થયો અને કમંડલુ લઈ લીધો.
તં ચ રિક્તં તતો દૃષ્ટ્વા હ્યમૃતેન વિના કૃતમ્ । કસ્ય પાપસ્ય વૈ કર્મ કેન મે વિપ્રિયં કૃતમ્
પણ જ્યારે તેણે તે ખાલી જોઈ, અમૃત વગરનું, ત્યારે તેણે વિચાર્યું: 'કયા પાપીના કર્મથી, કોણે મારા પર આ અણગમતું કર્યું?'
ઇતિ ચિંતાપરો ભૂત્વા સોમશર્મા સુદુઃખિતઃ । પિતુરગ્રે ચ વૃત્તાંતં કથયિષ્યામ્યહં યદા
આ રીતે ચિંતામાં ગરકાવ થઈને, સોમશર્મા ખૂબ દુઃખી થયો; 'જ્યારે હું પિતાને આ વાત કહિશ—'
તતઃ કોપં પ્રયાસ્યેત ગુરુર્મે વ્યાધિપીડિતઃ । સુચિરં ચિંતયિત્વા તુ સોમશર્મા મહામતિઃ
'ત્યારે મારા ગુરુ, રોગથી પીડાતા, મારા પર ગુસ્સે થઈ જશે.' લાંબો સમય વિચાર કર્યા પછી, બુદ્ધિશાળી સોમશર્માએ—
યદિ મે સત્યમસ્તીતિ ગુરુશુશ્રૂષણં યદિ । તપસ્તપ્તં મયાપૂર્વં નિર્વ્યલીકેન ચેતસા
'જો મારી અંદર સાચી સત્યતા છે, જો મેં ગુરુની સેવા કરી છે, જો મેં નિષ્કપટ હૃદયથી પહેલાં તપ કર્યું છે—'
દમશૌચાદિભિઃ સત્યં ધર્મમેવ પ્રપાલિતમ્ । તદા ઘટોઽમૃતયુતો ભવત્વેષ ન સંશયઃ
'દમ, શુદ્ધિ વગેરેથી જો મેં ધર્મનું પાલન કર્યું છે, તો આ કુંભ અમૃતથી ભરાઈ જાય—આમાં કોઈ શંકા નથી.'
યાવદેવ મહાભાગશ્ચિંતયિત્વા વિલોકયેત્ । તાવચ્ચામૃતપૂર્ણસ્તુ પુનરેવાભવદ્ઘટઃ
જેમજ મહાન આત્માએ આ રીતે વિચાર્યું અને જોયું, એ જ ક્ષણે કુંભ ફરીથી અમૃતથી ભરાઈ ગયો.
તં દૃષ્ટ્વા હર્ષસંયુક્તઃ સોમશર્મા મહાયશાઃ । ગત્વા ગુરું નમસ્કૃત્ય કુંભમાદાય સત્વરમ્
આ જોઈને, પ્રસિદ્ધ અને આનંદથી ભરાયેલા સોમશર્મા ઝડપથી પોતાના ગુરુ પાસે ગયા, વંદન કર્યું અને કુંભ લઈ લીધો.
ગૃહાણ ત્વં પિતશ્ચેમં પયઃ કુંભં સમાગતમ્ । પાનં કુરુ મહાભાગ ગદાન્મુક્તો ભવાચિરમ્
'પિતા, આ લો, અમૃતનો કુંભ પાછો મળ્યો છે; પી લો, મહાન આત્મા, અને ઝડપથી રોગમુક્ત થઈ જાઓ.'
એતદ્વાક્યં મહાપુણ્યં સત્યધર્માર્થકં પુનઃ । શિવશર્મા સુતસ્યાપિ શ્રુત્વા ચ મધુરાક્ષરમ્
પુત્રના મીઠા અને સત્ય-ધર્મયુક્ત પવિત્ર શબ્દો સાંભળી, શિવશર્મા—
હર્ષેણ મહતાવિષ્ટ ઇદં વચનમબ્રવીત્
મોટા આનંદથી ભરાઈ, તેમણે આ શબ્દો કહ્યા:
શિવશર્મોવાચ- તપસા દમશૌચાભ્યાંગુરુશુશ્રૂષયા તથા । ભક્ત્યાભાવેન તુષ્ટોસ્મિ તવાદ્ય ચસુપુત્રક
શિવશર્માએ કહ્યું: 'પુત્ર, તારા તપ, દમ, શુદ્ધિ, ગુરુસેવા અને ભક્તિથી આજે હું તારી પર ખૂબ પ્રસન્ન છું.'
ત્યજામિ વૈકૃતં રૂપં મત્તઃ સુખમવાપ્નુહિ । એવમુક્વા સુતં વિપ્રો દર્શયામાસ તાં તનુમ્
'હું હવે મારું વિકૃત રૂપ છોડું છું; મારી તરફથી તું સુખ મેળે.' એમ કહીને બ્રાહ્મણે પોતાના સાચા શરીરનું દર્શન કરાવ્યું.
યથાપૂર્વં સ્થિતૌ તૌ તુ તથા સ દૃષ્ટવાન્ગુરૂ । દીપ્તિમંતૌ મહાત્માનૌ સૂર્યબિંબોપમાવુભૌ
ગુરુએ બંનેને પહેલાં જેવાં હતા તેવાં જ જોયા, બંને મહાન આત્મા, સૂર્યમંડળ જેવાં તેજસ્વી.
નનામ પાદૌ સદ્ભક્ત્યા ઉભયોસ્તુ મહાત્મનોઃ । તતઃ સુતં સમામંત્ર્ય હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ
બન્ને મહાન આત્માઓના પગે સાચી ભક્તિથી નમન કર્યું; પછી, અત્યંત આનંદથી, તેણે પોતાના પુત્રને સંબોધન કર્યું.
વિષ્ણોઃ પ્રસાદાદ્ધર્માત્મા ભાર્યયા સહ કેશવમ્ । જગામ નિજપુણ્યૈશ્ચ યોગાભ્યાસેન સત્તમઃ
વિષ્ણુની કૃપાથી, ધર્મનિષ્ઠ એ વ્યક્તિ પોતાની પત્ની સાથે કેશવ પાસે ગયો; પોતાના પુણ્ય અને યોગાભ્યાસથી એ શ્રેષ્ઠ પુરુષે તેને પ્રાપ્ત કર્યો.