એવં જ્ઞાત્વા જગામાથ સત્વરેણ દ્વિજોત્તમઃ । તયા દૃષ્ટસ્તથા પૃષ્ટઃ ક્વ યાસ્યસિ મહામતે
આ જાણીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે ઝડપથી આગળ વધ્યો. તેને જોઈને, મેનિકાએ પૂછ્યું: 'મહાબુદ્ધિશાળી, તમે ક્યાં જાઓ છો?'
વિષ્ણુશર્મા તદોવાચ મેનિકાં કામચારિણીમ્ । ઇંદ્રલોકં પ્રયાસ્યામિ પિતુરર્થે ત્વરાન્વિતઃ
વિષ્ણુશર્માએ મેનિકા, જે મનમોજી હતી, તેને કહ્યું: 'હું પિતાના હિત માટે, ઉતાવળમાં ઇન્દ્રલોક જઈ રહ્યો છું.'
મેનિકા વિષ્ણુશર્માણં પ્રત્યુવાચ પ્રિયં પુનઃ । કામબાણૈઃ પ્રભિન્નાહં ત્વામદ્ય શરણં ગતા
મેનિકા ફરી પ્રેમપૂર્વક વિષ્ણુશર્માને બોલી: કામના બાણોથી હું ઘાયલ થઈ ગઈ છું અને આજે તારી શરણે આવી છું.
રક્ષસ્વ દ્વિજશાર્દૂલ યદિ ધર્મમિહેચ્છસિ । યાવદ્ધિ ત્વં મયા દૃષ્ટઃ કામાકુલિતચેતસા
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જો તને અહીં ધર્મમાં રસ હોય તો મને રક્ષે; કેમ કે જ્યારેથી મેં તને જોયું છે, ત્યારેથી મારું મન કામથી વ્યાકુળ થઈ ગયું છે.
કામાનલેન સંદગ્ધા તાવદેવ ન સંશયઃ । સંભ્રાંતા કામસંતપ્તા પ્રસાદસુમુખો ભવ
કામની આગમાં હું બળી રહી છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; કામથી તપેલી અને ગભરાયેલી છું—મારે પર કૃપાળુ અને શાંત ચહેરો રાખ.
વિષ્ણુશર્મોવાચ- ચરિત્રં દેવદેવસ્ય વિદિતં મે વરાનને । ભવત્યાશ્ચપ્રજાનામિનાહંચૈતાદૃશઃશુભે
વિષ્ણુશર્માએ કહ્યું: હે સુંદરમુખી, દેવોના દેવનું વર્તન મને જાણીતું છે; અને તારા મનમાં શું છે, એ પણ હું જાણું છું, હે શુભે, હું એવો જ છું, જેવો તું જોઈ રહી છે.
ભવત્યાસ્તેજસા રૂપૈરન્યે મુહ્યંતિ શોભને । વિશ્વામિત્રાદયો દેવિ પુત્રોહં શિવશર્મણઃ
હે શોભન, તારી તેજસ્વિતા અને રૂપથી બીજા લોકો મોહિત થઈ જાય છે; હે દેવી, હું શિવશર્માનો પુત્ર છું, જેમ કે વિશ્વામિત્ર અને બીજાઓ છે.
યોગસિદ્ધિં ગતસ્યાપિ તપઃ સિદ્ધસ્ય ચાબલે । કામાદયો મહાદોષા આદાવેવ વિનિર્જિતાઃ
હે બાળા, યોગસિદ્ધિ અને તપસ્યામાં પૂર્ણતા મેળવ્યા પછી પણ, કામ વગેરે મોટા દોષો તો શરૂઆતમાં જ જીતાઈ ગયા હતા.
અન્યં ભજ વિશાલાક્ષિ ઇંદ્રલોકં વ્રજામ્યહમ્ । એવમુક્ત્વા જગામાથ ત્વરિતો દ્વિજસત્તમઃ
હે વિશાળનેત્રવાળી, તું બીજાને શોધ; હું તો ઇન્દ્રલોક જાઉં છું. એવું કહીને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.
નિષ્ફલા મેનકા જાતા પૃષ્ટા દેવેન વજ્રિણા । વિભીષાં દર્શયામાસ નાનારૂપાં પુનઃ પુનઃ
મેનિકા નિષ્ફળ રહી; જ્યારે વજ્રધારી દેવએ પૂછ્યું, ત્યારે તેણે વારંવાર અનેક પ્રકારના ભયજનક રૂપ બતાવ્યા.
યથાનલેન સંદગ્ધાસ્તૃણાનાં સંચયા દ્વિજાઃ । ભસ્મીભૂતા ભવંત્યેવ તથા તાસ્તા વિભીષિકાઃ
જેમ અગ્નિથી ઘાસના ઢગલા બળી ને રાખ થઈ જાય છે, તેમ એ ભયજનક રૂપો પણ બળીને નાશ પામ્યા, હે દ્વિજ.
વિપ્રસ્ય તેજસા તસ્ય પિતૃભક્તસ્ય સત્તમાઃ । પ્રલયં ગતાસ્તુ ઘોરાસ્તા દારુણા ભીષિકા દ્વિજાઃ
એ પિતૃભક્ત બ્રાહ્મણના તેજથી, હે શ્રેષ્ઠો, એ ભયંકર અને ભયાનક ભયો નાશ પામ્યા.
સ વિઘ્નાન્દર્શયામાસ સહસ્રાક્ષઃ પુનઃ પુનઃ । તેજસાઽનાશયદ્વિપ્રઃ સ્વકીયેન મહાયશાઃ
સહસ્રનેત્રએ વારંવાર વિઘ્નો ઉભા કર્યા; પણ મહાન યશવંત બ્રાહ્મણે પોતાના તેજથી એ બધાને નાશ કરી દીધા.
એવં વિઘ્નાન્બહૂંસ્તસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ । નાશયામાસ મેધાવી તપસસ્તેજસાપિ વા
આ રીતે, બુદ્ધિશાળી એ મહાત્મા ઇન્દ્રના અનેક વિઘ્નો તપ અને તેજના બળથી નાશ કરી નાખ્યા.
નષ્ટેષુ તેષુ વિઘ્નેષુ દારુણેષુ મહત્સુ ચ । જ્ઞાત્વા તસ્ય કૃતાન્વિઘ્નાન્દારુણાન્ભીષણાકૃતીન્
જ્યારે એ મોટા અને ભયાનક વિઘ્નો નાશ પામ્યા, ત્યારે જાણ્યું કે ઇન્દ્રે આવા ભયજનક વિઘ્નો ઉભા કર્યા હતા.
અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા વિષ્ણુશર્મા દ્વિજોત્તમઃ । ઇંદ્રં પ્રતિ મહાભાગો રાગરક્તાંતલોચનઃ
પછી ક્રોધિત અને તેજસ્વી વિષ્ણુશર્મા, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, રાગથી લાલ આંખો કરીને ઇન્દ્ર તરફ વળ્યો.
ઇંદ્ર લોકાદહં ચેંદ્રં પાતયિષ્યામિ નાન્યથા । નિજધર્મે રતસ્યાદ્ય યો વિઘ્નં તુ સમાચરેત્
હું ઇન્દ્રને તેના લોકમાંથી નીચે ઉતારી દઈશ; બીજી કોઈ રીત નથી. આજે જે પોતાનાં ધર્મમાં તત્પર હોય અને તેને વિઘ્ન કરે છે,
તસ્ય દંડં પ્રદાસ્યામિ યો વૈ હન્યાત્સ હન્યતે । એવમન્યં કરિષ્યામિ દેવાનાં પાલકં પુનઃ
તેને હું દંડ આપીશ; જે મારીને છે, તે પોતે પણ મરે છે. આવું કરીને હું દેવો માટે બીજો રક્ષક નિમણુંક કરીશ.
એવં સમુદ્યતો વિપ્ર ઇંદ્રનાશાય સત્તમઃ । તાવદેવ સમાયાતો દેવેંદ્રઃ પાકશાસનઃ
આ રીતે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઇન્દ્રના નાશ માટે તૈયાર થયો હતો; એ સમયે પાકશાસન દેવેન્દ્ર ત્યાં આવી પહોંચ્યો.
ભો ભો વિપ્ર મહાપ્રાજ્ઞ તપસા નિયમેન ચ । દમેન સત્યશૌચાભ્યાં ત્વત્સમો નાસ્તિ ચાપરઃ
હે બ્રાહ્મણ, હે મહાપંડિત, તપ અને નિયમથી, દમ, સત્ય અને શુદ્ધિથી તારા જેવો બીજો કોઈ નથી.
અનયા પિતૃભક્ત્યા તે જિતોહં દૈવતૈઃ સહ । મમાપરાધં ત્વં સર્વં ક્ષંતુમર્હસિ સત્તમ
તમારી પિતૃભક્તિથી તમે મને અને દેવતાઓને જીત્યા છો. હે શ્રેષ્ઠ, તમે મારા બધા અપમાનોને માફ કરો.
વરં વરય ભદ્રં તે દુર્લભં ચ દદામ્યહમ્ । વિષ્ણુશર્મા તદોવાચ દેવરાજં તથાગતમ્
તમે જે ઇચ્છો તે વર માંગો, શુભ થાય. હું તમને દુર્લભ પણ વર આપું છું. પછી વિષ્ણુશર્માએ આવી રીતે આવેલા દેવરાજને કહ્યું.
વિપ્રતેજો મહેંદ્રેદ્રં અસહ્યં દેવદૈવતૈઃ । પિતૃભક્તસ્ય દેવેશ દુઃસહં સર્વથા વિભો
બ્રાહ્મણનું તેજ તો મહેન્દ્ર અને દેવતાઓ પણ સહન કરી શકતા નથી. હે દેવેશ, પિતૃભક્તિ તો બધાં રીતે અપરાજિત છે, હે મહાન.
તેજોભંગો ન કર્ત્તવ્યો બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ । પુત્રપૌત્રૈઃ સમસ્તૈસ્તુ બ્રહ્મવિષ્ણુહરાન્પુનઃ
મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણોના તેજને ક્યારેય ઓછું કરવું નહીં. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો સાથે તેઓ ફરીથી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને હરાને પણ હરાવી શકે છે.
નાશયંતે ન સંદેહો યદિ રુષ્ટા દ્વિજોત્તમાઃ । નાગચ્છેદ્યદ્ભવાનદ્ય તદા રાજ્યમનુત્તમમ્
શંકા નથી કે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ગુસ્સે થાય તો વિનાશ લાવે છે. જો તમે આજે નહીં આવો તો તમારું અદ્વિતીય રાજ્ય ટકી શકશે નહીં.
આત્મતપઃ પ્રભાવેણ અન્યસ્મૈ ત્વં મહાત્મને । દાતુકામસ્તુ સંજાતો રોષપૂર્ણેન ચક્ષુષા
પોતાના તપના બળથી તે બીજા મહાન આત્માને વર આપવા ઉત્સુક થયો છે, તેની આંખોમાં ગુસ્સો છલકાય છે.
ભવાનદ્ય સમાયાતો વરં દાતુમિહેચ્છસિ । અમૃતં દેહિ દેવેંદ્ર પિતૃભક્તિં તથાચલામ્
આજે તમે અહીં વર આપવા આવ્યા છો. હે દેવેન્દ્ર, મને અમરત્વ અને પિતાની અડગ ભક્તિ આપો.
એવંવિધં વરં દેહિ યદિ તુષ્ટોસિ શત્રુહન્ । એવં દદામિ પુણ્યં તે વરં ચામૃતસંયુતમ્
હે શત્રુહંત, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો આવો વર આપો. હું તમને પુણ્યવાળો અને અમૃતથી યુક્ત વર આપું છું.
એવમાભાષ્ય તં વિપ્રમમૃતં દત્તવાન્સ્વયમ્ । સકુંભં દત્તવાંસ્તસ્મૈ પ્રીયમાણેન ચાત્મના
આવી રીતે કહીને તેણે બ્રાહ્મણને પોતે જ અમરત્વ આપ્યું. પોતે પ્રસન્ન થઈને તેને ભરેલું કુંભ પણ આપ્યું.
અચલા તે ભવેદ્વિપ્ર ભક્તિઃ પિતરિ સર્વદા । એવમાભાષ્ય તં વિપ્રં વિસૃજ્ય ચ સહસ્રદૃક્
હે બ્રાહ્મણ, તમારી પિતૃભક્તિ હંમેશાં અડગ રહેશે. આવી રીતે કહીને સહસ્રનેત્રે બ્રાહ્મણને વિદાય આપી.