સર્વમેતત્કરિષ્યામિ ભવતઃ સુખમુત્તમમ્ । એવમાભાષ્ય ધર્માત્મા વિષ્ણુશર્મા મહામતિઃ
'હું આ બધું કરીશ, જેથી તમને શ્રેષ્ઠ સુખ મળે.' એમ કહીને ધર્મનિષ્ઠ અને બુદ્ધિશાળી વિષ્ણુશર્માએ પ્રતિસાદ આપ્યો.
પિતરં તં નમસ્કૃત્ય પુનઃ કૃત્વા પ્રદક્ષિણમ્ । બલેન મહતા સોપિ તપસા નિયમેન ચ
પિતાને વંદન કરીને અને પ્રદક્ષિણ કરી, તેણે મહાન બળ, તપ અને નિયમ સાથે પ્રસ્થાન કર્યું.
અંતરિક્ષગતશ્ચાસીદ્ગચ્છમાનસ્ય ધીમતઃ । સ મહાવાયુવેગેન ઐંદ્રં સંપ્રતિગચ્છતિ
જ્યારે તે બુદ્ધિશાળી આકાશમાં જતો હતો, ત્યારે મહા પવનની જેમ ઇન્દ્રલોક તરફ આગળ વધ્યો.
સૂત ઉવાચ- પ્રસ્થિતસ્તેન માર્ગેણ પ્રવિષ્ટો ગગનાંતરે । સ દૃષ્ટો દેવદેવેન સહસ્રાક્ષેણ ધીમતા
સૂતે કહ્યું: તે માર્ગે નીકળી, ગગન વચ્ચે પ્રવેશ્યો ત્યારે, તેને બુદ્ધિશાળી સહસ્ત્રનેત્ર દેવે જોયો.
ઉદ્યમં તસ્ય વૈ જ્ઞાત્વા ચક્રે વિઘ્નં સુરાધિરાટ્ । મેનિકાંતામુવાચેદં ગચ્છ ત્વં મમ શાસનાત્
તેના ઇરાદા જાણી, દેવરાજે વિઘ્ન ઊભું કર્યું. તેણે મેનિકાને કહ્યું: 'મારા આદેશથી તું જા.'
સમાચરસ્વાસ્ય શીઘ્રં ગત્વા વિઘ્નં સુમધ્યમે । અસ્યૈવ વિપ્રવર્યસ્ય પુત્રસ્ય શિવશર્મણઃ
'સુંદર કટિવાળી, તું ઝડપથી જઈને આ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, શિવશર્માના પુત્ર માટે વિઘ્ન ઊભું કર.'
તથા કુરુષ્વ ભદ્રં તે યથા નાયાતિ મે ગૃહમ્ । એવમાકર્ણ્ય તદ્વાક્યં મેનિકા પ્રસ્થિતા ત્વરાત્
'ભલા, એવું કર કે એ મારા ઘરમાં આવી ન શકે.' આ વચન સાંભળી મેનિકા તરત જ નીકળી.
સૂત ઉવાચ- રૂપૌદાર્યગુણોપેતા સર્વાલંકારભૂષિતા । નંદનસ્ય વનસ્યાંતે દોલાયાં સમુપસ્થિતા
સૂતે કહ્યું: સૌંદર્ય, ઉદારતા અને ગુણોથી યુક્ત, સર્વાંગે આભૂષણોથી શોભિત, એ નંદનવનના અંતે ઝૂલામાં આવી પહોંચી.
સુસ્વરેણ પ્રગાયંતી ગીતં વીણાસ્વરોપમમ્ । તેન દૃષ્ટા વિશાલાક્ષી ચતુરા ચારુલોચના
મીઠા સ્વરે ગીત ગાતી, જેનું સંગીત વીણાના સ્વર જેવું હતું, એવી વિશાળ ને સુંદર આંખોવાળી, બુદ્ધિશાળી સ્ત્રી તેને દેખાઈ.
વ્યવસાયં તતો જ્ઞાત્વા તસ્યા વિઘ્નમનુત્તમમ્ । ઇંદ્રેણ પ્રેષિતા ચૈષા ન ચ ભદ્રકરા ભવેત્
તેના આવવાનો હેતુ મહાન વિઘ્ન ઊભું કરવાનો છે અને એ ઇન્દ્ર દ્વારા મોકલાઈ છે, એ જાણીને, એ સમજ્યો કે એ શુભ ફળ આપનાર નથી.
એવં જ્ઞાત્વા જગામાથ સત્વરેણ દ્વિજોત્તમઃ । તયા દૃષ્ટસ્તથા પૃષ્ટઃ ક્વ યાસ્યસિ મહામતે
આ જાણીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે ઝડપથી આગળ વધ્યો. તેને જોઈને, મેનિકાએ પૂછ્યું: 'મહાબુદ્ધિશાળી, તમે ક્યાં જાઓ છો?'
વિષ્ણુશર્મા તદોવાચ મેનિકાં કામચારિણીમ્ । ઇંદ્રલોકં પ્રયાસ્યામિ પિતુરર્થે ત્વરાન્વિતઃ
વિષ્ણુશર્માએ મેનિકા, જે મનમોજી હતી, તેને કહ્યું: 'હું પિતાના હિત માટે, ઉતાવળમાં ઇન્દ્રલોક જઈ રહ્યો છું.'
મેનિકા વિષ્ણુશર્માણં પ્રત્યુવાચ પ્રિયં પુનઃ । કામબાણૈઃ પ્રભિન્નાહં ત્વામદ્ય શરણં ગતા
મેનિકા ફરી પ્રેમપૂર્વક વિષ્ણુશર્માને બોલી: કામના બાણોથી હું ઘાયલ થઈ ગઈ છું અને આજે તારી શરણે આવી છું.
રક્ષસ્વ દ્વિજશાર્દૂલ યદિ ધર્મમિહેચ્છસિ । યાવદ્ધિ ત્વં મયા દૃષ્ટઃ કામાકુલિતચેતસા
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, જો તને અહીં ધર્મમાં રસ હોય તો મને રક્ષે; કેમ કે જ્યારેથી મેં તને જોયું છે, ત્યારેથી મારું મન કામથી વ્યાકુળ થઈ ગયું છે.
કામાનલેન સંદગ્ધા તાવદેવ ન સંશયઃ । સંભ્રાંતા કામસંતપ્તા પ્રસાદસુમુખો ભવ
કામની આગમાં હું બળી રહી છું, એમાં કોઈ શંકા નથી; કામથી તપેલી અને ગભરાયેલી છું—મારે પર કૃપાળુ અને શાંત ચહેરો રાખ.
વિષ્ણુશર્મોવાચ- ચરિત્રં દેવદેવસ્ય વિદિતં મે વરાનને । ભવત્યાશ્ચપ્રજાનામિનાહંચૈતાદૃશઃશુભે
વિષ્ણુશર્માએ કહ્યું: હે સુંદરમુખી, દેવોના દેવનું વર્તન મને જાણીતું છે; અને તારા મનમાં શું છે, એ પણ હું જાણું છું, હે શુભે, હું એવો જ છું, જેવો તું જોઈ રહી છે.
ભવત્યાસ્તેજસા રૂપૈરન્યે મુહ્યંતિ શોભને । વિશ્વામિત્રાદયો દેવિ પુત્રોહં શિવશર્મણઃ
હે શોભન, તારી તેજસ્વિતા અને રૂપથી બીજા લોકો મોહિત થઈ જાય છે; હે દેવી, હું શિવશર્માનો પુત્ર છું, જેમ કે વિશ્વામિત્ર અને બીજાઓ છે.
યોગસિદ્ધિં ગતસ્યાપિ તપઃ સિદ્ધસ્ય ચાબલે । કામાદયો મહાદોષા આદાવેવ વિનિર્જિતાઃ
હે બાળા, યોગસિદ્ધિ અને તપસ્યામાં પૂર્ણતા મેળવ્યા પછી પણ, કામ વગેરે મોટા દોષો તો શરૂઆતમાં જ જીતાઈ ગયા હતા.
અન્યં ભજ વિશાલાક્ષિ ઇંદ્રલોકં વ્રજામ્યહમ્ । એવમુક્ત્વા જગામાથ ત્વરિતો દ્વિજસત્તમઃ
હે વિશાળનેત્રવાળી, તું બીજાને શોધ; હું તો ઇન્દ્રલોક જાઉં છું. એવું કહીને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઝડપથી ચાલ્યો ગયો.
નિષ્ફલા મેનકા જાતા પૃષ્ટા દેવેન વજ્રિણા । વિભીષાં દર્શયામાસ નાનારૂપાં પુનઃ પુનઃ
મેનિકા નિષ્ફળ રહી; જ્યારે વજ્રધારી દેવએ પૂછ્યું, ત્યારે તેણે વારંવાર અનેક પ્રકારના ભયજનક રૂપ બતાવ્યા.
યથાનલેન સંદગ્ધાસ્તૃણાનાં સંચયા દ્વિજાઃ । ભસ્મીભૂતા ભવંત્યેવ તથા તાસ્તા વિભીષિકાઃ
જેમ અગ્નિથી ઘાસના ઢગલા બળી ને રાખ થઈ જાય છે, તેમ એ ભયજનક રૂપો પણ બળીને નાશ પામ્યા, હે દ્વિજ.
વિપ્રસ્ય તેજસા તસ્ય પિતૃભક્તસ્ય સત્તમાઃ । પ્રલયં ગતાસ્તુ ઘોરાસ્તા દારુણા ભીષિકા દ્વિજાઃ
એ પિતૃભક્ત બ્રાહ્મણના તેજથી, હે શ્રેષ્ઠો, એ ભયંકર અને ભયાનક ભયો નાશ પામ્યા.
સ વિઘ્નાન્દર્શયામાસ સહસ્રાક્ષઃ પુનઃ પુનઃ । તેજસાઽનાશયદ્વિપ્રઃ સ્વકીયેન મહાયશાઃ
સહસ્રનેત્રએ વારંવાર વિઘ્નો ઉભા કર્યા; પણ મહાન યશવંત બ્રાહ્મણે પોતાના તેજથી એ બધાને નાશ કરી દીધા.
એવં વિઘ્નાન્બહૂંસ્તસ્ય ઇંદ્રસ્યાપિ મહાત્મનઃ । નાશયામાસ મેધાવી તપસસ્તેજસાપિ વા
આ રીતે, બુદ્ધિશાળી એ મહાત્મા ઇન્દ્રના અનેક વિઘ્નો તપ અને તેજના બળથી નાશ કરી નાખ્યા.
નષ્ટેષુ તેષુ વિઘ્નેષુ દારુણેષુ મહત્સુ ચ । જ્ઞાત્વા તસ્ય કૃતાન્વિઘ્નાન્દારુણાન્ભીષણાકૃતીન્
જ્યારે એ મોટા અને ભયાનક વિઘ્નો નાશ પામ્યા, ત્યારે જાણ્યું કે ઇન્દ્રે આવા ભયજનક વિઘ્નો ઉભા કર્યા હતા.
અથ ક્રુદ્ધો મહાતેજા વિષ્ણુશર્મા દ્વિજોત્તમઃ । ઇંદ્રં પ્રતિ મહાભાગો રાગરક્તાંતલોચનઃ
પછી ક્રોધિત અને તેજસ્વી વિષ્ણુશર્મા, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, રાગથી લાલ આંખો કરીને ઇન્દ્ર તરફ વળ્યો.
ઇંદ્ર લોકાદહં ચેંદ્રં પાતયિષ્યામિ નાન્યથા । નિજધર્મે રતસ્યાદ્ય યો વિઘ્નં તુ સમાચરેત્
હું ઇન્દ્રને તેના લોકમાંથી નીચે ઉતારી દઈશ; બીજી કોઈ રીત નથી. આજે જે પોતાનાં ધર્મમાં તત્પર હોય અને તેને વિઘ્ન કરે છે,
તસ્ય દંડં પ્રદાસ્યામિ યો વૈ હન્યાત્સ હન્યતે । એવમન્યં કરિષ્યામિ દેવાનાં પાલકં પુનઃ
તેને હું દંડ આપીશ; જે મારીને છે, તે પોતે પણ મરે છે. આવું કરીને હું દેવો માટે બીજો રક્ષક નિમણુંક કરીશ.
એવં સમુદ્યતો વિપ્ર ઇંદ્રનાશાય સત્તમઃ । તાવદેવ સમાયાતો દેવેંદ્રઃ પાકશાસનઃ
આ રીતે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઇન્દ્રના નાશ માટે તૈયાર થયો હતો; એ સમયે પાકશાસન દેવેન્દ્ર ત્યાં આવી પહોંચ્યો.
ભો ભો વિપ્ર મહાપ્રાજ્ઞ તપસા નિયમેન ચ । દમેન સત્યશૌચાભ્યાં ત્વત્સમો નાસ્તિ ચાપરઃ
હે બ્રાહ્મણ, હે મહાપંડિત, તપ અને નિયમથી, દમ, સત્ય અને શુદ્ધિથી તારા જેવો બીજો કોઈ નથી.